وتىرىس بارىسىندا ءماجىلىس سپيكەرى ءبىرىنشى سەسسيادا اتقارىلعان جۇمىس جونىندە بايانداما جاسادى. نۇرلان نىعماتۋلين سەسسيا جۇمىسى قازاقستانىمىزعا 30 جىل تولعان مەرەيلى كەزەڭدە باستالعانىن اتاپ ءوتىپ, دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ زاڭ شىعارۋ جۇمىسىنداعى نەگىزگى باسىمدىقتار ەلباسىنىڭ ستراتەگيالىق باستامالارىن, پرەزيدەنتتىڭ سەسسيانىڭ اشىلۋىندا العا قويعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا ارنالعانىنا نازار اۋداردى.
Cونىمەن قاتار ءماجىلىس توراعاسى قوس پالاتالى كاسىبي پارلامەنتتىڭ قۇرىلعانىنا دا بيىل 25 جىل تولعانىنا توقتالىپ, بيىل وتكەن كەزەكتى پارلامەنت سايلاۋىندا ءماجىلىس قۇرامى 70 پايىزعا جاڭارعانىن اتاپ ءوتتى.
ءماجىلىس جۇمىسىنداعى تاعى ءبىر ەرەكشەلىك, بىرنەشە كوميتەتتىڭ توراعالارى جانە حاتشىلارى بۇرىن بولماعان پارلامەنتتىك وپپوزيتسيادان سايلاندى. ماجىلىسكە وتكەن بارلىق فراكتسيانىڭ, سونىمەن بىرگە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ دەپۋتاتتارى ءبىرىنشى كۇننەن باستاپ بىرلەسە جۇمىس ىستەدى.
ءبىرىنشى سەسسيا بارىسىندا پارلامەنت پالاتالارىنىڭ 3 بىرلەسكەن وتىرىسى, ءماجىلىستىڭ – 23, سەناتتىڭ 21 جالپى وتىرىسى وتكىزىلدى. قوس پالاتا دەپۋتاتتارىنىڭ قاراۋىنا 104 زاڭ جوباسى كەلىپ تۇسكەن. بۇگىندە ولاردىڭ 63-ءى قابىلدانىپ, 58 زاڭ جوباسىنا پرەزيدەنت قول قويدى.
نۇرلان نىعماتۋليننىڭ ايتۋىنشا, دەپۋتاتتىق كورپۋس مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان ساياسي رەفورمانى زاڭنامالىق جاعىنان قامتاماسىز ەتتى. بۇل باعىتتا ەلىمىزدىڭ «سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. وندا پرەزيدەنتتىڭ ۇسىنىسى بويىنشا ساياسي پارتيالاردىڭ ماجىلىسكە ءوتۋ شەگى 7-دەن 5 پايىزعا دەيىن تومەندەتىلدى. سايلاۋدا بەرىلەتىن بارلىق دەڭگەيدەگى بيۋللەتەندەرگە «بارىنە قارسىمىن» دەگەن قوسىمشا گرافا ەنگىزىلدى. تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, اۋىل جانە اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن نورمالار قوسىلدى.
بۇل نورمالار مەملەكەتتىك ورگاندار مەن حالىق اراسىنداعى بايلانىستى كۇشەيتۋگە, اكىمدەردىڭ تۇرعىندار الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن نىعايتۋعا جانە اۋىل ازاماتتارىنىڭ ساياسي بەلسەندىلىگىن ودان ءارى ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى.
