ەۋروپالىق وداق تا, امەريكا قۇراما شتاتتارى دا 2050 جىلعا قاراي كليماتتىق بەيتاراپتىققا قول جەتكىزۋگە, ياعني پارنيكتىك گازدار شىعارۋدى نولگە تۇسىرۋگە مىندەتتەمە الدى. وسى ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن بىرقاتار باعىت بەلگىلەندى. ەۋروپالىق وداق 2030 جىلعا قاراي پارنيكتىك گازدار شىعارۋدى كەم دەگەندە 1990 جىلعى دەڭگەيدەن 55 پايىزعا ازايتۋعا نيەتتى. ال اقش 2005 جىلعى دەڭگەيدەن 50-52 پايىزعا تومەندەتۋگە نيەتتى.
وسى مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ ءۇشىن ەۋروپالىق وداق پەن اقش-قا كوپتەگەن قيىندىقتى جەڭۋگە تۋرا كەلەدى. بىرىنشىدەن, ولار قولدانىستاعى تازا تەحنولوگيالاردى (كۇن باتارەيالارىن, جەل قوندىرعىلارى مەن ەلەكتروموبيلدەردى قوسا) كەڭەيتۋدى جانە دامىپ كەلە جاتقان تەحنولوگيالارعا (مىسالى, جاسىل سۋتەگى, قاتتى كۇيدەگى اككۋمۋلياتورلار جانە تسيفرلى يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋ) يننوۆاتسيانى ارتتىرۋلارى كەرەك. وسىلايشا, ىنتىماقتاستىق اتالعان ۇدەرىستى جەدەلدەتۋگە داڭعىل جول سالۋى مۇمكىن.
ەكىنشىدەن, ەۋروپالىق وداق پەن اقش كومىرتەگى باعاسىن قولدانۋدى جاقسارتۋلارى كەرەك. بۇل ماسەلەدە ەۋروپا كوش باستاپ كەلەدى. ۇيىم الەمدەگى ەڭ ۇلكەن كومىرتەگى نارىعىن قۇردى. ەندى جاقىن ارادا ونى جاڭارتىپ, كەڭەيتۋدى جوسپارلاپ وتىر. قازىرگى ۋاقىتتا اقش-تا كومىرتەگى شىعارىلىمىنا باعا بەلگىلەۋدىڭ ورتاق جۇيەسى جوق. بىراق ينتەللەكتىلىك جانە ساياسي سەرپىن قالىپتاسىپ كەلەدى.
اقش-تا ناقتى پروگرەسكە جەتۋ ءۇشىن وسى سەرپىندى قولدانۋ جانە كومىرتەگى شىعارىلىمى باعاسىنىڭ كەز كەلگەن جۇيەسىنىڭ ادىلدىگى مەن ساياسي بەرىكتىگىن قامتاماسىز ەتۋ ديستريبيۋتورلىق اسەرلەردى جويۋعا باعىتتالعان شارالاردى تالاپ ەتەدى. كىرىستەردى ديۆيدەند رەتىندە حالىققا قايتارۋ وتە ماڭىزدى بولۋى مۇمكىن.
ۇشىنشىدەن, ەۋروپالىق وداق تا, اقش تا جاسىل تەحنولوگياعا كوشۋدەن تۋىنداعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قيىندىقتاردى جويۋلارى قاجەت. ياعني كومىرتەگىن كوپ قاجەت ەتەتىن ايماقتاردا وندىرىستىك قايتا قۇرۋدى جەڭىلدەتۋ جانە جۇمىس ورنىن اۋىستىرۋعا ءماجبۇر بولعان جۇمىسشىلارعا كومەكتەسكەن ءجون. اقش-تا جۇمىسپەن قامتۋ جانە ەكونوميكالىق مۇمكىندىك – كليماتتىق ستراتەگيانىڭ ماڭىزدى بولشەگى.
«ادامدار كليمات تۋرالى سويلەسكەندە, مەنىڭ ويىما جۇمىس ورىندارى جانە جاسىل «يندۋستريالىق ستراتەگياسىمەن» ەۋروپا كەلەدى», دەپ مالىمدەدى بايدەن جۋىردا.
سونىمەن قاتار ەۋروپالىق وداق پەن اقش بەتپە-بەت كەلگەن كليماتتىڭ حالىقارالىق مۇددەسىنە قاتىستى ورتاق كوزقاراستا. ەكى جاقتىڭ دا كۇش-جىگەرى دامۋشى ەلدەردىڭ جاسىل ەنەرگەتيكاعا كوشۋىنە قولداۋ كورسەتسە عانا جاعداي وزگەرەدى. وسى ماقساتتا كليماتتىق قارجىلاندىرۋدى جەتىلدىرۋ, تازا تەحنولوگيا ترانسفەرتىن جەڭىلدەتۋ وتە ماڭىزدى.
دامۋشى ەلدەردىڭ جاسىل ەنەرگەتيكاعا كوشۋىنە قولداۋ كورسەتۋ «كومىرتەگىنىڭ اعىپ كەتۋىنىڭ» الدىن الۋعا جاعداي جاساۋى مۇمكىن. ماسەلەن, كومپانيالار ءوندىرىستى كومىرتەگى شىعارىلىمىنا قويىلاتىن سالىعى از نەمەسە ەكولوگيالىق ەرەجەلەرى جۇمساق ەلدەرگە كوشىرگەن كەزدە. سونداي-اق كومىرسۋتەگى شەكاراسىن رەتتەۋ تەتىگى سەكىلدى تىكە شەشىمدەر دە وتە قاجەت. سوعان سايكەس كومپانيالار ءوندىرىس كەزىندە پارنيكتىك گازدار شىعارىلىمى كوپ تاۋارلاردى يمپورتتاعانى ءۇشىن قىمبات باعا تولەيدى.
