الىپ ەلدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جىگىتتەر مايدانعا اتتاندى. احمەتوۆتەر اۋلەتىنىڭ ۇلكەنى ىسكەندىر قوستانايدا ءورت ءسوندىرۋ بولىمىندە ىستەيتىن ەدى. ءتىلسىز جاۋمەن كۇرەستە ءبىراز تاجىريبە جيناقتاپ, ىسكەر قىزمەتكەر رەتىندە كوزگە تۇسكەن ونى باسشىلىق برونمەن اسكەردەن الىپ قالدى. وزىنە تەتە ءىنىسى جۇماش مايدانعا اتتانعالى جاتىر. قوشتاسۋعا اعايىن-تۋما, كورشى-كولەمدەر كەلگەن. – «قاراعىم, جورىتقاندا جولىڭ بولسىن, جولداسىڭ قىدىر بولسىن. حالقىمىز «ەر جىگىت – ەلىنىڭ ۇلى, نامىستىڭ ق ۇلى» دەگەن. نامىستى قولدان بەرمەي, جاۋدى جەڭىپ, جەڭىسپەن ورالۋىڭا تىلەكتەسپىن», دەپ باتاسىن بەردى اعاسى.
كوپ ۇزاماي بيسۇلتان, دوستيار, دوسىباي احمەتوۆتەر مايدانعا اتتاندى. التى اعايىندىنىڭ كەنجەسى دوسقالي قوستانايدا جامبىل اتىنداعى (بۇگىندە ى.التىنسارين) ورتا مەكتەپتە وقىپ, ونىڭ 8 كلاسىن عانا ءبىتىردى. ون سەگىزگە ەندى تولعان دوسقاليدىڭ دە مايدانعا اتتانار شاعى كەلدى. التى ايلىق پولك مەكتەبىن بىتىرگەن ول 1943 جىلدىڭ اقپان ايىنىڭ باسىندا كالينين مايدانىندا ستارايا رۋس دەگەن جەردە 8-گۆارديالىق ديۆيزيانىڭ 151-اتقىشتار پولكىنىڭ قۇرامىندا سوعىسقا كىردى. بۇل كەزدە نەمىس باسقىنشىلارىنىڭ كۇشى ءالى دە باسىم بولاتىن. دوسقالي تالاي جان الىپ, جان بەرىسكەن كەسكىلەسكەن شايقاستىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇردى. نەبىر بوزداقتار وققا ۇشتى, اۋىر جاراقاتتان جان تاپسىرعاندار قانشاما. دوسقالي اعامىز تالاي ۇرىسقا قاتىسىپ, جاۋدىڭ بەتىن قايتارۋدا جانقيارلىقپەن سوعىستى.
– وسى مايدانعا قۇرامىندا قازاقستاننىڭ حالىق اقىنى ومار شيپين بار قوستاناي دەلەگاتسياسى كەلىپ, جاۋىنگەرلەرگە ەلدىڭ جالىندى سالەمىن جەتكىزىپ, ءدامىن تاتقىزدى. بۇل جىگىتتەردىڭ مورالدىق رۋحىن كوتەرىپ, ولارعا دەم بەردى, – دەپ ەسكە الادى سول ءبىر ۇمىتىلماس ءساتتى اعامىز.
