ءىجو-دە ءوسىم بايقالادى
اتالعان ماسەلە بويىنشا العاش بولىپ ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى اسەت ەرعاليەۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ماكروكورسەتكىشتەردىڭ بولجامى ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋى جونىندەگى جەدەل دەرەكتەردى, الەمدىك ەكونوميكا مەن نارىقتاعى ۇردىستەردى ەسكەرە وتىرىپ ناقتىلانعان.
«ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسۋ قارقىنى قاڭتار ايىنداعى مينۋس 4,5 پايىزدان ءساۋىر ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا پليۋس 0,7 پايىزعا دەيىن جاقساردى. ماكروكورسەتكىشتەردى ناقتىلاۋ كەزىندە مۇنايدىڭ ورتاشا جىلدىق باعاسى باررەلىنە 50 دوللار دەڭگەيىندە ايقىندالدى. دۇنيەجۇزىلىك بانك پەن حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ بولجامدارى بويىنشا الەمدىك ەكونوميكانىڭ ءوسۋى وسى جىلى تيىسىنشە 4,3 پايىزدى جانە 6 پايىزدى قۇرايدى. جوعارىدا باياندالعانداردى ەسكەرە وتىرىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋ بولجامى 2,8 پايىزدان 3,1 پايىزعا دەيىن جاقساردى», دەدى ءا.ەرعاليەۆ.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, نومينالدى ىشكى جالپى ءونىم 77,8 ترلن تەڭگە كولەمىندە باعالانىپ وتىر. سىرتقى سۇرانىستى قالپىنا كەلتىرۋ اياسىندا مەتاللۋرگيا ءوندىرىسىنىڭ نەعۇرلىم بەلسەندى ءوسۋ ەسەبىنەن وڭدەۋشى ونەركاسىپتەگى بولجامدى كورسەتكىشتەر 4,1 پايىزدان 5,2 پايىزعا دەيىن جاقساردى.
«ۇلتتىق بانكتىڭ بولجامى بويىنشا ەكسپورت 10,8 ملرد دوللارعا, ياعني 52,2 ملرد دوللارعا دەيىن ۇلعايادى. يمپورت 37,1 ملرد دوللاردى قۇرايدى. ينفلياتسيا بۇرىن بەكىتىلگەن 4-6 پايىز دالىزدە ساقتالادى. تۇزەتىلگەن ماكروەكونوميكالىق بولجام نەگىزىندە 2021 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت پارامەترلەرىنىڭ بولجامى ناقتىلاندى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى ترانسفەرتتەردى ەسەپكە الماعاندا, 2021 جىلى 7 ترلن 204 ملرد تەڭگە كولەمىندە باعالانادى. ۇلتتىق قوردان كەپىلدەندىرلگەن ترانسفەرت وزگەرمەيدى جانە 2 ترلن 700 ملرد تەڭگە مولشەرىندە ساقتالادى. ۇلتتىق قوردان نىسانالى ترانسفەرت 1 ترلن تەڭگەدەن 1 ترلن 850 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايادى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارى 15 ترلن 334 ملرد تەڭگە كولەمىندە بولجانىپ وتىر. بيۋدجەت تاپشىلىعى ىشكى جالپى ونىمگە قاتىستى 3,5 پايىز دەڭگەيىندە بولجانىپ وتىر», دەدى مينيستر.
بۇدان كەيىن قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆ بايانداما جاساپ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ قاي سالالاردى قامتيتىنىن ءتۇسىندىرىپ ءوتتى. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, وسى ماسەلەگە 1,3 ترلن تەڭگە سوماسىندا قوسىمشا شىعىس قاراستىرىلعان.
«سونىڭ ىشىندە Nur Otan پارتياسىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا – 884 ملرد تەڭگە, كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىمەن كۇرەس بويىنشا ەپيدەمياعا قارسى ءىس-شارالاردى قارجىلاندىرۋعا – 265 ملرد تەڭگە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن جانە بۇرىن قابىلدانعان مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋعا 154 ملرد تەڭگە بولىنەدى.
بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ ناتيجەسىندە ونىڭ الەۋمەتتىك باسىمدىعى ساقتالعان. ال ناقتى سەكتور مەن وڭىرلەردى قولداۋ كۇشەيتىلەدى. بۇل تۋرالى بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ قۇرىلىمى كورسەتىپ وتىر. وسىلايشا, ونىڭ 723 ملرد تەڭگە سوماسىندا ەداۋىر ۇلكەن بولىگى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن قولداۋعا باعىتتالعان», دەدى ە.جاماۋباەۆ.
ءمينيستردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, مۇنداي قادام ورتا مەرزىمدە ەلدىڭ دامۋىنا وڭ مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەر ەتەدى. ناتيجەسىندە, وسى سالانىڭ شىعىستارى 2,4 ترلن تەڭگەنى نەمەسە جالپى شىعىستار كولەمىنىڭ شامامەن 16 پايىزىن قۇراماق.
«بيۋدجەتتىڭ الەۋمەتتىك سالاسى جالپى العاندا 374 ملرد تەڭگەگە ۇلعايىپ, 7,5 ترلن تەڭگەنى نەمەسە جالپى شىعىستاردىڭ 48,7 پايىزىن قۇرايدى. كۇش قۇرىلىمى شىعىستارى 211 ملرد تەڭگەگە ءوسىپ, 1,6 ترلن تەڭگە سوماسىندا جوسپارلانعان.
جالپى, مەملەكەتتىك شىعىستار 80 ملرد تەڭگەگە قىسقارتىلىپ, 3,3 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل شىعىستاردىڭ ازايۋى پرەزيدەنتتىڭ باستامالارىنا ارنالعان رەزەرۆتى قايتا بولۋمەن بايلانىستى.
قوسىمشا شىعىستاردىڭ ايتارلىقتاي ۇلەسى نىسانالى ترانسفەرتتەرمەن وڭىرلەرگە بەرىلەتىنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. ولاردىڭ جالپى سوماسى 539 ملرد تەڭگە بولسا, ونىڭ ىشىندە دامۋعا ارنالعان ترانسفەرتتەر – 335 ملرد تەڭگە.
ناتيجەسىندە, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ پارامەترلەرى كەلەسىدەي قالىپتاستى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۇسىمدەرى 1,1 ترلن تەڭگەگە ۇلعايىپ, 12,6 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. بيۋدجەت تاپشىلىعى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 3,5 پايىزى دەڭگەيىندە بولجانىپ وتىر, ياعني 149 ملرد تەڭگەگە وسكەن. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ كولەمى 1,3 ترلن تەڭگەگە ارتىپ, 15,3 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
وسىلايشا, الداعى ءۇش جىلدىڭ بيۋدجەتى ناقتىلاندى. بۇل مەديتسينا جانە ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىلارىن كوبەيتۋگە, ەڭبەكاقى تولەۋدەگى تەڭگەرىمسىزدىكتى جويۋعا, ستۋدەنتتەردىڭ ستيپەندياسى مەن تالاپكەرلەرگە ارنالعان ءبىلىم گرانتتارىنىڭ سانىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا دا تىڭ سەرپىن بەرىلەدى. ونىڭ ىشىندە 3500-دەن استام اۋىلدى جاڭعىرتۋ, جولدار سالۋ جانە جوندەۋ, قازاقستاندىقتاردى تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ سياقتى بىرقاتار اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلادى.
«اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بولىنگەن قاراجات كوبەيتىلىپ, 106 ميلليارد تەڭگەگە جەتتى. وسى قارجىنىڭ ەسەبىنەن مىڭداعان جۇمىس ورنىن اشۋ كوزدەلىپ وتىر. ودان بولەك, ءبىر مىڭنان استام الەۋمەتتىك جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم نىساندارىن سالۋ جانە جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسىن قوسىمشا قارجىلاندىرۋ ارقىلى 127 ينفراقۇرىلىمدىق جوبا ىسكە اسىرىلادى. سونداي-اق 5 مىڭنان استام بيزنەس-جوباعا نەسيە بەرىلىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە 15 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى اشىلادى. ناقتىلانعان بيۋدجەت ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا جانە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا وڭ اسەرىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار سەنات سپيكەرى ءبولىنىپ جاتقان قاراجاتتىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن قامتاماسىز ەتۋ اسا ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ول بارلىق بيۋدجەتتىك شىعىن ناقتى ناتيجە بەرۋى كەرەكتىگىنە نازار اۋدارىپ, بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ءار تيىنىنا دەيىن ورنىمەن جۇمسالۋى ءتيىس ەكەنىن ايتتى. بيۋدجەت تاپشىلىعىن قىسقارتۋ دا ماڭىزدى مىندەت بولىپ قالا بەرەدى. بيۋدجەتتىڭ ەلەۋلى بولىگى ۇلتتىق قوردان ترانسفەرتتەۋ ارقىلى قۇرالادى.