«وسى سەسسيادا ءبىز قابىلداعان جانە بۇكىل ەلدىڭ نازارىندا بولعان تاعى ءبىر زاڭ جوباسى – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جەر قاتىناستارى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قۇجات. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن زاڭ دەڭگەيىندە ناقتى شەشىم قابىلداندى. ەندى جەرىمىزدى شەتەلدىكتەرگە ساتۋعا دا, جالعا بەرۋگە دە تولىقتاي تىيىم سالىندى. وسى سالانىڭ باسقا ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن پارلامەنت جەر قاتىناستارى تۋرالى زاڭ جوباسىن قابىلدادى. زاڭعا اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى جالعا بەرۋ ينستيتۋتىن ساقتاي وتىرىپ, جەردى جەكەمەنشىككە بەرۋدى 5 جىلعا توقتاتۋ تۋرالى نورما ەنگىزىلدى», دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
سونىمەن قاتار «2021-2023 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭعا ءتيىستى تۇزەتۋلەر ەنگىزىپ, الەۋمەتتىك قولداۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم, شاعىن جانە ورتا بيزنەس, ەڭبەكپەن قامتۋ سالالارىنا, ينفراقۇرىلىم, باسقا دا ماڭىزدى باعىتتاردى دامىتۋعا قوسىمشا قاراجات ءبولىندى. مىسالى, الەۋمەتتىك سالانى نىعايتۋعا 374 ملرد تەڭگە قارالسا, 140 ملرد تەڭگە قارجى رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى جولداردى جوندەۋگە, قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە باعىتتالدى. «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسىنا» 100 ملرد تەڭگە, «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا 70 ملرد تەڭگە اقشا ءبولىندى. كورونوۆيرۋس ىندەتىنە قارسى كۇرەسكە بايلانىستى بيۋدجەتتەن 265 ملرد تەڭگە قاراجات قاراستىرىلدى.
ء«بىر ماسەلە تۋرالى ەرەكشە ايتۋ كەرەك. بۇل – ەلىمىزدە قالىپتاسقان كوروناۆيرۋس ىندەتىنە قارسى كۇرەسكە بايلانىستى. بۇل ماسەلەنىڭ ەلىمىز ءۇشىن, حالقىمىز ءۇشىن ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, بيۋدجەتتەن 265 ملرد تەڭگە قاراجات قارالدى. وسىنىڭ بارلىعى, ارينە, از اقشا ەمەس. سوندىقتان پارلامەنت بارلىق قاراجاتتى ماقساتقا ساي ءتيىمدى پايدالانۋعا ارقاشاندا قاتاڭ باقىلاۋ جاساپ كەلەدى. سەبەبى بيۋدجەتتىڭ ءاربىر تيىنى ناتيجەلى, ءتيىمدى جۇمسالۋى كەرەك. ونى ءاربىر قازاقستاندىق ازامات ءبىلۋى قاجەت جانە سەزىنۋى قاجەت», دەدى نۇرلان نىعماتۋلين.
ءماجىلىس سپيكەرى وتكەن سەسسيادا پارلامەنت 31 حالىقارالىق جانە مەملەكەتارالىق كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاعانىن ايتتى. ەكى پالاتا دەپۋتاتتارىنان قولداۋ تاپقان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق شارتتارى تۋرالى» زاڭ باسقا ەلدەر مەن ۇيىمداردىڭ اراسىندا مەملەكەتىمىزدىڭ مۇددەسىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتەدى. مىسالى, ولار قازاقستان الدىندا العان مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرماعان جاعدايدا, ەلىمىز حالىقارالىق شارتتاردى ورىنداۋدى توقتاتاتىن بولادى.
نۇرلان نىعماتۋلين بىرلەسكەن وتىرىستا اتاپ وتكەندەي, وسى سەسسيادا پارلامەنتتىڭ ەكى پالاتاسىنىڭ جۇمىسىندا ءماجىلىس پەن سەنات دەپۋتاتتارى وزدەرى باستاماشى بولعان 24 زاڭ جوباسى قارالدى. ونىڭ 15-ءى قابىلداندى. زاڭ جوبالارى قوعام ءومىرىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋگە باعىتتالعان.
اتاپ ايتقاندا, ولار – سوت جۇيەسى مەن سۋديالارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭ, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە وزگەرىستەر ەنگىزۋگە قاتىستى زاڭ جوبالارى. جۇرگىزىلگەن رەفورمالار سوت جۇيەسىنە جاڭا بىلىكتى مامانداردى جۇمىلدىرىپ, ءادىل سوت تورەلىگىن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيدى. مۇنداي شارالار, ەڭ الدىمەن, حالىقتىڭ سوتتارعا دەگەن سەنىمىن نىعايتۋ ءۇشىن قابىلدانۋدا.
سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار باستاماسىمەن «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك جانە مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ماسەلەلەرى تۋرالى», «قاشىقتىقتان جۇمىس ىستەۋدى قۇقىقتىق رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى تۋرالى» جانە «ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرى تۋرالى» جانە باسقا بىرقاتار ماڭىزدى زاڭ جوباسى ازىرلەندى.
وتكەن سەسسيا بارىسىندا پارلامەنتتە 3 «ۇكىمەت ساعاتى», ءبىر پارلامەنتتىك تىڭداۋ, 35 دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. كوميتەتتەردىڭ 8 كوشپەلى وتىرىسى بولدى.
ءبىرىنشى سەسسيا جۇمىسى بارىسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى – 233, سەنات دەپۋتاتتارى 45 دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. ولار يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ, قارجى, بانك جۇيەسى, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە وڭىرلىك دامۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, قورعانىس, قۇقىق ءتارتىبى, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك جانە باسقا دا ماڭىزدى ماسەلەلەرگە ارنالدى. وسى سەسسيا بارىسىندا پارلامەنت دەپۋتاتتارىنا ازاماتتاردان 6158 حات كەلىپ ءتۇستى, ولار قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس قارالدى.
ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين ءبىرىنشى سەسسيا كەزەڭىندە پارلامەنت پالاتالارى دەپۋتاتتارىنىڭ قاتىسۋىمەن بارلىعى 170-كە جۋىق حالىقارالىق ءىس-شارا وتكىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. سەنات پەن ءماجىلىس توراعالارىنىڭ باسقا ەلدەردىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسۋلەرى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ءۇشىن زور ماڭىزعا يە بولدى.
سەسسيا بارىسىندا قوس پالاتانىڭ دەپۋتاتتارى 12 حالىقارالىق پارلامەنتتىك ۇيىم شەڭبەرىندە بەلسەندى جۇمىس ىستەپ, جوسپارلى تۇردە الەمنىڭ 80-نەن استام ەلىنىڭ پارلامەنت وكىلدەرىمەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدى جالعاستىردى.
«وسى سەسسيادا ۋاقىت تالابىنا ساي جاسالعان جەدەل جانە ناقتى قادامداردىڭ ارقاسىندا ءبىز ەلباسىمىز جانە پرەزيدەنتىمىز العا قويعان مىندەتتەردى ساپالى زاڭدارمەن قامتاماسىز ەتتىك. ول زاڭدار ەڭ الدىمەن, ءاربىر ازاماتتى الەۋمەتتىك جاعىنان قورعاۋعا, ازاماتتاردىڭ وزەكتى پروبلەمالارىن شەشۋگە, ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتتى. سونىمەن بىرگە ءتيىمدى زاڭداردىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدە ساياسي, ەكونوميكالىق رەفورمالاردى ودان ءارى جالعاستىرۋعا زاڭنامالىق تۇرعىدان ناقتى قادامدار جاسالدى. سوندىقتان جەتىنشى شاقىرىلىمداعى پارلامەنتتىڭ العاشقى سەسسياسىندا قول جەتكەن ناتيجەلەر تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىنا قوسىلعان زور ۇلەس دەپ بىلەمىز», دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
الداعى جۇمىس جوسپارىنا توقتالعان نۇرلان نىعماتۋلين كەلەسى سەسسيادا ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ الدىندا كوپتەگەن ماڭىزدى مىندەتتەر تۇرعانىنا توقتالدى. قازىرگى ۋاقىتتا تومەنگى پالاتا قاراۋىندا 35 زاڭ جوباسى بار. ولاردىڭ ىشىندە «ونەركاسىپتىك ساياسات تۋرالى», «وسىمدىكتەر دۇنيەسى», «سەمەي يادرولىق قاۋىپسىزدىگى ايماعى تۋرالى», «اسكەري پوليتسيا ورگاندارى تۋرالى» زاڭ جوبالارى بار. سونىمەن قاتار, كەلەسى سەسسيادا قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىنەن ءوتۋ ءتارتىبىن جەتىلدىرۋ, مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى, «قوعامدىق باقىلاۋ», باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە ارنالعان زاڭ جوبالارىن قابىلداۋ كوزدەلىپ وتىر.