جاۋىنگەرلەردىڭ جەڭىسكە دەگەن قۇلشىنىسى ەسەلەي ءتۇستى. ناۋرىز ايىنىڭ ورتاق تۇسىندا كەزەكتى ءبىر شابۋىلدا دوسقالي اياعىنان اۋىر جارالانادى. ۆولوگدا قالاسىندا ءبىر ايداي ەمدەلگەن اعامىز, كەيىن ءياروسلاۆلدىڭ ءبىر قالاشىعىندا جالعاستىرادى. جاراقاتىنىڭ اۋىر بولعانىنان عوي, حيرۋرگ-دارىگەرلەر اقىلداسا كەلە, تىلداعى گوسپيتالعا جونەلتۋ كەرەك دەگەن ۇيعارىمعا كەلەدى. الايدا قاۋىرت سوعىس جاعدايىندا جارالى جاۋىنگەرلەردى تىلعا جەتكىزۋ دە وڭايعا تۇسپەسە كەرەك. اۋەلى روستوۆ قالاسىنا, كەيىن سۆەردلوۆسك وبلىسىنىڭ نيجني تاگيل قالاسىنداعى گوسپيتالعا جەتكىزەدى. وسىندا ۇزاق ەمدەلىپ, ءۇش رەت وپەراتسيا جاسايدى. ەكى ايدان كەيىن كوميسسيا «اسكەرگە قىزمەت ەتۋگە جارامسىز جانە اسكەري ەسەپتەن شىعارىلسىن» دەگەن شەشىم شىعارادى. سودان 1943 جىلدىڭ كۇزىندە دوسقالي ەلگە ورالادى. سوعىستاعى ەرلىكتەرى ءۇشىن بىرنەشە مەدالمەن, ءى دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردەنىمەن ماراپاتتالادى. ءۇش اعاسى جۇماش, بيسۇلتان, دوستيار جەڭىسپەن ورالدى. بيسۇلتان اعاسى ءبىر اياعىنان ايىرىلىپ, ءىىى توپتاعى مۇگەدەك اتاندى. دوسەكەڭنىڭ وزىنە تەتە اعاسى دوسىباي قان مايداندا ەرلىكپەن قازا تاپتى. 1945 جىلى 23 ناۋرىزداعى ۇرىستا قازا تاپقان دوسىباي ۆەنگريانىڭ بالوتون-سابادى سەلوسىنىڭ وڭتۇستىك-باتىس شەتىندە №2 قابىرگە جەرلەنىپتى. ءۇش-ءتورت جىل بۇرىن دوسقالي اعامىزدىڭ ۇلكەن بالاسى بولات تۋعان جەرىنىڭ توپىراعىن اپارىپ زيراتىنا سالىپ, دۇعا وقىپ قايتتى.
دوسقالي اعامىز مايداننان ورالعان سوڭ بالداققا سۇيەنە ءجۇرىپ, بەيبىت ەڭبەككە كىرىسىپ كەتتى. قالاداعى ەسەپشىلەر دايارلايتىن التى ايلىق كۋرستى ءبىتىرىپ, قالالىق ساۋدا باسقارماسىندا ەسەپشى بولىپ ىستەدى. اراعا ۋاقىت سالىپ الماتىداعى ەسەپشىلەر كۋرسىن, ال 1952 جىلى لەنينگرادتاعى ساۋدا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جوعارى كۋرسىن, 1961 جىلى سەمەيدىڭ ساۋدا تەحنيكۋمىن ويداعىداي ءبىتىردى. سودان 50 جىلدان استام قوستاناي وبلىستىق «قازتەكستيلتورگ» بازاسىندا اۋەلى ەسەپشى, كەيىن 30 جىلدان استام باس ەسەپشى بولىپ قىزمەت اتقاردى. ۇزاق جىلعى ءمىنسىز دە جەمىستى ەڭبەگى لايىقتى باعالانىپ, «كەڭەس ساۋداسىنىڭ ۇزدىگى» بەلگىسىمەن, بىرنەشە مەدالمەن ماراپاتتالدى.
دوسقالي اعامىزدىڭ قۇداي قوسقان قوساعى مەرەكە جەڭگەمىز كورگەندى, اتالى جەردىڭ قىزى. اكەسى كەزىندە اۋىلناي بولعان. اعىنان سويلەپ, ادىلدىكتى تۋ ەتكەن كىسى بولىپتى, سول ءۇشىن كوزتۇرتكى بولىپ, تالاي رەت جاۋاپقا تارتىلعان. سودان باس ساۋعالاپ تاتارستان ەلىنە ءوتىپ كەتىپتى. جەڭگەمىز سول تاتار ەلىندە دۇنيەگە كەلگەن ەكەن.
– وسى اۋلەتتىڭ بوساعاسىن اتتاپ, كەلىن بولىپ تۇسكەنىمە جەتپىس جىلدان استى دەپ ەسكە الدى ءبىر اڭگىمەسىندە جەڭگەمىز. – اۋەلى ۇلكەن قايناعام ىسكەندىردىڭ ۇيىندە تۇردىق. سول كەزدەگى لەنين كوشەسىندە اعاشتان وراپ سالىنعان ءۇش بولمەلى ءۇي-ءتىن. ەل جاقتان كەلگەن اعايىندار ۇزىلمەيتىن, ءبارىنىڭ كوڭىلىن تاۋىپ, جىلى قاباق تانىتىپ, تىنىمسىز قىزمەت كورسەتەتىنبىز.
