جامبىل گيدرومەليوراتيۆتىك-قۇرىلىس ينستيتۋتىن ينجەنەر ماماندىعى بويىنشا ءتامامداپ, قىرىق جىل بويى قىزمەت اتقارعان كەيىپكەرىمىز بۇگىندە زەينەت جاسىندا. دەگەنمەن ونەرتاپقىش وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن ءورت ءسوندىرۋ ماشيناسىن ويلاپ تاۋىپتى. مارات ايۋباەۆتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان جوبا ءورتتى ءسوندىرۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن ۇسىنادى ءارى ءتىلسىز جاۋدى جەدەل اۋىزدىقتاۋعا كومەكتەسەدى.
«قازىر قاراپ وتىرساق, تالاي ادام ءورتتىڭ سالدارىنان قايتىس بولۋدا. قىزىل جالىننىڭ تابيعاتقا, قورشاعان ورتاعا دا تيگىزەر زيانى وراسان. ءبىز ءاربىر ادامعا ءوز تۋىسىمىزداي قاراۋىمىز كەرەك. ورتتەن زارداپ شەككەندەر, اجال قارماعىنا ءىلىنىپ جاتقاندار ءۇشىن دە جانىم اۋىرادى. وسىنداي جاعدايلاردى كورىپ وتىرىپ, مەندە مۇنداي اپاتتان قالاي قۇتىلامىز, قايتسەك مۇنىڭ الدىن الۋعا بولادى دەگەن سۇراق بولدى», دەيدى ونەرتاپقىش.
م.ايۋباەۆ قازىرگى كەزدە ءورت ءسوندىرۋ جۇيەسىندە قاتەلىكتەردىڭ بار ەكەنىن ايتادى. ول ءوزىنىڭ جوباسىندا جانارماي قۇيۋ بەكەتتەرىندە جانە قازاندىق ورتالىقتارىندا جارىلىس نەمەسە ءورت وقيعاسى ورىن العان جاعدايدا قولدانىلاتىن ءتيىمدى جولداردى ۇسىنادى. ونەرتاپقىش نىساننىڭ توبەسىنە جارىلىس كلاپانىن ورناتىپ, ونىڭ توبەسىنە جەڭىل ماتەريال قويىپ, سول ارقىلى ءورتتى نەمەسە قىسىمدى سىرتقا شىعارىپ جىبەرۋگە بولاتىنىن ايتۋدا. جالپى العاندا, بۇل ءورت ءسوندىرۋ ماشيناسىنىڭ ادام ومىرىنە تيگىزەر پايداسى كوپ ەكەن. ءارى بيۋدجەت قاراجاتىن ۇنەمدەۋگە دە تاپتىرمايتىن ءتاسىل بولىپ وتىر.
«ماسەلەن, ءورت وقيعاسى دالادا ورىن السا, ونى ءسوندىرۋدىڭ ماشاقاتى كوپ. سول ءورتتى كوپ ادامدار بولسا دا, كوپ تەحنيكا قاتىسسا دا, ارەڭ وشىرەدى. بۇعان كوپ شىعىن كەتەدى. مۇنداي جاعداي وزگە مەملەكەتتەر مەن ەلىمىزدەگى باسقا قالالاردى ايتپاعاندا, جامبىل وبلىسىندا دا ورىن العان بولاتىن. ءبىر عانا مەركى اۋدانىنداعى جانارماي قۇيۋ بەكەتىنىڭ ورتەنگەنىن ەل بىلەدى. ال مەن ءورتتى بۋ قىسىمىمەن ءوشىرۋ ءتاسىلىن ويلاپ تاپتىم. فيزيكالىق زاڭ بويىنشا 1 تەكشە مەتر سۋدان 500 تەكشە مەتر بۋ الۋعا بولادى. سوندا سالىستىراتىن بولساق, «ايۋباەۆتىڭ ءورت ءسوندىرۋ ماشيناسى» 5 مىڭ قازىرگى ءورت ءسوندىرۋ ماشيناسىمەن بىردەي», دەيدى م.ايۋباەۆ.
سونىمەن قاتار «ايۋباەۆتىڭ ءورت ءسوندىرۋ ماشيناسىندا» ورنالاسقان نەمەسە وعان جالعاسقان ۇڭعى ارقىلى اتالعان ماشينا ءورتتى جاعالاپ, ونى بۋدىڭ قىسىمى ارقىلى ءوشىرىپ وتىرادى. ءتىپتى بۇل تاسىلگە كوپ ادام مەن تەحنيكانىڭ دا قاجەتى جوق ەكەن. ونەرتاپقىشتىڭ ايتۋىنشا, ءورت كەزىندە ماشينا ەكيپاجىندا 4-5 ادام بولسا دا جەتكىلىكتى. سول كەزدە ءورتتى ءسوندىرۋدىڭ جىلدامدىعى ارتىپ, بۇل ادام ءۇشىن دە, قوعام ءۇشىن دە ءتيىمدى بولماق.
ءتىلسىز جاۋ قاي كەزدە دە قاۋىپتى. ءورت وقيعاسىنىڭ سالدارىنان تالاي ادام وپات بولىپ, تالاي نىسانعا زاقىم كەلۋدە. ودان بولەك, ونىڭ ماتەريالدىق زالالى تاعى بار. بۇل رەتتە م.ايۋباەۆ ءوزى ويلاپ تاپقان ءورت ءسوندىرۋ ماشيناسىنىڭ وسىنداي ءتيىمدى جاقتارىن ايتىپ بەردى. سونىمەن قاتار «ايۋباەۆتىڭ ءورت ءسوندىرۋ» ماشيناسىن باسقا دا جاعدايلارعا قولدانۋعا بولادى. ماسەلەن, بۇل جوبا جۇقپالى ينفەكتسيا تارالعان بولمەلەر مەن م ۇلىكتەردى زالالسىزداندىرۋعا, كەنە نەمەسە باسقا دا ۋلى جاندىكتەردى ولتىرۋگە, قىستىڭ كۇنى قاتىپ قالعان سۋ قۇبىرلارىن ەرىتۋگە, تسيستەرنالاردى نەمەسە وزگە دە جانارماي قۇيىلعان ىدىستاردى بۋمەن شايۋعا كەرەك ەكەن. مۇنىڭ ءبارى دە ادامنىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن قاجەت دۇنيەلەر بولىپ وتىر. ەگەر ونەرتاپقىشتىڭ بۇل جوباسىنا قولداۋ بولاتىن بولسا, بالكىم ءبىرقاتار ماسەلە وڭ شەشىمىن تاباتىن با ەدى.
كەز كەلگەن جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قاراجات كەرەك ەكەنى بەلگىلى. «ايۋباەۆتىڭ ءورت ءسوندىرۋ ماشيناسىن» قولدانىسقا ەنگىزۋ ءۇشىن دە قىرۋار اقشا كەرەك. ونەرتاپقىش ءوزى ويلاپ تاپقان بۇل جوباسىنىڭ ومىرشەڭ ەكەنىن, ادامعا, قوعامعا پايدالى ەكەنىن ايتۋدا. ءتىپتى ول 2019 جىلى ءورت ءسوندىرۋ ماشيناسىن تاجىريبە سىناعىنان دا وتكىزىپ كورىپتى. وعان الماتى قالاسىنان ءتيىستى ماماندارمەن قاتار, جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمدىگىنەن جانە جەرگىلىكتى توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنەن دە ماماندار قاتىسىپتى. سونداي-اق م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تاراز وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مۇناي, گاز جانە مەحانيكا فاكۋلتەتى كەڭەسىنىڭ دە وڭ شەشىمى بەرىلگەن. ونەرتاپقىشتىڭ اتالعان ء«ورت ءسوندىرۋ تەحنولوگيالارى» بويىنشا ونەرتابىسىمەن تانىسۋ جانە تالقىلاۋ كەزىندە ءوڭىر عالىمدارى ونى وقۋ ۇردىسىنە پايدالانۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋ جونىندە دە ايتقان. الايدا ونەرتاپقىش ەندى بۇل جوباسىنا ەلىمىزدىڭ توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى, جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمدىگى سياقتى ءتيىستى ورىندار كوڭىل ءبولىپ, قولداۋ كورسەتسە دەيدى.
جامبىل وبلىسى
