سوعىس سالدارى بارلىق حالىقتارعا, سونىڭ ىشىندە قازاقتارعا دا اسار اۋىر زاردابىن تيگىزدى. وسى كەزدە قازاق دالاسىنان مايدان ءۇشىن وراسان كوپ جىلقى, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى جونەلتىلسە, تۇركىستان ولكەسىنەن 40 899 044 پۇت ماقتا, 38 مىڭ شارشى مەتر كيىز, 3 ملن پۇت ماقتا مايى, 229 مىڭ پۇت سابىن, 300 مىڭ پۇت ەت, 473 928 پۇت بالىق, 70 مىڭ جىلقى, 12 797 تۇيە كۇشتەپ الىنىپ, مايدانعا جولدانعان ەكەن.
قازاق قوعامى وسىنداي اۋىر جاعدايدى باستان وتكەرىپ جاتقان تۇستا, 1916 جىلى ماۋسىم ايىندا پاتشالىق بيلىك «يۋن جارلىعىن» شىعاردى. وندا: «يمپەريانىڭ بۇراتانا حالىقتارىنىڭ ەر ادامدارىن قيمىل ۇستىندەگى ارميانىڭ قورعانىس ءھام اسكەري قۇرى-
لىستارىن سالۋعا, سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك قورعانىس ءۇشىن قاجەت باسقا دا جۇمىستارعا تارتۋ تۋرالى» جارلىق شىعارىپ, بۇراتانالاردى تىل جۇمىسىنا جەگۋ ارقىلى ارميا قاتارىن تولىقتىرۋعا قاجەت ورىس شارۋالارى مەن جۇمىسشىلارىن بوساتىپ الۋدى كوزدەدى.
جارلىق بويىنشا تۇركىستان مەن دالا ولكەسىنەن مايدانعا وكوپ قازۋعا 400 مىڭ, سونىڭ ىشىندە قازاقتار قونىستانعان دالالىق وبلىستاردان – 100 مىڭنان استام, جەتىسۋ وڭىرىنەن 87 مىڭ ادام تارتۋ جوسپارلانعان.
قازاقتاردىڭ تۋ تۋرالى كۋالىگىنىڭ جوعىن پايدالانىپ بولىستىق باسقارمالار مەن اۋىل ستارشىندارى جاستارىنىڭ اسقاندىعىنا قاراماستان, كەدەي جىگىتتەردى مايدانعا جۇمىسقا الىناتىن «قارا تىزىمگە» قوسىپ, تامىر-تانىستارىنىڭ بالالارىن جاسىن ۇلكەيتىپ نەمەسە كىشىرەيتىپ اسكەرگە جىبەرمەۋدىڭ امالىن جاساپ باقتى.
ماسەلەن, 50-60 جاستاعى كەدەي شالدار 30 جاستا بولىپ, 25-30 جاستاعى باي بالالارى 50 جاستان اسقان بولىپ جازىلدى. سول كەزدەگى ساراتوۆ گۋبەرنياسىنىڭ دەپۋتاتى ا.ف.كەرەنسكي 60 جاس-
تاعى شالداردىڭ 30 جاستا بولىپ جازىلعاندىعىن, ال باي بالالارىنىڭ 25-30 جاستاعىلارى 50-دەن جازىلعان
دىعى ورىس شەنەۋنىكتەرى مەن جەرگىلىكتى قازاق اكىمسىماقتارىنىڭ پاراقورلىعى دەپ شەنەيدى.
الاش قايراتكەرلەرى وسى الاساپىران جاعدايدى «قازاققا قالاي پايدالانامىز» دەگەن كوزقاراستى ۇستاندى. ءسويتىپ, «قازاق» گازەتى بەتىندە تالقىلاۋ جۇرگىزىلىپ, كۇشى باسىم ۇكىمەتكە قارسى شىعۋدىڭ حالىقتى قىرعىنعا ۇشىراتارىن ەسكەرتىپ, سابىر ساقتاۋعا شاقىردى. 1916 جىلى شىلدە ايىندا الاش قايراتكەرلەرى ءاليحان بوكەيحان, احمەت بايتۇرسىنوۆ, مىرجاقىپ دۋلاتوۆتار گازەت ارقىلى حالىققا ۇندەۋ تاستادى.
وسى ۇندەۋدە: «وتانداستارىمىز – ورىس حالقى, دىندەستەرىمىز – مۇسىلماندار, تاتار حالقى, سونداي-اق باسقا دا كورشى حالىقتار ءورتتىڭ جالىنىندا لاۋلاپ جانىپ جاتىر. بىزگە بۇدان سىرت قالۋعا بولمايدى. ءوزىمىز بودانى بولىپ وتىرعان وكىمەتتىڭ بۇيرىعىنان باس تارتۋ, باسىمىزدى ساۋعالاپ ۇيدەن شىقپاۋ, مەملەكەتتى قورعاۋعا اتسالىسپاۋ, دۇشپانعا كومەك كورسەتۋمەن پارا-پار» دەي وتىرىپ, قازاقتىڭ بۇل جارعىعا قارسا شىقپاۋىن, قايتا تىلعا بارىپ سوعىس ونەرىن ۇيرەنۋ قاجەت ەكەنىن, ەڭ سوڭىندا جوعارىداعى سوعىستا رەسەي جەڭىسكە جەتسە, قازاق اۆتونوميا سۇراۋعا تولىق ءۇمىتتى بولارىن حالىققا ءتۇسىندىرىپ باقتى.
سوڭىنان كوتەرىلىس باسىلىپ, قازاق جىگىتتەرى مايدانعا وكوپ قازۋعا جىبەرىلە باستاعان كەزدە, ولارعا باس-كوز بولىپ, كەيىن امان-ەسەن ولاردى اۋىلعا جەتكىزۋ قاجەت بولعان جاعدايدا الاش ارىستارى باستاعان قازاق زيالىلارى بىرگە مايدانعا اتتاندى. بۇنى ناعىز پاتريوتيزم دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. ويتپەگەندە ساۋاتسىز, ورىس ءتىلىن تۇسىنبەيتىن كوپتەگەن قازاق جىگىتەرىنىڭ ەلگە ورالۋى ەكىتالاي ەدى.
