الەم • 23 ماۋسىم، 2021

يسپانياداعى ساياسي جىلىمىق

22 رەت كورسەتىلدى

يسپانيا بيلىگى كاتالونيالىق 9 ساياساتكەرگە كەشىرىم جاسادى. ولار 2017 جىلى سەپەراتيستىك ارەكەت تانىتتى دەگەن جەلەۋمەن جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان ەدى. ەل پرەمەر-ءمينيسترى پەدرو سانچەس وسى قادام ارقىلى ازاتتىق اڭساعان كاتالونيا مەن يسپانيا اراسىن، سونداي-اق پيرەنەي تۇبەگىندەگى باسقا دا ۇلتشىل توپتارمەن تاتۋلاسۋدى كوزدەيدى.

پ.سانچەس بۇل جوسپارىن وتكەن دۇيسەنبىدە كاتالونياعا بارعان ساپارىندا مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا، تاۋەلسىزدىك جاريالاۋعا ۇمتىلعان 9 ساياساتكەرگە كەشىرىم جاساۋ ارقىلى يسپانيا دەموكراتياسىندا الەۋمەتتىك ۇيلەسىم قالىپتاستىرۋعا قادام جاسالماق. ەرتەڭىنە يسپانيا كابينەتى بۇل شەشىمدى ماقۇلدادى.

«پاندەميا ءبىر-بىرىمىزگە مۇقتاج ەكەنىمىزدى ەسىمىزگە سالدى. كەلىسىمگە كەلۋ ءۇشىن ءاردايىم بىرەۋ ءبىرىنشى قادامدى جاساۋى كەرەك. ءبىز سىيلاستىق پەن قۇرمەتكە نەگىزدەلگەن قوعامدىق كەلىسىمدى قالپىنا كەلتىرەمىز. جوقتان ەشتەڭە شىعارا المايمىز، بىراق قايتادان باستاۋعا مۇمكىندىك بار. ءبىز كاتالونيانى جاقسى كورەمىز»، دەدى ول.

پرەمەر-مينيستر ايتىپ وتىرعان 9 ساياساتكەر 2017 جىلى اۆتونوميالىق ءوڭىردىڭ ەگەمەندىگى جونىندە رەفەرەندۋم وتكىزگەنى ءۇشىن ايىپتالعان-دى. وسىدان كەيىن يسپانيا سوتى وننان استام كاتالونيالىق ساياساتكەرگە 9 جىلدان 13 جىلعا دەيىنگى مەرزىمدە قىلمىستىق جازا تاعايىنداعان ەدى. كەشىرىم الىپ وتىرعانداردىڭ قاتارىندا كاتالونيا رەسپۋبليكالىق سولشىل پارتياسىنىڭ (ERC) جەتەكشىسى، كاتالونيا اۆتونومياسى پرەزيدەنتىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسارى وريول دجۋنكەراس بار. سونداي-اق راۋل رومەۆا، حوردي تۋرۋلل، دولورس باسسا، كارمە فوركادەلل، حواكيم فورن، حوسەپ رۋل، دجوردي سانچەس جانە دجوردي كۋيسارت تا راقىمشىلىققا ىلىكتى.

اتتارى اتالعان ساياساتكەرلەر وسى اپتانىڭ باسىندا تۇرمەدەن شىقپاق. بىراق ءۇش جىلدان التى جىلعا دەيىنگى ارالىقتا اۋىر قىلمىس جاساسا، كەشىرىمنىڭ كۇشى جويىلۋى مۇمكىن.

كاتالونيالىقتار مۇنى وڭ قادامعا بالاپ وتىر. ايتسە دە، مۇنى جەتكىلىكسىز دەپ سانايدى. تۇرمەدە وتىرعان توعىز ساياساتكەرگە كەشىرىم بەرىلدى، بىراق ۇكىمدەرى جويىلعان جوق. ەندەشە، ولار قايتادان مەملەكەتتىك قىزمەتكە ورنالاسا المايدى. ونىڭ ۇستىنە، يسپانيا بيلىگى كاتالونيانىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى كارلەس پۋچدەموندى قۋدالاماۋعا ۋادە بەرگەن جوق. ول 2017 جىلعى ءساتسىز رەفەرەندۋمنان كەيىن يسپانيادان قاشىپ كەتكەن-تۇعىن.