كەيىن دوسقالي اعامىزدىڭ وتباسى قوستاناي قالاسىنىڭ امانكەلدى كوشەسىندە تۇردى. جەڭگەمىز ۇنەمى اعامىزدىڭ قاس-قاباعىنا قاراپ, ونىڭ بابىن تابۋعا تىرىستى. ءتورت بالانىڭ اناسى, نەمەرەلەرى مەن شوبەرەلەرىنىڭ اياۋلى اجەلەرى. «بولشەۆيچكا» تىگىن فابريكاسىندا شيرەك عاسىردان استام تىگىنشى بولىپ ىستەي ءجۇرىپ, بارلىق شارۋاسىنا ۇلگەرەتىن ەدى-اۋ. التى سوتىق باۋ-باقشاسىن دا ءوزى كۇتىپ, باپتادى. ونىڭ ءونىمىن بالالارىنا, اعايىن-تۋىستارمەن بولىسەتىنىن قالاي ايتپاسقا. اعامىزعا التىن اسىقتاي ەكى قىز, ەكى ۇل تاۋىپ بەرگەن جەڭگەمىز قانداي ماداققا بولسا دا لايىقتى.
زەينەتكەرلىككە شىققان سوڭ دوسقالي اعامىز قالانىڭ قوعامدىق ومىرىنە ارالاسىپ, ءوزىنىڭ مول تاجىريبەسىمەن ءبولىستى. مەكتەپتەردە ءجيى بولىپ, جاس جەتكىنشەكتەرمەن اڭگىمە-دۇكەن قۇرىپ, فاشيستىك گەرمانيانى قالاي جەڭگەنىمىز تۋرالى تارتىمدى اڭگىمەلەپ بەرەتىن. كەشەگى نارىق ەكى بۇيىردەن سىعىپ, تىنىستى تارىلتقان كەزدە سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرىنىڭ باسىن قوسىپ, ميرات قابدىسالىقوۆ دەگەن ازامات «اتا» قوعامدىق قورىن قۇردى. مىنە, وسى قىردىڭ باستاۋىندا تۇرعان دوسقالي احمەتوۆ, قالي احتانوۆ, دميتري ناپريچەنكو, ا.دەليچەنكو, قابدىرسين دوساتوۆ, قايىرجان مەڭدىقۇلوۆ ءبىراز يگىلىكتى ىسكە مۇرىندىق بولدى. قوعامدىق قور دەپ اتى ايتىپ تۇرعانداي, بۇل ۇيىم جۇرتشىلىقتىڭ, قوعامدىق ۇيىمداردىڭ قولداۋىنا سۇيەنەتىن. كاسىپورىندار مەن مەكەمەلەر, بيزنەس سالاسىندا جۇرگەن ازاماتتار قارجىلاي كومەك كورسەتىپ جاتاتىن. «اتا» قورى وبلىس كولەمىندە تۇراتىن جارىمجان, مۇگەدەك جاندارعا ۇنەمى كومەك كورسەتەدى. جۇزدەن استام مۇگەدەك ارباسىن, مىڭعا جۋىق ەستۋ اپپاراتىن قاريالارعا تەگىن اپەردى. ەشكىمى جوق ارداگەرلەردى سوڭعى ساپارعا شىعارىپ سالۋدى ەستەن شىعارمايدى. ارداگەرلەر ءۇشىن ءتۇرلى ساياحات ۇيىمداستىرىپ, دەمالىس ورىندارىنا دەمالۋىنا قامقورلىق جاسايدى.
دوسقالي اعامىزدىڭ ومىردەن وزعانىنا دا ون بەس جىلدان استى. بۇگىندە مايدانگەردىڭ ۇرپاعى اكە وسيەتىنە, اتا اماناتىنا ادالدىق تانىتىپ, تاۋەلسىز ەلدىڭ وركەندەۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
قاناپيا مىرزاجين,
قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى
