– قۇرمەتتى مارات قادىر ۇلى, اۋىل اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋدىڭ ءمانى مەن ماڭىزى, جاڭالىقتان كۇتىلىپ وتىرعان ەل ءۇمىتى تۋرالى ويىڭىز قانداي؟
– شىنتۋايتىندا, بۇل – وتە ماڭىزدى قادام. ءبىزدىڭ وبلىس تۇرعىندارىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى اۋىلدىق جەرلەردە تۇرادى. اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىن جاقسارتپاي, تۇتاستاي ەل ەكونوميكاسىن كوتەرۋ قيىن. وندا قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەر از ەمەس. سوڭعى كەزدە ءجيى كوتەرىلىپ جۇرگەن جايىلىم, شابىندىق جەرلەر مەن تازا اۋىز سۋ, جول, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جەتىمسىزدىگى, اۋىل مادەنيەتى مەن سپورتىن دامىتۋ دەگەن سياقتى. ىندەتە ىزدەسەڭىز, قامقورلىققا سۋساپ وتىرعان, كەي تۇستا نازاردان قاعىس قالعان كۇرمەۋى قيىن جايلار بار. وبلىستىڭ بىرنەشە ەلدى مەكەنى اۋىز سۋدى تاسىپ ءىشىپ وتىر. مىڭداعان گەكتار جەر بوس جاتقانىمەن, بىرقاتار ەلدى مەكەن تۇرعىندارى, اسىرەسە حالىق كوپ شوعىرلانعان ءىرى ەلدى مەكەندەردە مال ۇستايتىن اعايىن جايىلىمدىق جەرگە زار بولىپ وتىر. ءتيىمدى كاسىپ كوزىن تاپپاي, جۇمىسسىز قاراپ وتىرعاندار قانشاما. اۋداندىق ماڭىزداعى جولداردى دا جوندەۋ قاجەت. مىنە, وسىنداي ماسەلەلەر بار. دەمەك قيىندىقپەن كۇرەسۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – بيلىك تەتىكتەرىن حالىقتىڭ ءوز قولىنا بەرۋ. ول قالايشا جۇزەگە اسپاق؟ اۋىل تۇرعىندارى قولىنان ءىس كەلەتىن, جاڭاشا ويلاي بىلەتىن, ىسكەرلىگىنە ادامگەرشىلىگى ساي, ەل قامىن جەيتىن اكىمدى تاڭداپ الۋى ءتيىس. سايلانعان اكىم اۋىلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە ەتەنە ارالاسىپ, تاباندى باسشىلىق جاساپ, جاسامپاز ىستەردىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇرىپ, حالىقتى جاقسى ىستەرگە باعىتتاپ, ۇيىتقى بولۋى كەرەك. بۇگىنگى تىلمەن ايتقاندا, مەنەدجەر بولسا, قۇبا-قۇپ. قازىرگى كۇنى اكىمدەر كورپۋسىنىڭ 91 پايىزى سايلانادى دەپ كۇتىلىپ وتىر. ەلگە تۇتقا بولاتىن, اكىم مىندەتىن ابىرويلى اتقارۋعا قابىلەت-قارىمى جەتەتىن لايىقتى ازاماتتار بار. ولار ساياسي ارەناعا بەرەكەگە باستايتىن تىڭ كۇش, ەل يگىلىگى ءۇشىن جۇزەگە اساتىن جاڭا يدەيا, بۋلىعىپ جاتقان الەۋەتتى تۇرتكىلەپ وياتىپ, تىڭ تىنىس بەرەتىن توسىن لەپ, جاعىمدى جاڭالىق اكەلەدى دەپ ويلايمىن.
بۇل يگى ءىس قايدان باستاۋ الادى؟ ءوز پايىمىمدى ايتا كەتەيىن, بيۋدجەتتىڭ جەرگىلىكتى اكىمدىككە بەرىلۋى اۋىلداعى ءبىرىنشى كەزەكتە شەشىلۋى ءتيىس ماسەلەلەردىڭ قولعا الىنۋىنا جول اشادى. دەمەك سايلانعان جاڭا اكىم قارجىنىڭ جاڭا كوزدەرىن تابۋعا ۇمتىلۋى كەرەك. ول تەك بيۋدجەت اقشاسىن باعىتتاۋشى عانا ەمەس, يدەولوگيالىق كۇش-قۋاتپەن قارۋلانعان ساياسي باسشى بولسا, قۇبا-قۇپ. ايتالىق, سول ەلدىڭ اۋىلدان ۇزاپ شىعىپ, بەلگىلى ءبىر كاسىپپەن اينالىسىپ, تاسى ورگە دومالاپ تۇرعان تۇلەكتەرىنە ەل قادىرىن, جەر قادىرىن ۇعىندىرا وتىرىپ, كىر جۋىپ, كىندىك كەسكەن توپىراعىنىڭ كوركەيۋىنە اتسالىسۋ قاجەتتىگىن ۇعىندىرۋى قاجەت. اركىم ءوزىنىڭ تۋعان جەرىنىڭ جاڭا زامان تالابىنا ساي جاڭعىرا قۇلپىرىپ, جاسانۋىنا ۇلەسىن قوساتىن بولسا, ەلىمىزدىڭ بار ايماعى اجارلانىپ قالار ەدى. اۋىل اكىمدەرى بۇرىنعىسىنشا جوعارىعا جالتاقتامايتىن بولادى. قولدارىنداعى ازىن-اۋلاق قاراجاتىن ءتيىمدى جۇمساۋعا تىرىسادى. ويتكەنى ولار حالىقتىڭ الدىندا جاۋاپتى.
وسى ورايدا سايلاۋشىلاردىڭ يىعىنا دا جاۋاپكەرشىلىك سالماعى تۇسەتىندىگىن ايتا كەتۋگە بولار. ويتكەنى ولار ەل بولاشاعىنا جاۋاپتى اكىمدى وزدەرى تاڭدايدى عوي. وزدەرى تاڭداعان سوڭ ونىڭ بار قىزمەتىنە قولدارىنان كەلگەنىنشە كومەك كورسەتەدى. اينالىپ كەلگەندە, ءبىرتۇتاس بەكەم بىرلىك قالىپتاسىپ, اۋىل تاعدىرىنا اكىم دە, تۇرعىندار دا جاۋاپتى بولماق. سالىقتىڭ ەداۋىر بولىگى جەرگىلىكتى ەلدى مەكەندەردىڭ يگىلىگىنە جۇمسالسا, ونىڭ كولەمى دە ارتا ءتۇسۋى مۇمكىن. تولەگەن سالىعىڭ ەشقايدا كەتپەي, ءوز اۋىلىڭىزدىڭ, ءوز تۋعان توپىراعىڭىزدىڭ يگىلىگىنە جۇمسالىپ جاتسا, عانيبەت ەمەس پە؟!
– بارلىق اۋىلدىڭ جاعدايى بىركەلكى دەپ ايتۋعا بولماس. كەيبىر اۋىلدىڭ ينفراقۇرىلىمى ءتاپ-ءتاۋىر. سالىق قورجىنىن قامپايتاتىن قۋاتتى شارۋاشىلىقتار, كاسىپورىندار بار. ال شالعايداعى كەيبىر ەلدى مەكەندە مۇنداي سالىق كوزدەرى تاپشى ەمەس پە؟
– مىنە, تىكەلەي سايلاۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگى دە وسى جەرگە كەرەك. سايلانعان اكىم ەل جاعدايىنا ەتەنە جاقىن ارالاسىپ, ونىڭ دامۋىنا سارا جول اشۋعا مىندەتتى. قازىرگى كۇنى مال سۇمەسىمەن كۇن كورىپ وتىرعان اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى – جايىلىم ماسەلەسى. كەيبىر جەردە مال جاياتىن جەر قالدىرماي, تابالدىرىققا دەيىن جىرتىپ تاستاعانىن كورىپ وتىرمىز. اۋىل اكىمى ەگىستىك جەر كولەمى مەن جايىلىمدىق جەردىڭ تەپە-تەڭدىگىن ساقتاپ, حالىقتىڭ جاعدايىن جاساۋعا مىندەتتى. سوندا ءتورت ت ۇلىكتى وسىرۋمەن اينالىسىپ وتىرعان شارۋاشىلىقتاردىڭ ايى وڭىنان تۋادى. سەرىكتەستىكتەر مەن شارۋا قوجالىقتارى جەر ادىلەتتى ءبولىنىپ, شابىندىق پەن جايىلىمدىق جەرلەردەن قاعاجۋ كورمەسە, يگىلىك تە مولايا تۇسپەك. ەسەسىنە سالىق كولەمى كوبەيەدى. قازىرگى كۇنى مەملەكەت تاراپىنان اۋىل تۇرعىندارىنا كوپ كومەك كورسەتىلىپ جاتىر. ايتالىق, «التىن اسىق», «قۇلان», «سىباعا» ءتارىزدى قانشاما ءتيىمدى باعدارلامالار بار. شالعايداعى شاعىن اۋىلداردىڭ كەيبىر تۇرعىنى مۇنداي ءتيىمدى باعدارلامالاردىڭ بار ەكەندىگىن بىلە بەرمەۋى دە مۇمكىن. نەسيە الۋدىڭ زاڭدى جولدارى, كاسىپتى يگەرۋدى وقىتۋ قولعا الىنسا, ىسكە دە بەرەكە كىرىپ قالماي ما؟ اۋىلدىق جەرلەردە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ قولعا الىنسا يگى. اينالىپ كەلگەندە, مۇنىڭ بارلىعى – ءبىر-بىرىمەن وزەكتەسىپ جاتقان دۇنيەلەر. ءسوزىمنىڭ باسىندا اۋىل اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ سونى لەپ اكەلەدى دەپ ەكپىن ءتۇسىرىپ ايتقاندىعىم دا سوندىقتان. بۇل – بۇگىنگىنىڭ شارۋاسى. ەرتەڭىن ويلاعان اۋىل اكىمى جاستارعا دا قامقور بولۋعا مىندەتتى. قازىرگى كۇنى وبلىستا مەديتسينا كادرلارى جەتكىلىكسىز. اسىرەسە اۋىلدىق جەردە بۇل ماسەلە وتە كۇردەلى. دەمەك اۋىل اكىمى جەرگىلىكتى شارۋاشىلىقتار ەسەبىنەن ەلگە قاجەتتى كادرلاردى وقىتۋعا دا كوڭىل بولسە, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. «ديپلوممەن – اۋىلعا!», «سەرپىن» ءتارىزدى باعدارلامالاردىڭ ناتيجەلى بولۋىنا كۇش سالۋ ارقىلى ءبىر جاعىنان مەملەكەتتىك باعدارلامالار كوزدەگەن ماقسات-مۇراتىنا جەتىپ جاتسا, ەكىنشى جاعىنان ەل قاجەتتى ماماندارمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلسە, ەكى جاققا بىردەي ءتيىمدى ەمەس پە؟
– ەگەر اۋىل تۇرعىندارى داۋىس بەرگەن اكىم جۇرت سەنىمىن اقتاماي جاتسا نە بولماق؟
– قازىرگى سايلاۋشىلار وتە ساۋاتتى. ولار ءبارىن ءبىلىپ وتىر. ەگەر سايلانعان اكىم ەل سەنىمىن اقتاماسا, سەنىمسىزدىك ۆوتۋمىن بىلدىرۋگە تولىق حاقىسى بار. بىراق مەن ءوز باسىم مۇنداي شەتىن وقيعا ورىن الادى دەپ ويلامايمىن. ەلىمىزدەگى ساياسي رەفورمالاردىڭ تەرەڭدەۋى مەملەكەتىمىزدىڭ ابىروي-بەدەلىن ارتتىرا تۇسەتىندىگى ءسوزسىز. بىرلىك بار جەردە بەرەكە ۇيىرىلەدى ەمەس پە؟! ءىس وڭعا باسقاننان كەيىن ەلدەگى جاعدايدى كورىپ-ءبىلىپ, ساراپتاپ وتىرعان ىسكەرلەر ينۆەستيتسيا قۇيۋى ابدەن مۇمكىن. ال ينۆەستيتسيا – يگىلىكتىڭ باسى. تابىستىڭ تايقازانى قاينار بولسا, اۋىلدىڭ قۋاتىن ارتتىرۋعا تەتىك بولاتىن قارجى ەل ىشىنەن عانا ەمەس, الىس-جاقىن شەتەلدەن دە قۇيىلۋى عاجاپ ەمەس. ەل ىشىندە ەرتەرەكتە ء«بىر قارىن مايدى ءبىر قۇمالاق شىرىتەتىنى» ءتارىزدى, ءوز ىسىنە جاۋاپسىز قاراعان كەيبىر اۋىل اكىمدەرىنىڭ ءوز ابىرويلارىنا نۇقسان كەلتىرىپ العان ساتتەرىن دە ەل بىلەدى. كەيىن اۋدان اكىمى ولاي دەدى, جوعارى جاق بۇلاي دەدى دەپ اقتالىپ جاتاتىندارى بولاتىن. سودان بارىپ جۇرت ۋادەگە سەنبەيتىن بولدى. ەندىگى جاعدايدا تىكەلەي سايلانعان اكىم حالىق الدىندا بەرگەن ۋادەسىنە, ءوزىنىڭ كۇنى بۇرىن تۇزگەن باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋىنا جاۋاپتى. ايتقان ۋاقىتىندا ورىندالماي جاتسا, سايلاۋشىلار اكىمنەن كەشە سايلاۋ الدىنا بىلاي دەپ ەدىڭ عوي دەپ سۇراماي ما؟ ال سۇراۋى بولعان دۇنيەنىڭ قۇرالۋى قيىن ەمەس. جىل سوڭىنا دەيىن 800-گە جۋىق اۋىل اكىمى تىكەلەي سايلانباق. بۇل ءدۇبىرلى دۇنيەدەگى جالپاق جۇرتتى جاقسىلىققا باستايتىن, بەرەكەلى بەلەسكە جەتەلەيتىن ساياسي باستاما دەپ تۇسىنەمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
