جوعارى وقۋ ورنىنىڭ قابىرعاسىندا اشىلعان «ماتەريالداردى پروتوتيپتەۋ جانە وڭدەۋ» عىلىمي-وندىرىستىك كەشەنىنىڭ ماماندارى 3D باسپا ارقىلى تيتان, كوبالت-حروم قورىتپالارىنان يمپلانت ونىمدەرىنىڭ دە ءتۇر-ءتۇرىن جاساپ ءجۇر. جۋىقتا ولار ءتىس قاپتاماسىن دا مودەلدەپ, سىزىپ, 3D پرينتەر ارقىلى جونىپ كورگەن. العاشقى سىناق رەتىندە شىعارىلعانىمەن, ءبارى ءساتتى اياقتالعان. زەرتتەۋ جۇمىستارىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ ءۇشىن وسكەمەن, الماتى, نۇر-سۇلتان قالالارىنداعى ستوماتولوگيالىق ورتالىقتارىمەن دە قويان-قولتىق جۇمىس ىستەسە باستاعان. ءتىپتى وسكەمەندە وندىرىلگەن ءتىس قاپتاماسىن پاتسيەنتتەرگە پايدالانىپ تا ۇلگەرىپتى. كەشەننىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى باعدات ازاماتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ءتىس قاپتاماسى مەن اباتمەنت سۇيەككە بەكىمەيتىندىكتەن كلينيكالىق سىناقتان وتپەيدى. تەك عانا, ارنايى سەرتيفيكات قاجەت.
– ستوماتولوگتارمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. 3D پرينتەرمەن ءتىس قاپتاماسىن جاساپ كوردىك. ازىرشە ءبارى ءساتتى جۇزەگە استى. جۇمىس بارىسىنا توقتالار بولسام, ەمحانادان پاتسيەنتتىڭ ءتىسىنىڭ ولشەمىن بىزگە جىبەرەدى. مۇندا ءبىزدىڭ ماماندار مودەلىن جاساپ, باسىپ شىعارادى. قاپتاما كوبالت-حرومنان لازەر كۇشىمەن باسىلىپ شىعاراتىندىقتان ونىمدە كەرنەۋ پايدا بولادى. پايدا بولعان كەرنەۋ, كەرى اسەرىن تيگىزەدى. سوندىقتان كەلەسى تەنولوگيالىق پروتسەسس – تەرميالىق وڭدەۋ. بۇل پروتسەسس ارنايى ۆاكۋمدى پەشتە 11500س وتەدى. كەيىن ءتىس تەحنيگى ەمالمەن قاپتاپ, دارىگەرگە ۇسىنادى, – دەپ ءتۇسىندىردى كەشەننىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى باعدات ازاماتوۆ.
3D پرينتەردە جاسالعان ءتىس قاپتاماسى, بۇرىنعى قۇيىپ جاساعان ادىستەن اناعۇرلىم ساپالى. ۇساق-تۇيەك اقاۋ دا بولمايدى. ادەتتە, قاپتامانى قالىپقا قۇيۋ ادىسىمەن جاساعاندا جۇقا جەرلەرى سىنىپ كەتەتىن كورىنەدى. ونى تەحنيك قايتا وڭدەپ-جوندەيدى. ال زاماناۋي قۇرىلعى ءبىر دەمدە 100 پايىز ولشەمگە ساي ەتىپ شىعارادى. ءتىس قاپتاماسى ابدەن دايىن بولعان سوڭ اباتمەنت ارقىلى سۇيەكتە تۇرعان يمپلانتقا بەكيدى. اتاپ وتكەندەي, اباتمەنتتى باعدات ازاماتوۆ باستاعان عىلىمي قىزمەتكەرلەر الداعى ۋاقىتتا جاساپ كورمەك. تەتىك وتە ۇساق بولعاندىقتان, جاسالۋ تەحنولوگياسى كۇردەلى. سوندىقتان كوپ جەرلەردە جاسالا بەرمەيدى. دەيتۇرعانمەن, د.سەرىكباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى نار تاۋەكەلگە بەل بۋىپ, بۇل ىسكە دە كىرىسپەك. ولاردىڭ الاڭسىز جۇمىس ىستەۋىنە وقۋ ورىننىڭ رەكتورى جاسۇلان شايماردانوۆ جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىپ وتىر.