ء«بىز ۇلتتىق قورعا سەنە بەرمەي, بيۋدجەت شىعىندارى قانداي كىرىستەردىڭ ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلەتىنىن ناقتى ءبىلۋىمىز كەرەك. 2022 جىلى ۇلتتىق قوردان 550 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە ماقساتتى ترانسفەرت قاراستىرىلىپ وتىر. سونى ەسكەرسەك, كەلەسى جىلى دا سالىق تۇسىمدەرىن بيۋدجەتتىك مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋعا جەتكىلىكتى دەڭگەيگە جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىرماعانىن بايقايمىز. الەۋمەتتىك باستامالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ءبىز تاعى دا ۇلتتىق قورداعى قاراجاتتى پايدالانۋعا ءماجبۇرمىز. بۇل جوعارى ءبىلىمدى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ, ىشكى ىستەر ورگاندارى مەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىلارىن ءوسىرۋ, جوعارى وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەرىنىڭ ستيپەندياسىن كوبەيتۋ جانە تاعى باسقا جۇمىستارعا قاجەتتى قاراجات. ونىڭ ءبارى تۇراقتى سيپاتقا يە شىعىندار. سول سەبەپتى ول ۇلتتىق قوردان بولىنەتىن ماقساتتى ترانسفەرت ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلماۋى كەرەك», دەدى زاڭ جوباسىنا قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن سەنات دەپۋتاتى ولگا پەرەپەچينا.
سەناتورلار الداعى ۋاقىتتا جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندار ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ ماسەلەسىنە باسا ءمان بەرىپ, پاندەميا سالدارىن ازايتۋعا جانە بولىنگەن قاراجاتتى, ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق قور ترانسفەرتىن ءتيىمدى پايدالانۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىن تىلگە تيەك ەتتى.
ايتا كەتەيىك, بيۋدجەتكە تۇزەتۋلەر مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋدى قارجىلاندىرۋ اياسىندا ەنگىزىلىپ وتىر. سونداي-اق 2021 جىلدىڭ 10 قاڭتارىندا وتكەن ءماجىلىس سايلاۋىندا قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم بولىگى قولداعان Nur Otan پارتياسىنىڭ «وزگەرىستەر جولى: ءار ازاماتقا لايىقتى ءومىر!» اتتى 2025 جىلعا دەيىنگى سايلاۋالدى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن دە قارجى قاراستىرىلدى. ودان بولەك, تۇزەتۋلەر كوروناۆيرۋس ىندەتىمەن كۇرەستى كۇشەيتىپ, مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىن ىسكە اسىرۋعا دا ىقپال ەتەدى.
سونىمەن قاتار سايلاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى قارالدى. اتاپ ايتقاندا, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسى قابىلداندى.
