رۋحانيات • 17 مامىر، 2021

سىر مەن جىرعا تولى تۇلعالار مۋزەيى

131 رەت كورسەتىلدى

مۋزەي – تاريحي جادى مەن وتكەن ءداۋىردىڭ مۇراسىن سەنىمدى ساقتايتىن مەملەكەتتىك ماڭىزى زور مادەني مەكەمە. ءبىلىم كوكجيەگىن كەڭەيتىپ، تانىمدى ارتتىرىپ، اسەمدىكپەن بايلانىستىراتىن مۋزەي اتاۋلى ادامنىڭ الەم مەن ۋاقىتقا قاتىسى بارىن سەزىندىرەتىن ايرىقشا قۋاتقا يە. ۋاقىت وزعان سايىن ماڭىزىنىڭ ارتا تۇسەتىنى دە سوندىقتان.

 

مۋزەيگە بارماي، كورمەي تۇ­رىپ، وتكەن تاريح تۋرالى تانىم مەن تۇسىنىك تولىق قالىپتاسپايدى. كونە داۋىرلەر كۇمبىرىن ەسكە سالاتىن قۇندى جادىگەرلەر كومبەسى قازاق ەلىنەن ءار ولكەسىندە ونداپ سانالادى. جالپى، قازاقستان بويىنشا 90 ولكەتانۋ، 52 مەموريالدى، 50 تاريحي، 11 ونەرتانۋ، 20-عا تارتا مۋزەي قورىعى، 4 جاراتىلىس­تانۋ جانە اۋداندىق، اۋىلدىق، باسقا دا باعىتتاعى بارلىق ءىرىلى-ۇساق مۋزەيدى قوسا ەسەپتەگەندە، ءدال قازىر ەلىمىزدە 300-گە جۋىق مۋزەي جۇمىس ىستەپ تۇر. ال­ماتى قالاسىنداعى ورتالىق مەم­لە­كەت­تىك مۋزەي مەن نۇر-سۇلتان قا­لا­سىنداعى ۇلتتىق مۋزەي باس­تاعان تاريحي-رۋحاني تانىم كوشىن ءتۇرلى دەڭگەي مەن باعىتتا قۋاتتاپ وتىرعان بۇل مەكەمەلەر سىرتتاي بۇيىعى ءومىر سۇرگەنىمەن، نا­عىز بۋىرقانعان تىرشىلىك سوندا. الەمنىڭ 150 ەلىندە اتالىپ وتەتىن حالىقارالىق مۋزەي كۇنى ناسيحاتى مەن جارناماسى جولعا قويىلعان ءىرى مۋزەيلەر تۋرالى ەمەس، الماتى قالاسىنىڭ مۋزەي­لەرى، ونىڭ ىشىندە جەكە تۇلعالارعا ارنالعان مۋزەيدىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيىنە توقتالۋدى ءجون كوردىك.

 

الماتى قالاسى مۋزەيلەر بىر­­­­لەستىگى قۇرامىندا 7 مۋزەي بار. بىر­­لەستىككە الماتى قا­لا­سى مۋ­زەيى، دىن­مۇحامەد قو­ناەۆ مۋ­­زەيى جانە پاتەر-مۋ­زەيى، ءسا­بيت مۇقانوۆ پەن عا­بيت مۇسى­رە­پوۆتىڭ ادەبي-مە­مو­ريال­دىق مۋ­زەي كەشەنى، ىقى­­لاس اتىن­داعى حا­لىق مۋزىكا اسپاپ­­تارى مۋ­زەيى، الماتى قالا­سى­نىڭ 1000 جىل­دىعىنا وراي اشىل­­عان مۋل­تيمەديالىق ءداس­تۇر­لى مۋ­زىكا ورتالىعى، نۇرعيسا تىلەن­­ديەۆ مۋزەيى جانە سمەتا­لىق جوس­پارى بەكىتىلىپ، الداعى ۋاقىت­تا قۇرىلىس جۇمىسى باس­تالا­تىن رايىمبەك باتىرعا ار­نالعان مەموريالدىق كەشەن توپ­­تاستىرىلعان. ءتۇرلى ماقسات-مۇ­­رات پەن جاۋاپكەرشىلىك ارقا­لا­عان، باعىتى ءبىر-بىرىنە ۇق­سا­ماي­تىن بۇل مۋزەيلەردىڭ جۇ­مى­سى كوپشىلىككە جاقسى تانىس. مى­سالى، ادەبيەتتىڭ قوس الىبى ءومىر سۇرگەن پاتەرلەر مۋزەيگە اينال­­عالى ونى الماتىلىقتار عانا ەمەس، الىستان ات ارىتىپ ار­نايى ىزدەپ كەلىپ تاماشالاي­تىن ادامدار قا­تارى ارتىپ، قا­لام­گەرلەردىڭ ءومىرى مەن ادەبي مۇ­را­سىن تال­ماي ناسيحاتتايتىن ىرگەلى عىلىمي ورتا­لىق قىز­­­­مەتىن اتقارىپ وتىر. مۋزەي تەك جازۋ­­شىلاردىڭ شىعار­ما­شى­لىعىنا قاتىستى شارا­لار­مەن عانا شەكتەل­مەي، كوپشىلىك ىقى­لاسىن وياتاتىن رۋحاني ماز­مۇن­داعى ءماسليحاتتار مەن كەش­تەر­دى دە ءجيى ۇيىمداستىرىپ تۇ­رادى.

