ەپيدەميالىق احۋال كۇردەلى
ىندەت قاۋپى تونگەن شاقتا ەڭ الدىمەن وسى نۇر-سۇلتان قالاسىندا جەدەل شەشىمدەر قابىلدانىپ, ناقتى ءىس-شارالار قولعا الىنعانى بەلگىلى. ءدال قازىر ەلوردادا ەپيدەميالىق جاعداي ۋشىعىپ تۇر. كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا شتامى احۋالدى ودان سايىن كۇردەلەندىرىپ جىبەردى. سوعان سايكەس دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى ايتارلىقتاي جاڭعىرتىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قولداۋعا قوماقتى قاراجات ءبولىندى. 14 ستاتسيونارداعى توسەكتىك ورىن سانى 2 مىڭعا جەتتى, ونىڭ 1 400-ىندە (75%) ناۋقاستار جاتىر. كۇن سايىن ستاتسيونارلارعا 200-گە جۋىق پاتسيەنت كەلىپ تۇسەدى. ال زەرتحانالار سانى 2-دەن 27-گە دەيىن ءوستى. تاۋلىگىنە 10 مىڭعا دەيىن زەرتتەۋ جۇرگىزىلەدى.
«قازىر ەپيدەميولوگيالىق جاعداي كۇردەلى كۇيىندە قالىپ وتىر. ماۋسىم ايىنىڭ باسىندا اۋرۋ جۇقتىرۋ سانى تومەندەگەن ەدى, تاۋلىگىنە شامامەن 100-110 جاعداي انىقتالاتىن جانە «قىزىل ايماقتان» شىعۋىمىز كەرەك ەدى. بىراق «دەلتا» شتامى پايدا بولىپ, قازىر اۋرۋ كۇرت وسكەنىن بايقاپ وتىرمىز. بۇگىن 678 جاعداي تىركەلىپ وتىر. سانيتارلىق دارىگەرلەر قوسىمشا شەكتەۋ شارالارىن قابىلدادى. بۇل – ءماجبۇرلى شارا. بۇگىندە ۆاكتسينالاۋ بەلسەندى ءجۇرىپ جاتىر. وزدەرى كەلىپ, ۆاكتسينا العان سانالى ازاماتتارعا العىس ايتامىن, بۇل قوسىمشا ۇجىمدىق يممۋنيتەتتى قالىپتاستىرادى جانە ءبىرىنشى كەزەكتە ازاماتتاردىڭ وزدەرىن جانە باسقالاردى قورعايدى. بارلىق ەمحانادا, جەكە جانە مەملەكەتتىك امبۋلاتوريالىق مەكەمەلەردە ۆاكتسينالاۋ پۋنكتتەرى اشىلدى. ءىرى ساۋدا ورتالىقتارىندا ۆاكتسينالاۋ پۋنكتتەرى جۇمىس ىستەيدى. وسى ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ كاسىپكەرلەرىنە, باسشىلارى مەن قۇرىلتايشىلارىنا العىس ايتقىم كەلەدى. ادامداردى ۆاكتسينالاۋعا ىنتالاندىرۋ ءۇشىن باعالى سىيلىقتار ۇسىنىلدى. كۆي-مەن كۇرەسۋدىڭ ۆاكتسينالاۋدان باسقا جولى جوق. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ 90%-دان استامى, كوممۋنالدىق قىزمەتتەردىڭ 70%-دان استامى ۆاكتسينا سالدىردى», دەدى ا.كولگىنوۆ.
بيىل 10 مىڭ الەۋمەتتىك پاتەر سالىنادى
نۇر-سۇلتان قالاسىندا سوڭعى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي سانى 5,5 ەسەدەي ۇلعايدى. قالا اكىمى قولجەتىمدى باسپانا قۇرىلىسىنىڭ قارقىنى, تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتىنىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ جانە قاتىسۋشىلار ساناتىن كەڭەيتۋ تۋرالى اتاپ ءوتتى.