25-كە تولعان ازامات اكىمدىكتەن ۇمىتكەر بولا الادى
ەندى اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ, اۋىلداردىڭ, كەنتتەردىڭ جانە اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ اكىمدەرى تىكەلەي سايلاۋدا سايلانادى. اكىمدىككە جاسى 25-كە تولعان ازاماتتار ۇمىتكەر بولا الادى. ناۋقانعا قارجى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بولىنەدى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ وتكەن جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى جولداۋىندا بەرگەن تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا ەلىمىزدەگى اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ, اۋىلداردىڭ, كەنتتەردىڭ, اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسى ازىرلەندى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى زاڭناماسىنا سايكەس بىلىكتىلىك تالاپتارىنا ساي كەلگەن جانە 25 جاسقا تولعان ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن ازاماتى سايلانا الادى. ساياسي پارتيالار مۇشەلەرى جانە سايلاۋشىلاردىڭ جالپى سانىنىڭ كەمىندە 1 پايىزىن جيناعان كانديداتتار سايلاۋعا تۇسە الادى. سايلاۋ 40 كۇن بۇرىن جاريالانادى. ال سايلاۋدىڭ ءوزى قازىرگى اكىمنىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى اياقتالعانعا دەيىن 10 كۇن بۇرىن وتەدى. سايلاۋ وتكىزىلگەننەن كەيىن ءۇش كۇن ىشىندە قورىتىندى شىعارىلادى», دەدى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى اسەت ەرعاليەۆ.
سايلاۋ وتكىزىلگەننەن كەيىن جەتى كۇن ىشىندە اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسياسى سايلانعان اكىمدى تىركەيدى, سودان كەيىن ول ءوز قىزمەتىنە كىرىسەدى. سايلاۋ اكىمدەردىڭ وكىلەتتىك مەرزىمىنىڭ اياقتالۋىنا قاراي جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن وتكىزىلەدى.
«بيۋدجەت زاڭناماسىنىڭ نورمالارىن ەسكەرە وتىرىپ, 2021-2022 جىلدارى قارجىلاندىرۋ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن نىسانالى ترانسفەرتتەرمەن, ال كەيىننەن 2023 جىلدان باستاپ جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرت ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. بيىلعى ەكىنشى جارتىجىلدىقتا تىكەلەي سايلاۋدى ەنگىزۋگە 4,8 ملرد تەڭگە قاجەت», دەدى مينيستر.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2021 جىلعى 15 قاڭتاردا VII شاقىرىلىمداعى پارلامەنتتىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىنىڭ اشىلۋىندا بەرگەن تاپسىرماسىنا سايكەس پارلامەنت ءماجىلىسى مەن ءماسليحات سايلاۋى كەزىندە ساياسي پارتيالاردىڭ ءوتۋ شەگى 7 پايىزدان 5 پايىزعا دەيىن تومەندەيدى, سونداي-اق بارلىق دەڭگەيدەگى سايلاۋ بيۋللەتەندەرىنە «بارلىعىنا قارسىمىن دەگەن» باعان قوسىلادى.
«ساياسي پارتيالاردىڭ ءماجىلىس پەن ماسليحاتتارعا ءوتۋ شەگىن 7-دەن 5 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋ كوزدەلىپ وتىر. سونىمەن قاتار داۋىس بەرۋ بيۋللەتەندەرىنە «بارىنە قارسىمىن» دەگەن باعان قوسىلادى. بۇل – ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىندەگى اسا ماڭىزدى وقيعا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى باستاماسى ەلىمىزدىڭ ساياسي جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋعا جانە ساياسي باسەكەلەستىكتى كۇشەيتۋگە ايتارلىقتاي ۇلەس قوساتىنى ءسوزسىز. سونداي-اق جەرگىلىكتى اكىمدەردىڭ سايلاۋىن وتكىزۋ باسقارۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
قوسىمشا بايانداما جاساعان سەناتور ءلاززات سۇلەيمەن سايلاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى اياسىندا 4 زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەتىنىن ايتتى. ولار – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن ءوزى باسقارۋ تۋرالى», «ساياسي پارتيالار تۋرالى», «اسكەري قىزمەت جانە اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ مارتەبەسى تۋرالى» «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتى تۋرالى» زاڭدار.
«زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى وزگەرىستەرىنە توقتالساق. بىرىنشىدەن, اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ, اۋىلداردىڭ, كەنتتەردىڭ, اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ اكىمدەرىن سايلاۋ ەنگىزىلەدى. ەكىنشىدەن, ساياسي پارتيالاردىڭ ءماجىلىس پەن ءماسليحاتتار سايلاۋى كەزىندە دەپۋتاتتىق مانداتقا يە بولۋى ءۇشىن الۋى ءتيىس سايلاۋشىلاردىڭ 7 پايىز داۋسىن 5 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋ ەسكەرىلگەن. ۇشىنشىدەن, سايلاۋ بيۋللەتەندەرىنە «بارىنە قارسىمىن» دەگەن باعاندى ەنگىزۋ قامتىلعان», دەدى دەپۋتات.
سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, تۇجىرىمدامالىق وزگەرىستەر ەنگىزۋ بارىسىندا ساراپشىلار, ساياساتتانۋشىلار, سايلاۋشىلار, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ پىكىرى ەسكەرىلگەن. بۇل – تۇزەتۋلەر ەلىمىزدە جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ينستيتۋتىن نىعايتۋدىڭ كەلەسى كەزەڭىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاسالىپ وتىرعان ناقتى قادام. سونداي-اق دەپۋتات ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى اراسىندا ەلىمىز ءبىرىنشى بولىپ جەرگىلىكتى اكىمدەر سايلاۋىن ەنگىزىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
«ناقتى ايتساق, 2 مىڭ 345 بىرلىك اكىمشىلىك-اۋماقتىق اكىمىن سايلاۋ ەنگىزىلەدى. ول 2021-2025 جىلدار ارالىعىندا ءىس باسىنداعى اۋىل اكىمدەرىنىڭ وكىلەتتىك مەرزىمدەرىنىڭ اياقتالۋىنا وراي, كەزەڭ-كەزەڭمەن وتكىزىلەدى. وسى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا 836 اۋىل اكىمى ءۇشىن حالىق تىكەلەي داۋىس بەرەدى», دەدى ل.سۇلەيمەن.
اۋىل اكىمدىگىنە ساياسي پارتيالار ءار وكرۋگتەن ءبىر ۇمىتكەردەن, سونداي-اق ازاماتتار ءوزىن ءوزى ۇسىنا الادى. بۇدان بولەك, كانديداتتى ۇسىنۋ مەرزىمى بىتكەنگە دەيىن ءبىر-اق ۇمىتكەر قالسا, وندا اۋدان اكىمى جەرگىلىكتى حالىقپەن كەلىسىپ, ءوز ۇسىنىسىن جاسايدى.
«سايلاۋدىڭ بارلىق كەزەڭدەرى اشىق, جاريالى ءوتۋى, بايقاۋشىلاردىڭ قاتىسۋى دا زاڭعا ەنگىزىلىپ وتىر. سايلاۋ جۇيەسى – ماجوريتارلىق. ياعني كوپشىلىك داۋىس العان ازامات اۋىل اكىم بولىپ سايلانادى جانە اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسياسى ونى تىركەگەننەن كەيىن بىردەن قىزمەتىنە كىرىسەدى», دەدى سەناتور.
سونداي-اق زاڭ جوباسىندا اۋىل اكىمىنە سەنىمسىزدىك بىلدىرىلگەن جاعدايدا, ونى ءماسليحاتتىڭ قاراۋىنا ەنگىزۋ ماسەلەسى دە قاراستىرىلعان. بۇل رەتتە جەرگىلىكتى قوعامداستىق جينالىسى زاڭدى بولۋى ءۇشىن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ 50 پايىزى قاتىسۋى ءتيىس. اۋىل اكىمدەرى بولىپ باسەكەگە قابىلەتتى ادامدار كەلۋى وسى ءۇردىستىڭ دۇرىس قالىپتاسۋى ءۇشىن دە, جەرگىلىكتى حالىق ءۇشىن دە ايتارلىقتاي ماڭىزعا يە.
