كەلەر جىلعى سايلاۋدا پرەزيدەنتتىككە باستى ۇمىتكەر – ەكەۋ. قازىرگى مەملەكەت باسشىسى ەممانۋەل ماكرون مەن وڭشىل «ۇلتتىق الاڭ» پارتياسىنىڭ توراعاسى مارين لە پەن. ارينە, الداعى ساياسي باسەكەدە ولاردان باسقا دا كانديداتتار تىركەلەتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. دەگەنمەن, ءتۇرلى ساۋالدامالارعا سۇيەنسەك, پرەزيدەنتتىككە نەگىزگى تالاس ماكرون مەن لە پەن اراسىندا وتپەك.
2022 جىلعى داۋىس بەرۋدىڭ ناتيجەسىن قازىر بولجاۋ وتە قيىن. ونىڭ ۇستىنە, فرانتسيا حالقى – بىرەۋدىڭ ىقپالىندا كەتىپ, ايداعانعا كونەتىن ەل ەمەس. ءار سايلاۋ سايىن وزدەرىنىڭ ازاماتتىق پوزيتسياسىن اشىق بىلدىرەدى. سوندىقتان ۇمىتكەرلەردىڭ ءبارى تۇرعىنداردىڭ كوڭىلىن تابۋعا تالپىنادى.
شىنى كەرەك, فرانتسياداعى سايلاۋدىڭ كوركىن قىزدىراتىن – مارين لە پەن حانىم. ول بۇعان دەيىن ەكى مارتە پرەزيدەنتتىككە تالاسىپ كورگەن. بىراق ەكەۋىندە دە جولى بولعان جوق. ايتسە دە «ۇلتتىق الاڭ» پارتياسىنىڭ جەتەكشىسى بىرتىندەپ العا جىلجىپ, حالىقتىڭ قولداۋىنا يەمدەنىپ كەلەدى.
ماسەلەن, 2012 جىلعى سايلاۋدا ول ءبىرىنشى تۋردا 6,4 ميلليون داۋىس جيناپ, ءۇشىنشى ورىن الدى. ەستەرىڭىزدە بولسا, سول جىلى فرانسۋا وللاند پەن نيكوليا ساركوزي تيىسىنشە 28,6 جانە 27,1 پايىز داۋىس جيناپ, ەكىنشى تۋرعا وتكەن ەدى. اقىرىندا ء«ۇش جولاقتى ەلدىڭ» تىزگىنىن وللاند مىرزا ۇستاعان.
لە پەننىڭ 2012 جىلعى سايلاۋدا جەڭىسكە جەتۋى ءبىر نارسەنى انىق اڭعارتتى. فرانتسيادا وڭشىل ۇستانىمداعىلار سانى كوبەيىپ كەلەدى. مىسالى, 2014 جىلعى مۋنيتسيپالدى سايلاۋدا «ۇلتتىق الاڭ» پارتياسى 7 پايىز قولداۋعا يە بولىپ, ەلدەگى ءۇشىنشى كۇشكە اينالدى.
سول جىلى مامىردا وتكەن فرانتسيانىڭ ەۋروپا پارلامەنتتەرىن سايلاۋىندا وزىق شىعىپ, 25,4 پايىز داۋىس جينادى. وسىلايشا, «حالىقتىق قوزعالىس ءۇشىن وداعى» مەن سوتسياليستىك پارتيانى شاڭ قاپتىرىپ كەتتى. ناتيجەسىندە, تۇڭعىش رەت فرانتسيادا اسىرە وڭشىل كوزقاراستاعى پارتيا جەڭىسكە جەتتى.
كەلەسى 2017 جىلعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا دا مارين لە پەن باسەكەگە تۇسكەن. بۇل جولى دا جولى بولعان جوق. ايتسە دە, ونىڭ ەكىنشى تۋرعا وتكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ءبىرىنشى تۋردا مارين حانىمدى 7,6 ميلليون تۇرعىن قولداپ داۋىس بەردى. بۇل – جالپى ەلەكتوراتتىڭ 21,3 پايىزى. ول تەك ەممانۋەل ماكرونعا عانا (24 پايىز) ەسە جىبەردى.
ەكىنشى تۋردا قالعان ۇمىتكەرلەردىڭ ءبارى لە پەنگە قارسى ەكەنىن ايتىپ, قولداۋشىلارىن ماكرونعا داۋىس بەرۋگە شاقىرعان. سالدارىنان «ۇلتتىق الاڭ» جەتەكشىسى 34 پايىز داۋىستى قاناعات تۇتتى.
جالپى, كانديداتتاردىڭ ءبارى مارين لە پەنگە قارسىلىق تانىتۋى بەكەر ەمەس. مۇنىڭ ءبىر سەبەبى – پارتيا ۇستانعان اسىرە وڭشىل ساياسات بولسا, ەكىنشىسى – ماريننىڭ اكەسى جان-ماري لە پەن.