كاتالونيانىڭ قازىرگى پرەزيدەنتى پەرە اراگونەس بۇل كەشىرىمدى يسپانيا مەن اۆتونوميالىق ايماق اراسىنداعى ساياسي داعدارىستى شەشۋگە جاسالعان العاشقى قادام دەپ ەسەپتەيتىنىن جەتكىزدى. الايدا بۇل شەشىم ءالى تولىققاندى ەمەس. سوندىقتان كاتالونيالىق ساياساتكەرلەر تۇبەگەيلى امنيستيا الۋى ءتيىس.

پيرەنەي تۇبەگىندە كاتالونيانىڭ تاۋەلسىزدىككە تالپىنىسى تالايدان بەرى اڭگىمە بولىپ ءجۇر. ماسەلەن، 2014 جىلى ايماقتا تاۋەلسىزدىك الۋ جونىندە حالىقتىق رەفەرەندۋم وتكەن. وندا ەلەكتوراتتىڭ باسىم بولىگى يسپانيادان بولىنۋگە داۋىس بەردى. «جەتى رەت ولشەپ، ءبىر رەت كەسۋدى» ءجون كوردى مە، ءبىر جىلدان كەيىن تاعى ءبىر مارتە رەفەرەندۋم ۇيىمداستىرىلىپ، قاتىسۋشىلاردىڭ كوبى تاۋەلسىزدىك جاريالاۋعا كەلىسىمىن بەردى.

2016 جىلى كاتالونيا ۇكىمەتى تاعى دا ەگەمەندىك جونىندە پارتياارالىق داۋىس بەرۋ وتكىزگەن. كاتالونيا پارلامەنتىنىڭ 50 پايىزدان استامى ازاتتىق الۋدى قولدايتىنىن ءبىلدىردى. سونىڭ ناتيجەسىندە، قازاندا ەلدە جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم ۇيىمداستىرىلدى.

اقىرى 2017 جىلى وڭىردە جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم ءوتىپ، داۋىس بەرگەندەردىڭ 90 پايىزى ەگەمەندىك الۋدى قولدادى. رەفەرەندۋمعا 5،3 ملن ەلەكتوراتتىڭ 42،3 پايىزى قاتىسىپ، 2،26 ملن كاتالونيالىق ازاتتىق الۋدى جاقتاپ داۋىس بەردى.

وسىلايشا، سول كەزدەگى كاتالونيا پرەزيدەنتى كارلەس پۋچدەمون ءوڭىردىڭ تاۋەلسىزدىگىن جاريالادى. بىراق يسپانيا بۇل شەشىمگە قارسى كەلىپ، رەفەرەندۋم ۇيىمداستىرعانداردى قۋدالاعان-دى. ءسويتىپ ولاردىڭ باسىم بولىگى تەمىر تورعا قامالسا، ك.پۋچدەمون شەتەلگە قاشىپ، باس ساۋعالادى.

تاۋەلسىزدىك جاريالاۋعا ۇمتىلعان ساياساتكەرلەرگە كەشىرىم جاساۋعا قارسى بولعاندار دا بار. دەگەنمەن پرەمەر-مينيستر پەدرو سانچەس بۇل قادام يسپانيا كونستيتۋتسياسىنا ساي كەلەتىنىن العا تارتىپ وتىر.

«راقىمشىلىق جاساۋ ارقىلى ولاردىڭ ۇستانىمىن وزگەرتۋدى كوزدەمەيمىز. بىزگە ونداي نارسە قاجەت ەمەس. يسپانياداعى مىعىم دەموكراتيا ەشكىمنىڭ يدەياسىنان باس تارتۋدى سۇرامايدى، بىراق ءوز ۇستانىمىن زاڭ اياسىندا ىلگەرىلەتىپ، باسقالاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋدى تالاپ ەتەدى»، دەدى پ.سانچەس.

ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا، ەل پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ مۇنداي ارەكەتى كاتالونيامەن اراداعى ساياسي شيەلەنىستى شەشۋگە باعىتتالعان. ونىڭ ۇستىنە، قازىرگى تاڭدا سانچەستىڭ پارتياسى پارلامەنتتە از ورىنعا يە. سوندىقتان ول كەلەشەكتە ءوزىن قولدايتىنداردى ارتتىرۋدى كوزدەيدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار قايتا قىمباتتاي باستادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:47

نۇرحاننىڭ دومبىراسى

ونەر • بۇگىن، 09:05

ءتورت دۇركىن چەمپيون

TOKYO2020 • بۇگىن، 09:04

ۇقساس جاڭالىقتار