الماتى قالاسى مۋزەيلەر بىر­لەستىگى ديرەكتورىنىڭ ورىنبا­سارى قايرات تارباەۆتىڭ ايتۋىن­شا، شاھار مۋزەيلەرىنىڭ قىز­مە­تى جۇيەلى قاداعالانىپ، ولار­عا تۇراقتى مونيتورينگ جا­سا­لىپ وتىرادى. باستى مىن­دەتتىڭ ءبىرى مۋ­زەيگە كەلەتىن ادام­دار­دىڭ سانىن ارتتىرا ءتۇسۋ بول­عان­دىقتان، بۇل ماقساتتا ءتۇر­لى شارا ۇيىمداس­تىرۋ كۇن تار­تىبىنەن تۇسكەن ەمەس. ىقى­لاس اتىنداعى حالىق اسپاپتارى مۋزەيى، د.قوناەۆ مۋزەيى جانە الماتى قالاسى مۋزەيلەرى كەلۋ­شىلەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرۋ جاعىنان العاشقى ۇشتىكتىڭ كوشىن باستاپ تۇر. باسقا مۋزەي­لەرمەن سالىستىرعاندا، بۇل ۇشە­ۋىنە كەلەتىن ادامدار قا­را­­سى قالىڭ جانە سايكەسىنشە جۇرت اياعى سيرەمەيتىن مۋزەي قالا ومىرىندە وتە تانىمال. سول سەبەپتى كوپتىڭ ىقىلاسىن وياتا العان، ۇزاق جىلدىق تاريحى بار، ناسيحاتى مەن دارىپتەلۋى جولعا قويىلعان بۇل مۋزەيلەر تۋرالى ءسوزدى ىركە تۇرىپ، كاسىبي مۋزىكا ونەرىنىڭ، مادەنيەتىنىڭ قا­لىپتاسۋى مەن وركەندەۋى جولىندا ولشەۋسىز ەڭبەك سىڭىرگەن ەكى ۇلى كومپوزيتوردىڭ – احمەت جانە عازيزا جۇبانوۆتار مەن نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ جەكە تۇلعالىق مۋ­زەيلەرىنە شولۋ جاساۋدىڭ ورايى كەلىپ تۇر.

