ادامزات بولاشاعى ءۇشىن بىرىگۋدىڭ ماڭىزى زور

كەشە ەكى كۇن بويىنا جۇرگەن “ەۋرازيا: مادەنيەتتەر جانە ۇرپاقتار ۇنقاتىسۋى” اتتى حالىقارالىق فورۋم ءوز جۇمىسىن اياقتادى. تۇركيا, رەسەي, مولدوۆا, بە­لا­رۋس, ۋكراينا, تۇركىمەنستان, قىر­عىزستان, تاجىكستان, ءۇندىستان جانە ت.ب. 16 مەملەكەتتىڭ وكىلدەرى قاتىس­قان فورۋم جۇمىسىنا زيالى قاۋىم ىقىلاسى ەرەكشە بولدى. بەيبىتشى­لىك پەن كەلىسىم سارايى­نىڭ وسىنداي جيىندار وتكىزىلەتىن ۇلكەن زالىنا دوڭگەلەنتە قويىل­عان ۇستەلدىڭ ءوزى شەڭبەردەن شىعا­تىن قياس ويدىڭ ايتىلماۋىنا جەتەلەگەندەي. القاقوتان وتىرىپ, مادەنيەت­تەر مەن وركەنيەتتەردىڭ, ۇرپاقتار مەن ۇرپاقتاردىڭ اراسىنداعى ءۇن­قا­تىسۋعا شاقىرعان فورۋم جۇمىسىنا مو­دەراتورلىق جاساعان, حالىقارا­لىق ۇنقاتىسۋ ەۋرازيا تۇعىرناما­سى­نىڭ قازىرگى توراعاسى, قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقاراماسىنىڭ توراعاسى نۇرلان ورازالين: ء“بۇ­گىنگى فورۋمعا بەلگىلى قوعام جانە مادەنيەت قاي­راتكەر­لەرى, عالىمدار مەن شىعار­ما­شىلىق تۇلعالار, جازۋشىلار مەن جۋرناليستەر, جالپى, ءار الۋان ما­ماندىق پەن كاسىپ يەلەرى قاتىسىپ وتىر. ەكى اۋىز سوزبەن تۇيىندەپ ايت­­ساق, ماق­ساتىمىز ايقىن – وركە­نيەت­تەر مەن مادەنيەتتەر اراسىن­داعى دانەكەر­لىك كوپىرىنىڭ بەكي تۇسۋىنە بارىنشا ىقپال ەتۋ. پلانەتادا پا­راساتتىلىق پەن ۇستامدىلىقتىڭ, اقىل مەن سابىردىڭ سالتانات قۇ­رۋى­نا ۇلەس قوسۋ”, دەپ پرەزيدەنت نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتىڭ فورۋمعا قاتى­سۋشىلارعا ارناعان قۇتتىقتاۋ­ىن جەت­كىزۋ ءۇشىن ءسوزدى پرەزيدەنت اكىم­شى­لىگى ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ مەڭ­گەرۋشىسى دارحان مىڭبايعا ۇسىندى. ەلباسى ءوزىنىڭ قۇتتىقتاۋىندا فورۋمنىڭ كەزەكتى باسقوسۋىنىڭ قازاقستان مەملەكەتىنىڭ ەلورداسى – استانادا وتكىزىلۋىنىڭ تەرەڭ ءمان­دىلىگىنە توقتالىپ, ەلىمىزدىڭ ەۋرازيا ينتەگراتسياسى يدەياسىنىڭ كاتاليزا­تورى دەپ سانالۋىنىڭ زاڭدى نەگىزى بار ەكەندىگىن اتاپ كورسەتىپتى. قا­زاقستاننىڭ ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى ءتيىمدى ينتەگرا­تسيالىق جوبالاردى بەلسەندى جۇزە­گە اسىرۋى مەن ەلىمىز­دىڭ ۇلتتار مەن مادەنيەتتەردى, ءدىن­دەر مەن كونفەسسياارالىق ۇعى­نىس­تىققا جەتۋ تۇرعىسىنداعى اتقار­عان يگىلىكتى ىستەرىنە ءمان بەرىلىپ, فورۋم جۇمىسىنا تابىس تىلەپتى. مودەراتور مۇنان سوڭ پارلا­مەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆقا ءسوز بەردى. ورال بايعونىس ۇلى فورۋمعا قاتىسۋشى­لار­عا ارناعان سوزىندە: “ەۋرازيا – يماندىلىقتىڭ رۋحاني باستاۋى, بارلىق