«قالا تۇرعىندارىنىڭ ماڭىزدى جانە وزەكتى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى – تۇرعىن ءۇي. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى كولەمىن ۇلعايتۋدى جۇيەلى جۇرگىزىپ جاتىرمىز. مىسالى, 2018 جىلى 1 800 الەۋمەتتىك پاتەر, ال 2019 جىلى 2 900 الەۋمەتتىك پاتەر سالىنسا, 2020 جىلى وسىنداي 7 مىڭنان اسا پاتەر سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. بيىل بۇل كورسەتكىشتى 10 مىڭعا جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. جاقىندا الەۋمەتتىك از قامتىلعاندار اراسىندا كەزەكتە تۇرعان وتباسىلارعا 400-گە جۋىق پاتەر كىلتى بەرىلەدى. الەۋمەتتىك تۇرعىن ۇيلەر قۇرىلىسى قالانىڭ بارلىق اۋدانىندا جۇرگىزىلىپ جاتىر. مىسالى, وتاۋ, جاعالاۋ شاعىن اۋداندارىندا, پريگورودنىي ەلدى مەكەنى, ش.قۇدايبەردى ۇلى, ر.قوشقارباەۆ كوشەلەرىندە, جاڭا ۆوكزال اۋدانىندا سالىنىپ جاتقان ۇيلەر بارشىلىق», دەدى ا.كولگىنوۆ.
بۇعان قوسا نۇر-سۇلتان اكىمىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتىنىڭ سوماسى 1 ملن تەڭگەدەن 1,5 ملن تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتىلدى. قازاقستاندىق تۇرعىن ءۇي كومپانياسىنىڭ (قيك) باعدارلاماسى بويىنشا قاتىسۋشىلار ساناتى كەڭەيتىلدى. ەندى بۇل يگى باستاماعا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى, پەداگوگتەر, الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر, ءورت سوندىرۋشىلەر, ءتارتىپ ساقشىلارى, مادەنيەت جانە سپورت قايراتكەرلەرى قاتىسا الادى.
سونداي-اق ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان «جۇمىس ىستەيتىن جاستارعا ارنالعان ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرىلەتىن» باعدارلاماسى بيىل دا جالعاسادى. وسى باعدارلاما اياسىندا جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 1 مىڭنان اسا جاس باسپانالى بولادى. وسى مىڭ پاتەردەن بولەك بيىل جىل باسىندا 350 جاسقا پاتەر كىلتى تاپسىرىلعان ەدى. سول سياقتى 2021 جىلى جاستار ءۇشىن ارنايى تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى (الەۋمەتتىك كرەديتتەۋ) ىسكە قوسىلادى.
سونىمەن قاتار 2021 جىلى قۇرىلىسى ۇزاققا سوزىلعان ۇيلەر سانى 57-گە قىسقارادى. پروبلەمالى كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ ماسەلەسى شەشىلىپ, كوپتەن كۇتكەن پاتەر كىلتىن 7 مىڭنان اسا ۇلەسكەر الادى. وسىلايشا, ەكى جىلدىڭ ىشىندە «ساقالدى» قۇرىلىس سانى ەكى ەسەدەن كوپ قىسقارادى.
15 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلەدى
نۇر-سۇلتاندا قالا تۇرعىندارىنىڭ جىل سايىنعى ءوسۋى ەسكەرىلە وتىرىپ, ءىرى مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بيىل 15 مەكتەپ سالىنادى. وسىلايشا 40 مىڭنان اسا وقۋشى جاڭا ءبىلىم وشاعىندا وقيدى. بۇل 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە, ال 2019 جىلدان ءتورت ەسە كوپ.
«ەلوردادا جىل سايىن ىشكى كوشى-قون ەسەبىنەن دە, تۋ كورسەتكىشى ەسەبىنەن دە قالا تۇرعىندارىنىڭ سانى ءوسىپ كەلەدى. مىسالعا 2010 جىلى قالا مەكتەپتەرىندە 74 مىڭ وقۋشى ءبىلىم السا, قازىر 193 مىڭ وقۋشى ءبىلىم الۋدا. جىل سايىن 1-سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ سانى ءوسىپ كەلەدى. 2019 جىلى 5,5 مىڭنان اسا تۇلەك مەكتەپ بىتىرسە, 1-سىنىپقا 24,5 مىڭعا جۋىق بالدىرعان كەلدى. ال 2020 جىلى 6,6 مىڭ تۇلەك بولسا, 1-سىنىپقا 21 مىڭنان اسا بالا كەلدى. 2030 جىلعا قاراي نۇر-سۇلتاندا 400 مىڭعا جۋىق وقۋشى بولادى دەپ ويلاپ وتىرمىز. ارينە, بۇل تاماشا كورسەتكىش, تيىسىنشە مەكتەپتەردىڭ كوبىرەك اشىلۋىن تالاپ ەتەدى. ءبىز ءىرى مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسىنا كوشتىك. ءبىلىم مەكەمەلەرى قالانىڭ بارلىق اۋدانىندا, سونىڭ ىشىندە تۇرعىن ءۇي ماسسيۆتەرىندە سالىنىپ جاتىر. قاجەتتىلىگى بار اۋداندارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى», دەدى اكىم.
الداعى بەس جىلعا ەلوردادا 67 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانىپ وتىر. وقۋ ورىندارىنىڭ قۇرىلىسى جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ەسەبىنەن دە جۇرگىزىلۋدە. ەلوردا اكىمىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بولاشاق پەداگوگتەردى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا گرانتتار سانى ۇلعايتىلدى. جىل سايىن ورتا ارناۋلى وقۋ ورىندارىندا وقۋعا كەمىندە 800 گرانت, ال جوعارى ءبىلىم الۋعا تاعى 300 گرانت ءبولۋ جوسپارلانىپ وتىر.
143 مىڭ تۇرعىن گازعا قوسىلادى
ەلوردادا گاز تاراتۋ جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسى جالعاسۋدا. بيىل نۇر-سۇلتاندا تاعى 143 مىڭ تۇرعىن ءۇشىن گاز قولجەتىمدى بولادى. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ءۇش ەسە كوپ.
«گازداندىرۋ – ەلباسىنىڭ اۋقىمدى جوباسى. بۇل جوبا ەكولوگيانى ەداۋىر جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, ويتكەنى جەكە سەكتور تۇرعىندارى ءۇيىن كومىرمەن جىلىتپايدى, ناتيجەسىندە قاۋىپسىزدىك ارتادى, قالا تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاعدايى جاقسارادى. مىسالى, وسى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا كوكتال-1 تۇرعىن الابى گازعا قوسىلدى, وسىلايشا تاعى 2 600 ءۇي كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتىلدى. ءبىز سىرتقى جەلىلەردى جۇرگىزگەننەن كەيىن تۇرعىندار ونى ءۇيدىڭ ىشىنە وتكىزۋى كەرەك. سونىمەن قاتار ءبىز وڭتۇستىك-شىعىس تۇرعىن الاپتارىنا, اگروقالاشىق (2020 جىلى قوسىلماعان بولىك), پرومىشلەننىي اۋداندارىنا گاز تاراتۋ جەلىلەرىن سالۋدى جالعاستىرامىز. سونداي-اق «قازترانسگاز ايماق» اق كۇيگەنجار, ميچۋرينو, ينتەرناتسيونالنىي ەلدى مەكەندەرىندە گازبەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋدە. بيىل تاعى 317 شاقىرىم گاز تاراتۋ جەلىسىن سالامىز, ونىڭ 200 شاقىرىمى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا سالىندى. وسىلايشا جاڭا جىلىتۋ ماۋسىمىندا تاعى 7 تۇرعىن ءۇي الابى گازعا قوسىلۋعا مۇمكىندىك الادى. مىسالى, وتكەن جىلى 43 مىڭ تۇرعىن گازعا قوسىلدى. گازداندىرۋ پروتسەسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ باقىلاۋىندا», دەدى اكىمى ا.كولگىنوۆ.
سونداي-اق وتكەن جىلى گاز ءتاريفى تومەندەتىلدى. گازدىڭ ءبىر تەكشە مەترىنىڭ باعاسى 45 تەڭگەدەن 34,6 تەڭگەگە دەيىن تومەندەدى. بۇرىن ءبىر تەكشە مەتر ءۇشىن 60 تەڭگە باعاسىن بەلگىلەۋ بولجانعان.
بۇدان باسقا جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. جەو-1 جانە جەو-2-دەگى ءتورت سۋ جىلىتۋ قازاندىعى گازعا اۋىستىرىلدى, قالعان قازاندىقتار وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن گازعا كوشىرىلەدى.