ەۋروپالىق وداق قازىردىڭ وزىندە ەۋروپالىق جاسىل كەلىسىم شەڭبەرىندە وسىنداي مەحانيزممەن جۇمىس ىستەپ جاتىر. بۇل جاقسى نارسە ەكەنى انىق. بىراق ەۋروپالىق وداق پەن اقش بىرلەسكەندە ءساتتى شىعار ەدى. اسىرەسە بۇل كەڭ ترانساتلانتيكالىق جاسىل كەلىسىمنىڭ ءبىر بولىگىنە اينالسا, نۇر ۇستىنە نۇر.
نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, ەكونوميست ۋيليام نوردحاۋس 2015 جىلى ۇسىنعانى سەكىلدى, ەۋروپالىق وداق پەن اقش مۇنىمەن توقتاپ قالماي, «كليمات كلۋبىن» قۇرۋى كەرەك. ەكەۋمىزدىڭ ءبىرىمىز (سيمونە) مەن گۋنترام ب.ۆولف تاياۋدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, ەكونوميكالار قوسىلۋ ءۇشىن ءتورت قادام – ىشكى ماقساتتاردى نىعايتۋ جانە تۋرالاۋ, ىشكى كليماتتىق ساياساتتى تسيفرلى جانە سالىستىرۋ جۇيەسىمەن كەلىسۋ, كۇردەلى تاۋارلاردىڭ قۇرامىندا كومىرتەگى مولشەرىن ولشەۋ ستاندارتىن بەلگىلەۋ جانە ايقىن سالىق سالۋ مەن رەتتەۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.
كليمات كلۋبىنا قوسىلعىسى كەلگەن كەز كەلگەن ەلگە ەسىك اشىق. بۇل ەۋروپالىق وداق پەن اقش-تىڭ ورتاق مۇددەلەرىن العا جىلجىتۋعا كومەكتەسەدى. دامىپ كەلە جاتقان سالالار مەن نارىقتاردا, مىسالى, جاسىل سۋتەگى جانە تۇراقتى قارجى سەكىلدى سالالاردا ەرەجەلەر قالىپتاستىرۋعا ءتيىمدى.
ءوسۋ جانە دامۋ ءۇشىن نارىقتارعا كەڭىنەن قابىلدانعان ەرەجەلەر قاجەت. ال وسى ەرەجەلەردى جاساۋعا كومەكتەسەتىندەر ماڭىزدى ستراتەگيالىق ارتىقشىلىقتارعا يە بولادى. مۇنداي ارتىقشىلىقتى اقش پەن ەۋروپا يەمدەنە الادى. ەكەۋى قوسىلىپ, جاھاندىق ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 40 پايىزىن جانە تاۋار يمپورتىنىڭ 30 پايىزىن قۇرايدى.
باسقا ەلدەر اقش-تا نەمەسە ەۋروپادا بولىپ جاتقان وقيعالاردى ەلەمەي قالا المايدى. ەگەر ولار بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جاساسا, ياعني بىرلەسكەن تۇراقتى قارجىلىق تاكسونوميانى قابىلداۋ كەرەك پە نەمەسە كليماتتىق شەكارانى تۇزەتۋ مەحانيزمىن ەنگىزۋ كەرەك پە دەگەن ماسەلەنى تالقىلاسا, باسقا ەلدەر دە سولاي ەتەرى ءسوزسىز. بۇل بۇكىل الەم بويىنشا كليماتتىڭ جىلىنۋىمەن كۇرەس ارەكەتتەرىن جەدەلدەتىپ, ەۋروپالىق وداق پەن اقش-تىڭ عالامدىق كوشباسشىلىق پوزيتسياسىن نىعايتۋعا جاعداي جاسايدى. سونداي-اق اشىق, ەرەجەلەرگە نەگىزدەلگەن كوپجاقتى جۇيەنى نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇعان ەۋروپالىق وداق پەن اقش بولىسەتىن قۇندىلىقتار مەن پرينتسيپتەردى قوسىڭىز, ونىڭ ىشىندە ادام قۇقىقتارى مەن زاڭدىلىقتى قۇرمەتتەۋ بار. ەندەشە, كليمات سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق ەكى جاقتىڭ دا مۇددەلەرىنە ساي كەلەتىنى انىق. بايدەننىڭ ەۋروپاعا ساپارى – العاشقى قادام ءۇشىن تاماشا مۇمكىندىك.
انا پالاسيو,
يسپانيانىڭ بۇرىنعى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى, دۇنيەجۇزىلىك بانك توبىنىڭ بۇرىنعى اعا ۆيتسە-پرەزيدەنتى جانە باس كەڭەسشىسى,
سيمون تالياپيەترا,
بريۋگەلدىڭ اعا ستيپەندياتى جانە كاتوليت ۋنيۆەرسيتەتى مەن دجون حوپكينس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اديۋنكت-پروفەسسورى
Copyright: Project Syndicate, 2021.
www.project-syndicate.org