الەمدىك دىندەردىڭ بەسىگى بولىپ تابىلاتىن قۇرلىق. سونى­مەن بىرگە, ءدىني تۇرعىدان بارىنشا قا­دىرلەپ-قاستەرلەنەتىن كيەلى ورىن­داردىڭ وسىندا ورنالاسۋى دا الەم­دەگى ءدىني قاۋىم وكىلدەرىنىڭ مۇددە­لەرىن وسىندا تۇيىستىرەدى. سوندىق­تان دا بۇگىنگى كۇنى ەۋرازيا قۇرلى­عىندا ءجۇرىپ جاتقان قوعام­دىق-ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكو­نو­مي­­كا­لىق ۇدەرىستەر بۇكىل الەم جۇرتشى­لىعىنا اسا زور ىقپالىن تيگىزەدى”, – دەي كەلىپ, 1994 جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەۋرازيا­لىق وداق قۇرۋ تۋرالى يدەياسىنا توقتالدى جانە ادامزات بالاسى ءور­كەندەۋىنە توسقاۋىل – قاۋىپ-قاتەر­لەر حاقىندا ءسوز قوزعادى. ەتنوستىق جانە ءدىني نەگىزدەگى قاقتىعىستار, كسەنو­فوبيا, ەكسترەميزم, تەر­روريزم, گۋمانيتارلىق جانە ەكولو­گيالىق اپاتتارعا قارسى كۇرەس بار­لىق مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ساليقالى سۇحبات ءجۇر­گىزىپ, كۇش-جىگەر بىرىكتىرۋىن تالاپ ەتەتىنىن اتاپ كورسەتتى. ەلباسى ۇسىنعان ەۋرازيا ينتە­گرا­تسياسى يدەياسىنىڭ نەگىزىن اشىق­­تىق پەن تاتۋلىق قاعيداتى, جالپى­ادامزاتتىق, ۇلتتىق جانە مادەني قۇندىلىقتاردىڭ ۇيلەسى­مد­ىلىگى قۇرايدى. نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى نا­زارباەۆ اتاپ وتكەندەي, ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا حالىق­تاردىڭ وزىندىك ەرەك­شەلىكتەرىن جويىپ, نە باس­قا­لار­عا ءسىڭىستىرىپ جىبەرمەيتىن, قايتا ولاردىڭ كوپ­تۇر­لىلىگىنەن ءنار الىپ, بارىنشا كوركەيە تۇسەتىن بىرلىك پەن تۇتاس­تىققا يە بولۋعا ءتيىس. قا­زىر وسى باستاما وزىنەن كەيىن ەۋر­ازيالىق كەڭىستىكتە ىسكە اسىرىلعان بارلىق ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەر ءۇشىن باستاپقى نۇكتە بولدى دەپ سە­نىممەن ايتا الامىز جانە ول ەۋر­ازيا­لىق ەكونوميكالىق قوعام­داس­تىق, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيى­مى, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمى, كەدەندىك وداق سەكىلدى ىقپالى زور ءارى سەرپىندى دامۋ ءۇستىن­دەگى مەملەكەتارالىق قۇرىلىمدار ارقىلى جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر. مودەراتور مۇنان كەيىنگى ءسوزدى پارلامەنت سەناتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇحامبەت كوپەيگە ۇسىن­دى. شەشەن اۋەلى جوعارعى پالاتا باسشىسىنىڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكىزسە, وندا قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋى بارى­سىن­دا الەمدەگى ساياسي تۇراقتىلىق پەن بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋدى تۇراقتى قولدايتىن مەملەكەت رەتىندە ءوزارا تۇسىنىستىكتى ورنىقتىرۋ جولىندا دۇنيە جۇزىندەگى ءوزىنىڭ جوعارى بەدەلىن بارىنشا پايدالاناتىنى اتاپ ايتىلىپتى. فورۋم كۇن تارتىبىندەگى اۋقىم­دى ماسەلەلەردىڭ نەگىزگى وزەگى ەۋر­ازيا قۇرلىعىنداعى مەملەكەتتەر­دىڭ ىنتىماقپەن, ءوزارا ىقپالداسۋ جو­لى­مەن الەمدىك قاۋىپسىزدىكتى ور­نىقتىرۋ, بەيبىتشىلىك پەن بىرلىكتى نى­عايتۋ, قارقىندى دامۋدى قامتا­ما­سىز ەتۋ بولدى. وسى ىزگى ماقسات­تار­دىڭ سالتانات قۇرۋىنا الەم جاس­تارى وزدەرىنىڭ اقىل-وي پارا­ساتى­مەن, جىگەرلى ءىس-قيمىلىمەن ءۇن قوسادى دەگەن سەنىم ءبىلدىرىلدى. تۇركيالىق مەيمان حارۋن تو­قاق ءبىز ويماقتاي عانا الەمدە ءومىر سۇرۋدەمىز, ءبىر ەلدىڭ ساياساتى, ەكىنشى ءبىر ەلدىڭ ساياساتىنا اسەر ەتەتىن زاماندا مامىلەگە شاقىراتىن ءسوز­دەن قۇدىرەتتى ەشتەڭە جوق, سوندىق­تان مادەنيەتتەر اراسىنداعى ۇنقاتىسۋ­دىڭ ماڭىزى ەرەكشە, دەسە, رەسەيلىك اكادەميك روستيسلاۆ رى­باكوۆ ءبىز بۇگىن ادامزات بولاشاعى ءۇشىن بىرىگۋگە ءتيىسپىز, ال استانا كۇن وتكەن سايىن وسىنداي ىزگى ويدىڭ وشاعى بولا تۇسۋدە دەدى. ءۇندىستان­نان كەلگەن ارۋن كۋمار موحانتي ەۋرازيا ۇنقاتى­سۋىنىڭ ماڭىز­دى­لىعىنا توقتالىپ, ءوز ەلىندە وسى ءما­سەلەگە قاتىستى تۇتاستاي عىلى­مي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى بار ەكەنىن جەتكىزدى. كەلەسى كۇنگى, ياعني كەشەگى فورۋم جۇمىسى ء“RىXOS” قوناق ۇيىندە جالعاستى. بۇل جولى مودەرا­تور­لىق­تىڭ تىزگىنىن ۇستاعان سەناتور عاري­فوللا ەسىم الدىڭعى كۇنگى وتىرىس­تا ايتىلعان سۇبەلى پىكىرلەرگە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. فورۋمعا قاتىسۋشىلاردىڭ ءبىرى ماسەلەنىڭ ءمانى وسى باسقوسۋدىڭ قاي دارەجەدە وتكەنىندە ەمەس, وندا تۋعان ىزگى ويلاردىڭ ومىردەن ورنىن الۋىندا دەگەنىندەي, فورۋم جۇمى­سىنىڭ ءون بويىندا تاماشا ويلار كورىنىس بەردى. جازۋشى قۇلبەك ەر­گوبەك تۇركى الەمىنە ورتاق شىڭعىس ايتماتوۆ, مۇستاي كارىم, قايسىن كۋليەۆ سىندى قالامگەرلەر شى­عار­مالارى مەن ولاردىڭ اتتارى ەسى­مىزدەن شىعىپ بارا جاتقانداي, دەپ تۇركى الەمىنە قاتىستى كوتەرىلەر ءبىراز جاعدايات­تاردى نازارعا سالدى جانە فورۋم­نىڭ قارارىندا كورسە­تىلگەن تۇركىستان قالاسىندا تۇركىلەردىڭ تۇتاس الەمىن زەرتتەيتىن ورتالىق اشۋعا قولداۋدى سۇرادى. فورۋم جۇمىسىندا مولداۆان جازۋشىسى بوريس ماريان, رەسەي­لىك تاتيانا فيلليپوۆا, قىرعىز ماق­سات قۋناكۋنوۆ, قايرات يما­نا­ليەۆ, ءازىربايجان يلگار يبرا­گيم­لي جانە باسقا دا كوپتەگەن زيا­لى قاۋىم وكىلدەرى ءوز ويلارىمەن ءبولىستى. انار تولەۋحانقىزى.