تاجىريبەسى جوق اكىم بىلىكتىلىگىن ارتتىرادى
«ەنگىزىلىپ وتىرعان جاڭاشىلدىقتار ازاماتتارعا وزدەرىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن تولىققاندى ىسكە اسىرۋدا بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋعا جاعداي جاسايدى. اۋىل اكىمدەرىنىڭ جەرگىلىكتى جەردە قوردالانعان پروبلەمالاردى شەشۋىنە, «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن» مەملەكەت تۇجىرىمداماسىن تولىق كولەمدە ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جالپىۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى اۋىلدىق بيلىكتىڭ دەربەستىگىن, جاۋاپكەرشىلىگىن كەڭەيتۋ جونىندەگى زاڭ جوباسىن ازىرلەپ جاتىر. بۇل قۇجاتتا اۋىلداردا كىرىس بازاسىن كەڭەيتۋ ءۇشىن بيۋدجەتتىڭ ءتورتىنشى دەڭگەيىنە قوسىمشا سالىقتار مەن تولەمدەردىڭ 4 ءتۇرىن بەرۋ قاراستىرىلعان. سايلانعان تاجىريبەسى جوق اۋىل اكىمدەرىنە بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارى وتكىزىلەدى. وكىلەتتى ورگاندار ءتيىستى باعدارلاما دايىنداپ جاتىر», دەدى ل.سۇلەيمەن.
بۇدان باسقا, وتىرىس بارىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سايلاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالىپ, قابىلداندى. دەپۋتاتتاردىڭ ايتۋىنشا, قابىلدانعان زاڭ جوباسى ساياسي باسەكەلەستىكتى كۇشەيتىپ, قوعامنىڭ ازاماتتىق بەلسەندىلىگىن ارتتىرادى جانە «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن تولىعىمەن ىسكە اسىرۋعا ىقپال ەتەدى.
«بۇگىن قابىلدانعان زاڭدار ازاماتتاردىڭ اۋىل اكىمىن سايلاۋىنا قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە تۇرعىنداردىڭ جەرگىلىكتى باسقارۋ قۇرىلىمىن نىعايتۋ ىسىنە ارالاسۋىن قامتاماسىز ەتەدى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە 2 345 اۋىل اكىمى جۇمىس ىستەيدى. زاڭ كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن وسى جىلدىڭ ەكىنشى جارتى جىلدىعىندا 836 اكىمدى تىكەلەي داۋىس بەرۋ ارقىلى سايلاۋ مۇمكىندىگى تۋادى.
بۇل – ەلىمىزدە جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ قۇرىلىمىن نىعايتىپ, جەرگىلىكتى جەردە حالىقتىق ورتا قالىپتاستىراتىن ناقتى شەشىم. زاڭ جوباسىندا اكىمدەردى سايلاۋمەن قاتار, ولاردىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ دەڭگەيىندەگى قۇزىرەتتىلىگى ايقىندالعان. اكىمدەردىڭ توتە سايلانۋى جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارىنىڭ حالىقتىڭ قاجەتتىلىكتەرى مەن پروبلەمالارىن سەزىنۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى», دەدى سەناتور سۇلتانبەك ماكەجانوۆ.
دەپۋتاتتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, قۇجاتتاعى باسا كوڭىل بولەتىن بىردەن-ءبىر ماڭىزدى جاڭاشىلدىق – اۋداندىق ماڭىزى بار قالانىڭ, اۋىلدىڭ, كەنتتىڭ, اۋىلدىق وكرۋگتىڭ اكىمدىگىنە ۇمىتكەرلەردىڭ ءوزىن ءوزى ۇسىنۋى كوزدەلگەن.
ء«وزىن ءوزى ۇسىنۋ – سايلاۋ پروتسەسىن وتكىزۋدىڭ دەموكراتيالىلىعىن, باسەكەلەستىگىن جانە بالامالىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ وتە ماڭىزدى شارتتارىنىڭ ءبىرى. زاڭ جوبالارىنداعى سايلاۋ كەزىندە ساياسي پارتيالاردىڭ ءوتۋ شەگى 7 پايىزدان 5 پايىزعا دەيىن تومەندەۋى, سونداي-اق بارلىق دەڭگەيدەگى سايلاۋ بيۋللەتەندەرىنە «بارلىعىنا قارسىمىن» دەگەن باعان قوسىلعانى – وتە ەلەۋلى ماسەلە. سەبەبى ول سايلاۋ پروتسەسىندە بارلىق تىركەلگەن ساياسي پارتيالاردى سايلاۋعا قاتىسۋعا ىنتالاندىرىپ, سايلاۋشىلاردىڭ تاڭداۋ ەركىندىگىن قامتاماسىز ەتەدى», دەدى دەپۋتات.