– الەمدە تەحنولوگيانىڭ قارىشتاپ دامىعان زامانىندا تەحنيكالىق عىلىمعا كوڭىل بولمەسكە بولمايدى. زامان كوشىنە ىلەسۋىمىز كەرەك. سوندىقتان دا وقۋ ورنىمىزدا ءار ءتۇرلى عىلىمي سىناقتار جۇرگىزىلىپ جاتىر. بىلىكتى ماماندارىمىز جەتكىلىكتى. جاستاردىڭ تالپىنىسى دا جوعارى, – دەيدى د.سەرىكباەۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەكتورى ج.شايماردانوۆ.
ايتقانداي, «ماتەريالداردى پروتوتيپتەۋ جانە وڭدەۋ» عىلىمي-وندىرىستىك كەشەنىندە ينجەنەر زەرتتەۋشى دميتري دوگاتكين, اقبوتا كاسەنوۆا, سەرگەي رۋدەنكو, مۇحامەتبەك جاقسىلىق سىندى جاستار تىنىمسىز ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. زامان كوشىنەن قالىسپايىق دەسەتىندەر دە سولار. بىلىكتى, ءبىلىمدى جاستاردان قۇرالعان توپقا باس-كوز بولىپ, باعىت-باعدار بەرىپ جۇرگەن عىلىمي قىزمەتكەر باعدات ازاماتتىڭ ەڭبەگى زور. بىلە-بىلسەك, قازاقستان بويىنشا 3D مودەلدەۋ ارقىلى ءتىس قاپتاماسىن جاساۋ وسكەمەندە عانا بار.
وسى ورايدا عىلىمي كەشەن ماماندارىمەن بىرگە ەڭبەكتەنىپ جۇرگەن الدىڭعى قاتارلى ستوماتولوگيا زەرتحاناسىنا دا باس سۇعىپ كوردىك. مۇندا دا زاماناۋي اپپاراتتار تۇرعانىمەن, ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىنداعى قۇرىلعىلاردىڭ قاۋقارى اناعۇرلىم جوعارى ەكەن. ماماندار سولاي دەسەدى.
– عاجايىپ ستانوك ءتىستى ءوزى-اق جاساپ بەرەدى. بۇيرىق بەرسە بولدى. جالپى ءبىز قولعا الىپ جاتقان ءتىس تەتىكتەرى كوپ ەلدەردە وندىرىلەدى. ەرتەڭدەرى «Made in Kazakhstan» دەپ ءوندىرىپ جاتساق, نەسى جامان؟! ۋنيۆەرسيتەت ماماندارى ءتىس قاپتاماسىن جاساپ جاتقاندارىن ەستىپ قۋاندىم, – دەيدى ءتىس ەمحاناسىنداعى زەرتحانا مەڭگەرۋشىسى دميتري نۋشەرۆانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, 3D پرينتەردە وسىرىلگەن تىستەر پاتسيەنتتەرگە سالىندى. ارتىقشىلىعى, باسپا جوعارى دالدىكتە, مودەلمەن سايكەس كەلتىرىپ جاسايدى. مەحانيكالىق قاسيەتى دە جوعارى, ساپالى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ادامنىڭ ءوز تىسىندەي.
د.سەرىكباەۆ اتىنداعى وقۋ ورنىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرلەرى جوعارىدا اتالعان جۇمىستاردى زەرتتەۋ رەتىندە جاساپ جاتقاندىقتان, ەشقانداي اقى سۇرامايدى. پاتسيەنتتەر دارىگەرلەرمەن عانا ەسەپتەسەدى. ونىڭ ۇستىنە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ماقساتى – عىلىمعا ۇلەس قوسۋ. سوندىقتان جاساعان ونىمدەرىن ساتا المايدى. ال رەسەيدە 3D پرينتەردە يمپلانت جاساۋ, ءتىس تەتىكتەرىن شىعارۋ كوممەرتسيالىق جولعا قويىلعان. بىزدە دە ونىمدەر نارىققا شىعاتىنداي بولسا, كوبالت-حرومنىڭ سەرتيفيكاتى بار, قۇرىلعىلارى حالىقارالىق ستاندارتقا ساي.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