جان-ماري «ۇلتتىق الاڭ» پارتياسىنىڭ نەگىزىن قالاعان. سونداي-اق كوزقاراسى ءۇشىن تالاي مارتە فرانتسيادا سىنعا ۇشىراعان ەدى. اسىرەسە ول كسەنوفوبياعا جانە انتيسەميتيزمگە قاتىستى ءجيى ايىپتالاتىن. ماسەلەن, 1987 جىلعى سويلەگەن ءسوزىنىڭ بىرىندە حولوكوستى ويدان شىعارىلعان دەپ مالىمدەپ, ەۆرەيلەردى جاپپاي ءولتىرۋ بولعان جوق ەكەنىن العا تارتتى.
كەيىنىرەك فرانتسياداعى مۇسىلماندارعا ءتيىسىپ, ديكسريميناتسيا جاساۋعا تىرىسقان-دى. دەگەنمەن, بۇل ءىستى تەكسەرگەن سوت وعان 10 مىڭ ەۋرو ايىپپۇل سالدى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە قولدانىلعان گاز كامەرالارىن اقتاۋ ارەكەتى ءۇشىن 1,2 ميلليون فرانك تولەۋگە ءماجبۇر بولدى. سونداي-اق جان-ماريعا 1954-1962 جىلدارى الجيردەگى سوعىس كەزىندە قولعا تۇسكەن تۇتقىندارعا ازاپ كورسەتتى دەگەن ايىپ تاعىلدى.
وسىنشالىقتى قارسىلىققا قاراماستان, ول بىرنەشە رەت پرەزيدەنتتىككە تالاسقان. بىراق بىردە-ءبىر مارتە جەڭىسكە جەتە العان جوق. بۇل تۇسىنىكتى دە. ويتكەنى ونىڭ پارتياسى باس باعدارلاماسى رەتىندە يمميگراتسيانى ازايتىپ, فرانتسيانىڭ ەۋروپامەن ينتەگراتسياسىن توقتاتۋدى ۇسىندى.
وسىنىڭ ءبارى جيىلىپ كەلىپ, فرانتسۋز ساياساتكەرلەرىنىڭ مارين حانىمعا قارسى كوزقاراس قالىپتاستىرۋىنا اسەر ەتتى. سوعان قاراماستان, ەلدە ونى قولدايتىندار جەتەرلىك. بۇعان دەيىن كىشى لە پەن قاراپايىم قىزمەتكەرلەر اراسىندا ءبىرىنشى ورىندا تۇرعان-دى. قازىرگى تاڭدا قارت كىسىلەر, مەنەدجەرلەر, وقۋ بىتىرگەندەر اراسىندا ونى قولدايتىندار سانى ارتىپ كەلەدى.
ءبىر ساۋالداماعا سۇيەنسەك, 2020 جىلعى سايلاۋدا مارين حانىمنىڭ وزا شاباتىنى بولجانىپ وتىر. قالاي دەگەنمەن, قازىرگى تاڭدا ول – فرانتسيادا ءجيى تالقىلاناتىن تۇلعا. ەندى ءبىر ساۋالداماعا قاتىسۋشىلاردىڭ 56 پايىزى ونىڭ ۇستانىمى قورقىنىشتى ەكەنىن ايتقان.
سوندىقتان شىعار, لە پەن حانىم كەيىنگى ۋاقىتتا بۇكىل حالىقتىڭ كوڭىلىن تاۋىپ, وڭشىلداردىڭ عانا ەمەس, بۇكىل فرانتسۋزدىڭ كوشباسشىسى اتانۋعا لايىق ەكەنىن كورسەتۋگە تالپىنىپ ءجۇر. ماسەلەن, تاياۋدا ول VA+ ارناسىنا سۇحبات بەرىپ, جەكە كوزقاراسى مەن وتباسىسى تۋرالى اڭگىمەلەپ بەردى.
«ساۋىتىمدى شەشەتىن مەزگىل جەتتى. فرانتسۋزدار مەنى جاقىنىراق تانۋى ءتيىس. وسىلايشا, ماعان جاقسىراق باعا بەرە الادى. بالكىم, ساياسي باسەكەگە ارالاساتىن ايەل رەتىندە ساياسي سوققى قابىلدايتىندىقتان, ۋاقىت وتە كەلە قاتال كورىنە باستايسىز. مەنىڭشە, بۇگىندە وسى قاتالدىقتى تاستايتىنداي دەڭگەيگە جەتتىم. جاۋىنگەردىڭ ارتىندا انانىڭ تۇرعانىن كورەسىز», دەدى ول.
مارين حانىمنىڭ بۇل قادامى قانشالىقتى ءساتتى شىققانىن ۋاقىت كورسەتەدى. ءالى ءبىر جىلعا جۋىق ۋاقىت بار. وسى مەرزىم ارالىعىندا ءبارى وزگەرىپ شىعا كەلۋى مۇمكىن. ماكروننىڭ ءبىر ءساتسىز باستاماسى تارازى باسىن تەڭەستىرىپ كەتۋى ىقتيمال.
بۇلاي دەۋىمىز بەكەر ەمەس. وتكەن ايدا وتستاۆكاداعى 20 گەنەرالدىڭ اشىق حاتى جاريالاندى. وندا گەنەرالدار فرانتسيا ىدىراۋ ءساتىن باستان كەشىپ جاتقانىن جازادى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, يسلاميزم مەن يمميگرانتتار مەكەندەگەن ايماقتار – ء«ۇش جولاقتى» ەلدىڭ كەلەشەگىنە بالتا شاباتىن قاۋىپ كورىنەدى. سونىمەن قاتار راسيزمگە قارسى قوزعالىستار دا شەكپەندى اسكەريلەردىڭ نارازىلىعىنان تىس قالعان جوق.
گەنەرالدارعا مىڭداعان بەلسەندى مەن زەينەتكە شىققان اسكەريلەر قولداۋ ءبىلدىردى. LCI (مەملەكەتتىك جاڭالىقتار ارناسى) جۇرگىزگەن الەۋمەتتىك ساۋالداماعا سۇيەنسەك, رەسپوندەنتتەردىڭ باسىم بولىگى (58 پايىز) گەنەرالداردىڭ يەرەمياداسىن جاقتاعان. اسىرەسە يمميگرانتتارعا قاتىستى بولىگى قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. مارين لە پەن دە گەنەرالداردىڭ حاتىن قولدايتىنىن اشىق ايتتى. دەمەك, وسىنداي قادام ارقىلى «ۇلتتىق الاڭ» جەتەكشىسى حالىقتىڭ جانىنا جاعاتىن ماسەلەنى ءدوپ باسۋعا تىرىسپاق.
فرانتسياداعى 2020 جىلعى سايلاۋدى قىزىقتى ەتەتىن تاعى ءبىر ماسەلە مىنادا. ەلدىڭ ساياسي جەتەكشىلەرىنە ريزا ادامدار از. سوندىقتان وسىعان دەيىنگى پرەزيدەنتتەر سايلاۋدا قايتا جەڭىسكە جەتە العان ەمەس.
«جىعىلعانعا – جۇدىرىق» دەمەكشى, ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋى, جۇمىسسىزداردىڭ كوبەيۋى, پوليتسيا قاتىگەزدىگى فرانتسۋز حالقىن قاتتى الاڭداتادى. مۇنىڭ ءبارى بيلىكتىڭ ءساتسىز شەشىم قابىلداۋىنىڭ اسەرى دەپ ەسەپتەيتىندەر كوپ.
مىسالى, «سارى جيلەتشىلەر» شەرۋىنە قاتىسقانداردىڭ كوبى يمميگرانت جاستاردى زاڭدى بۇزىپ, جازاسىز قالاتىندار رەتىندە قاراستىرادى. سونىمەن قاتار قوعامنان شەتكەرى قالىپ, تاعدىر تالكەگىنە تۇسكەندەر دە بيلىكتى كىنالايتىنى تۇسىنىكتى.
وسىنىڭ ءبارىن ەسكەرسەك, ماكرون ءۇشىن الداعى سايلاۋدا جەڭىسكە جەتۋ وڭايعا تۇسپەيدى. ونىڭ ۇستىنە, پوپۋليستىك مالىمدەمەلەرگە ءجيى جۇگىنەتىن لە پەن حانىم سەكىلدى قارسىلاستى تاعى ءبىر مارتە شاڭ قاپتىرۋ دا قيىن شارۋا.
ءبىر قىزىعى, جاقىندا عانا Journal du Dimanche اپتالىق جۋرنالى «ۇلتتىق الاڭعا» قاتىستى سەنساتسيالىق اقپارات تاراتتى. ماقالادا پارتيانىڭ ەۋروپا پارلامەنتىنەن بەرىلەتىن قارجىنى جىمقىرىپ قالاتىن جۇيە جاساپ, دەپۋتات كومەكشىسى دەگەن جالعان جۇمىس ورىندارىن اشقانى تۋرالى پوليتسيا زەرتتەۋى جاريالانعان.
فرانتسيانىڭ ادىلەت ءمينيسترى ەريك ديۋپون-مورەتتي پارتيا كوشباسشىسىن تەرگەۋ امالدارىنا كەدەرگى كەلتىرۋگە تىرىستى دەپ سىنادى. دەگەنمەن, «ۇلتتىق الاڭ» باسشىلارى بۇل پىكىرمەن كەلىسپەيدى. كەرىسىنشە, پوليتسيا زەرتتەۋىن ديۋپون-مورەتتيدىڭ ءوزى جاريالاپ جىبەردى دەپ كىنالايدى.
قورىتا ايتقاندا, فرانتسيا پرەزيدەنتىن سايلاۋعا دەيىن ءالى ءبىر جىل بار ەكەنىنە قاراماستان, ەلدەگى ساياسي باسەكەنىڭ كورىگى قىزا ءتۇستى. ازىرگە ماكرون دا, لە پەن دە مەملەكەت باسشىسى لاۋازىمىنان ءۇمىتتى. باستىسى, قاي تاراپتىڭ جەڭىسكە جەتەتىنى الدا قابىلداناتىن شەشىمدەر مەن باستامالارعا بايلانىستى بولماق.
