پرەزيدەنت • 09 ماۋسىم، 2021

شەتەلدىك باسىلىمدا پرەزيدەنت تۋرالى ماقالا جاريالاندى

613 رەت كورسەتىلدى

ModernDiplomacy.Eu باسىلىمىندا «پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ تۇسىنداعى قازاقستان: بارلىق سالاداعى رەفورمالار» اتتى ماقالا جاريالاندى. ماقالا اۆتورى – پورتۋگالياداعى مينيۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى پ.دۋارتە، دەپ حابارلايدى Egemen.kz.

«شامامەن ەكى جىل بۇرىن قازاقستاندا باسشىلىق اۋىسىپ، قاسىم-جومارت توقاەۆ پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قر پرەزيدەنتى لاۋازىمىنا يە بولدى. سودان بەرى ەلدە كوپتەگەن رەفورما جۇرگىزىلدى. 30 جىل بويى پرەزيدەنت قىزمەتىن اتقارعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسى مەن وڭىردەگى ينۆەستيتسيا تارتۋ ورتالىعى بولۋىنا مۇمكىندىك بەرگەن ىرگەتاس قالادى. نازارباەۆ كەزىندە قازاقستان ءوزىنىڭ بارلىق كورشىلەرىمەن، سونداي-اق ەۋروپا جانە اقش-پەن جاقسى قارىم-قاتىناس ورناتا الدى. 2019 جىلدان كەيىن ەلدىڭ دامۋ ۆەكتورى وزگەردى. پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ءوزىنىڭ نازارىن ەكونوميكالىق قايتا قۇرۋلار مەن سىرتقى ساياساتقا عانا ەمەس، سونداي-اق ەلدەگى ساياسي رەفورمالاردى جۇرگىزۋگە اۋداردى»، دەپ جازادى پروفەسسور.

ماقالا اۆتورى باسشىلىق اۋىسقانعا دەيىن قازاقستان ءبىرىنشى كەزەكتە ەكونوميكالىق دامۋعا جانە ينۆەستيتسيالار تارتۋعا باسىمدىق بەرگەنىن ەسكە سالادى.

«شىنىندا دا، قازاقستان بۇرىنعىسىنشا الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋگە ۇمتىلۋدا. دەگەنمەن، قازاقستاننىڭ قازىرگى پرەزيدەنتىنىڭ پىكىرىنشە، ەكونوميكالىق دامۋعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ساياسي رەفورمالار قاجەت. بۇل رەفورمالار قازاقستاننان تىسقارى الەم ءۇشىن نەگە ماڭىزدى دەگەن سۇراق تۋىنداۋى مۇمكىن. بۇل ەل ەۋروپالىق وداقتىڭ ورتالىق ازياداعى باستى ساۋدا ارىپتەسى بولىپ سانالادى جانە ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە قىتاي مەن الەمنىڭ وزگە ەلدەرى اراسىنداعى ساۋدانى دامىتۋدا نەگىزگى ءرول اتقارادى. قازاقستان سيريا مەن اۋعانستانداعى قاقتىعىستاردى شەشۋدە اقش، رەسەي جانە باسقا دا الەمدىك دەرجاۆالارعا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى جانە حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ بەلسەندى مۇشەسى بولىپ تابىلادى»، دەيدى اۆتور.

پ. دۋارتە قازاقستاننىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق باعىتى ەلدىڭ وزىنە عانا ەمەس، جالپى وڭىرگە جانە الەمنىڭ باسقا ەلدەرىنە دە اسەر ەتەتىنىن باس ايتادى.

«ق.توقاەۆتىڭ ەڭ ماڭىزدى رەفورمالارىنىڭ ءبىرى – حالىقتى ساياسي ماسەلەلەردى شەشۋگە تارتۋ جانە حالىقتىڭ سۇرانىسى مەن سىنىن ەستيتىن «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» – ۇكىمەت ۇعىمىن ەنگىزۋ. ۇكىمەت پەن حالىق اراسىنداعى ديالوگتى كەڭەيتۋ ءۇشىن 2019 جىلى پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىن قۇردى. ونىڭ ماقساتى – ازاماتتىق قوعام مەن قالىڭ جۇرتشىلىقتىڭ ۇسىنىسىن ەسكەرە وتىرىپ، رەفورمالار مەن زاڭناما بويىنشا ناقتى ۇسىنىستار ازىرلەۋ. ورتالىق جانە جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ ەسەپ بەرۋىن كوبەيتۋ ولاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى جانە سىبايلاس جەمقورلىق سياقتى بۇرىننان كەلە جاتقان پروبلەمالارمەن كۇرەسۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسىعان بايلانىستى، ەلدىڭ قۇقىقتىق جۇيەسى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ نەعۇرلىم بەلسەندى جانە جاۋاپتى ءرولىن كوزدەيتىن جۇمىستىڭ سەرۆيستىك مودەلىنە كوشۋ جولىمەن قايتا قۇرىلىپ جاتىر»، دەيدى ساراپشى

ماقالادا مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسىنداعى رەفورمالار تۋرالى دا ايتىلعان.

«پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ۇكىمەتكە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ سانىن 25% قىسقارتۋدى، سونداي-اق جاس كادرلاردى كوبىرەك تارتۋدى تاپسىردى. الەۋمەتتىك جەلىلەردى ءجيى پايدالاناتىن پرەزيدەنت مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ولاردى تسيفرلاندىرۋدى ءوزىنىڭ باسىم مىندەتىنە اينالدىردى. پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ساياسي رەفورمالاردان باسقا، تابيعي رەسۋرستارعا شامادان تىس تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا، ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا باسىمدىق بەرەدى. سوندىقتان، قازاقستان ەكسپورتتايتىن مۇناي، گاز، ۋران جانە باسقا دا شيكىزات رەسۋرستارىن ءوندىرۋ مۇمكىندىگىنە قاراماستان، ق.توقاەۆ ۇكىمەتكە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ الەۋەتىن بارىنشا پايدالانۋدى تاپسىردى. ويتكەنى قازاقستان اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمىنە جوعارى سۇرانىس تانىتىپ وتىرعان قىتايمەن جانە ازيانىڭ باسقا دا تەز دامىپ كەلە جاتقان ەلدەرىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاسايدى»، دەپ جازادى پ. دۋارتە.

اۆتور ەلدەگى الەۋمەتتىك رەفورمالاردىڭ دا دەر كەزىندە قولعا الىنعانىن ايتادى.

«پرەزيدەنت ق.توقاەۆ اتاپ وتكەندەي، «ەكونوميكالىق رەفورمالار ازاماتتاردىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ، ءومىر ساپاسىنىڭ نەعۇرلىم جوعارى ستاندارتتارىن قامتاماسىز ەتكەندە عانا اقتالادى». ءىس جۇزىندە بۇل حالىقتىڭ نەعۇرلىم وسال توپتارىن، سونداي-اق ءوز ءىسىن اشۋ ءۇشىن كرەديتتەرگە تاۋەلدى جەكەلەگەن ادامدار مەن كومپانيالاردى قورعاۋدى بىلدىرەدى. وسىلايشا، ق.توقاەۆ بانك كرەديتتەرىنىڭ كولەمىن ۇلعايتۋعا جانە ونى يننوۆاتسيالار ارقىلى ءونىمنىڭ قۇنىن ۇلعايتاتىن كاسىپورىندارعا باعىتتاۋعا، سولاي مەملەكەتتىڭ قاراماعىنداعى ءتيىمسىز كاسىپورىنداردىڭ سانىن قىسقارتۋعا ۇمتىلادى. پاندەميانىڭ ەكونوميكالىق اسەرىنەن كوپ زارداپ شەككەندەرگە قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن پرەزيدەنت بانك نەسيەلەرى بويىنشا ايىپپۇلداردى الىپ تاستاۋدى ۇسىندى. ۇزاق مەرزىمدى اسەر ەتۋى مۇمكىن تاعى ءبىر قىزىقتى الەۋمەتتىك شارا – ق.توقاەۆتىڭ جوعارى ءبىلىم الۋ ءاربىر مەكتەپ تۇلەگىنىڭ تۇپكى ماقساتى بولۋى كەرەك دەگەن يدەيادان بىرتىندەپ باس تارتۋعا تىرىسۋى. ونىڭ ورنىنا، ول بەلگىلى ءبىر تەحنيكالىق داعدىلاردى ۇيرەتەتىن كاسىبي ورتالىقتار مەن كوللەدجدەردى العا جىلجىتۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەتتەر سانىن ازايتۋعا تىرىسىپ جاتىر»، دەيدى اۆتور.

مينيۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى مۇنى ءارتۇرلى مامانداردى قاجەت ەتەتىن نارىق قاجەتتىلىكتەرىنە بەيىمدەلۋ قاجەتتىلىگىمەن تۇسىندىرەدى.

«جالپى العاندا، ق.توقاەۆتىڭ قازاقستان پرەزيدەنتى لاۋازىمىنداعى قىزمەتىن جانە ونىڭ رەفورمالارىن ناقتى باعالاۋعا ءالى ەرتە. ول قازاقستانداعى كەڭەستىك ويلاۋ مەن ەسكىرگەن باسقارۋ جۇيەسىن وزگەرتە وتىرىپ، ەلدىڭ قوردالى ىشكى پروبلەمالارىمەن كۇرەسۋگە تىرىسىپ جۇرگەنى انىق. COVID-19 پاندەمياسى شيەلەنىستىرىپ جىبەرگەن ىشكى-سىرتقى پروبلەمالار مەن ونىڭ سالدارىن ۇيلەستىرۋ ارەكەتى پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ رەفورمالارى ەلگە جاڭا ءداۋىردىڭ سىن-قاتەرلەرىن جەڭۋگە قانشالىقتى كومەكتەسە الاتىنىن كورسەتەدى»، دەپ تۇيىندەگەن پ. دۋارتە.

سوڭعى جاڭالىقتار

تمد ءسامميتى قازان ايىندا وتەدى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 19:56

ۇقساس جاڭالىقتار