بىردەن ايتا كەتۋ كەرەك، جۇ­بانوۆتار مۋزەيى الماتى مۋزەيلەر بىرلەستىگى قۇرامىنا ەنبەيدى، ول ورتالىق مەملەكەتتىك مۋزەي جانىنداعى احمەت پەن عازيزا جۇ­­بانوۆتار مۇراسىن زەرتتەۋ ءبو­لىمى رەتىندە تىكەلەي مادەنيەت مينيسترلىگىنە قاراستى مەكەمە رەتىندە قىزمەت اتقارادى. «ايگىلى كومپوزيتورلار احمەت پەن عازي­زا جۇبانوۆتاردى ماڭگى ەستە قال­دى­­رۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سى ۇكىمەتىنىڭ شەشىمىنە جانە مادەنيەت، اقپارات جانە قو­عام­دىق كەلىسىم مينيسترلىگى مادەنيەت كوميتەتىنىڭ «قا­زاق كومپوزيتورلارىنىڭ شىعار­ما­­شىلىعى ارقىلى قازاق مۋزىكا­سىن كۇيدەن باستاپ قازىرگى زا­مانعى سيمفونيا جانە وپەرانى دا­مىتۋ جولدارىن ايقىنداۋ ماق­ساتىندا جۇبانوۆتار پاتەر-مۋزەيىن ۇيىمداستىرۋ تۋرالى» №8 بۇيرىعىنا سايكەس 2000 جىلى 9 اقپاندا قۇرىلعان بولاتىن. وسى جىلى احمەت جۇبانوۆ­تىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولۋىنا وراي مۋزەي كەلۋشىلەرگە ەسىگىن اشتى. 1999 جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان نا­­زار­­باەۆ­تىڭ شاقىرۋىمەن تەاتر ونە­رىن كو­تەرۋگە استاناعا كەتە­رىن­دە بەل­گىلى رەجيسسەر، كسرو حا­لىق ءار­تىسى، حالىق قاھارمانى ءازىر­باي­جان مامبەتوۆ (عازيزا جۇ­با­نو­ۆانىڭ جۇبايى) بۇرىن 1967-1968 جىل­دارى احمەت جۇبانوۆ، 1968-1999 جىلدارى ءوزى عازيزا جۇ­­بانوۆامەن، بالالارىمەن، نە­مەرەلەرىمەن بىرگە تۇرعان بەس بولمەلى پاتەرىن جانە جەكە ار­حيۆ­تەرىن مۋزەي جاساۋ ماق­سا­تى­مەن ما­دە­نيەت كومي­تەتىنىڭ قارا­ماعىنا جانە ورتالىق مۋزەيگە تاپسىردى.

مەموريالدى مۋزەي 2 ەكسپو­زيتسيالىق زالدان جانە مۋزىكالىق سالوننان تۇرادى. وندا احمەت پەن عازيزا جۇبانوۆتار تۇر­عان، ەڭبەك ەتكەن كابينەتتەرى جاسالىپ، بارىنشا سول كەزدەگىدەي ەتىپ ساقتالعان. شىعارماشى­لىق كەش­تەردى وتكىزۋگە جوسپارلان­عان مۋزىكالىق سالوندا احمەت قۋان­­ ۇلىنىڭ جەكە مۋزىكالىق اس­پابى رويال ورىن العان. مۋ­زەي­دە ۇلى كومپوزيتورلاردىڭ شى­عارماشىلىق ءومىرى مەن وت­كەن كەزەڭنىڭ تاريحي-مادەني تى­­نىس-تىرشىلىگىن بەينەلەيتىن فوتو­­سۋ­رەتتەر، افيشالار، پارتي­تۋرا­لار، مۋزىكالىق اسپاپتار، كىتاپ­تار، قولجازبالار، سۋۆەنير­لەر مەن پايدالانعان جەكە حاتتارى قويىلعان. ا.جۇبانوۆ ۇس­تاعان قىزعىلت-سارى ءتۇستى ۇل­كەن سارى پورتفەل، ساحناعا ارنال­عان قارا فراك، ديريجەرلىك تاياق­شا، ەسكى جازۋ ماشينكاسى دا مۋ­زەيدەگى قىمبات جادىگەرلەر قا­­تا­­رىندا. پاتەردىڭ ەكى بولمەسى عا­زيزا جۇبانوۆا مەن ءازىرباي­جان مام­بەتوۆكە ارنالعان. 2011 جىلى ۇكىمەت شەشىمىمەن ايگىلى رەجيسسەر ءازىربايجان مام­بە­توۆتىڭ ەسى­مىن ماڭگى ەستە قال­دى­رۋ شارالارىنا بايلانىستى ەل مادەنيەتىندەگى وزىندىك ورنىن، احمەت پەن عازيزا جۇبانوۆتار­مەن شىعارماشىلىق تىعىز باي­لا­­نىستاعى جولدارىن كورسەتۋ، مە­مو­ريالدى مۋزەيدىڭ مۋزىكالىق جانە عىلىمي باعىتىن تەاتر جانە كينو ونەرىمەن بايىتۋ ماقساتى نەگىزىندە جۇبانوۆتاردىڭ كوم­پوزيتورلىق، عىلىمي، پەداگو­گي­كالىق اۋلەتىنىڭ ءىزباسارى – ونەر­تانۋ كانديداتى، كومپوزيتور ءالى­بي مامبەتوۆ-جۇبانوۆتىڭ ۇسىن­­عان تۇجىرىمداماسى بو­يىنشا مۋزەي ءازىربايجان مامبە­­توۆ تۋرالى قوسىمشا ەكسپوزيتسيا جاساپ تولىقتىردى. ءبىرى مۋزىكادا، ءبىرى تەاتر ونەرىندە تىڭدارمانى مەن كورەرمەنىنە تاڭعاجايىپ تۋىندىلار سىيلاعان تالانتتى جۇبايلاردىڭ وتباسىسى مەن با­لا­لارى تۋرالى مول دەرەكپەن تولىقتىرىلدى. مۋزەي-پاتەر قۇر­­­مانعازى اتىنداعى ۇلتتىق كون­­­سەرۆاتورياعا تاياق تاستام جەردە، ءدال قارسى بەتىندەگى قارا­­ساي باتىر كوشەسىندەگى 61\67 ءۇيدىڭ 3-قاباتىندا ورنالاسقان. سول سەبەپتى مۇندا نەگىزىنەن بولا­شاق مۋزىكانتتار، مۋزىكا سالاسى­­نىڭ ماماندارى، جۇبانوۆتار­دىڭ ونە­رىن قادىرلەيتىن قاراپا­يىم ادام­دار ءجيى باس سۇعادى. ولار­دى ع.جۇبانوۆا مەن ءا.مامبەتوۆ­تىڭ كەلىنى، ءالىبي مامبەتوۆتىڭ جارى ءلاززات ساعىناەۆا قارسى الىپ، مۋزەيدىڭ عىلىمي قىزمەت­كەرى ەسە­بىندە قىزىقتى ەستەلىكتەر مەن دەرەكتەرمەن تانىستىرادى.

كسرو حالىق ءارتىسى، حالىق قا­ھارمانى نۇرعيسا تىلەنديەۆكە ار­نالعان مەموريالدى مۋزەي دە وتكەن كۇننىڭ سىرلى دا اسەرلى ەستەلىكتەرىنە تۇنىپ تۇر. مۋزەيدە تۇرعان ءاربىر جادىگەردى ءتۇرتىپ قالساڭ، تاريحى تارقاتىلىپ سالا بەرەدى. سىرعا دا، جىرعا دا تۇنىپ تۇر. تەك ۇيىپ تىڭدايتىن قۇلاق، ءسۇيسىنىپ قارايتىن كوز كەرەك. تى­لەن­ديەۆ مۋزەيى – ارحيتەكتۋرا ونەرىندەگى ايرىقشا ءۇي. ورتا­لىق كوميتەتتىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ بۇيرىعىمەن ەل مادەنيەتى مەن ادەبيەتىنە، عىلى­مىنا ەڭبەگى سىڭگەن التى تۇلعانىڭ وتباسى ءۇشىن ارنايى سالىنعان. قوناەۆ پەن بوگەنباي باتىر كوشە­لەرى­نىڭ قيىلىسىنداعى «التىن اۋماق­تا» ورنالاسقان التى قاباتتى ءۇيدىڭ تۇتاس ءبىر قاباتى، ءۇشىنشى قاباتتا 1979 جىلدان 1999 جىل­عا دەيىن ن.تىلەنديەۆ تە تۇرعان. پا­تەر اۋماعى 169،5 شارشى مەتر. مۋزەيدە 3214 جادىگەر ساقتاۋ­لى، ونىڭ شامامەن 1500-گە جۋىعى قوردا جاتىر. كومپوزيتوردىڭ 95 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي مۋزەي كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزى­لىپ، جاڭارتىلعان ۇلگىدەگى سورەلەر قو­يىلعاننان كەيىن، قورداعى جا­دىگەرلەردىڭ ءبىراز بولىگىن جۇرت نازارىنا ۇسىنۋعا مۇمكىندىك تۋعان. ن.تىلەنديەۆ – 500-گە تارتا ءان مەن كۇيدىڭ اۆتورى، ونىڭ باسقا كومپوزيتورلاردان ەرەكشەلىگى – ءتۇرلى جانردا جازعاندىعىندا. ءان، كۇي، ۋۆەرتيۋرا، وپەرا، بالەت سەكىلدى حا­لىقتىق جانە كلاسسيكالىق شى­عار­مالار جازىلعان پارتيتۋرالار، كىتاپتار، مونوگرافيالار – مۋزەيدىڭ نەگىزگى بايلىعى. مۇندا كومپوزيتوردىڭ مول مۋزىكالىق مۇراسىن زەرتتەۋ، ونى عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋ، ەل ىشىنەن ءالى دە بولسا جيناقتاي ءتۇسۋ سەكىلدى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ كەلەدى. مۋ­زەيدەگى قۇندى جادىگەردىڭ ءبىرى – اناسى ءساليحا سىيعا تارتقان پيا­نينو. ەكى ادامنىڭ ءبىرىنىڭ قولى جەتە بەرمەيتىن نەمىستىڭ Grunert كۇيساندىعىن اناسى ۇلى­­نىڭ ونەرىن ۇشتاۋ ءۇشىن بار جي­عان-تەرگەنىن جۇمساپ ساتىپ الىپ بەرگەن ەكەن. نۇرعيسانىڭ ساۋساقتارىنىڭ تابى قالعان، كەيىن قىزى ءدىنزۋحرا ويناعان قاستەرلى جادىگەر رەتىندە قۇنى تىم قىمبات. كومپوزيتوردىڭ حا­لىق اراسىنا كەڭ تاراعان بەلگىلى اندەرىنىڭ ءبارى دە وسى اسپاپ­­تىڭ تولعاتۋىمەن دۇنيەگە كەلگەن. مۋ­­­زەيدىڭ عىلىمي جەتەكشىسى ءمول­­­دىر جاڭبىربايقىزىنىڭ ايتۋىن­شا، قوناقتاردىڭ «كورسەم» دەپ ىنتىعىپ كەلىپ قىزىقتايتىن جا­دىگەرى – «داريعا-دومبىرا». وسى «بالا» دومبىرامەن 70 جىل­دىق مەرەيتويىندا كومپوزي­­تور ايگىلى «القيسساسىن» قۇيقىل­جىتىپ، بۇكىل زالدى ورنىنان تىك تۇرعىزعان. دومبىرانى بولا­شاق كومپوزيتورعا 1937 جى­لى ۇستازى احمەت جۇبانوۆ سىي­عا تارت­­­قان. دومبىرانىڭ «دا­ري­عا» اتا­لۋىنىڭ دا ءوز سىرى بار. 1979 جىلعا دەيىن ابىلاي حان مەن گوگول كوشەلەرىنىڭ قيىلى­سىن­داعى ۇيدە تۇرعاندا مۇقاعالي ماقاتاەۆ كومپوزيتوردى ىزدەپ كە­ل­ىپ، شاڭىراعىندا ءبىر اي جاتىپ قوناق بولادى. ءبىر بولمەدە ۇلى اقىن ءسوزىن جازىپ جاتسا، قاپ­تالداعى بولمەدە كومپوزيتور ءانىن شىعارىپ، بۇگىنگە دەيىن بۇكىل قازاق ءسۇيىپ شىرقايتىن ومىرشەڭ اندەر بىرىنەن كەيىن ءبىرى ءورىلىپ جاتادى. جۇرەگىن ءان كەرنەپ، بەل­گى­سىز اۋەن اۋەدەن كەلىپ توگىلگەن­دەي كو­كىرەگىن وسقىلاعاندا نۇر­اعاڭ جارىنا «داريعا، دومبى­رامدى بەرشى ماعان» دەيدى. مۇ­قاعالي­دىڭ جانىن سەلت ەتكىزگەن وسى ءسوز «داريعا، دومبىرامدى بەرشى ماعان، جانىما كەلشى، جارىم، كەلشى، بالام. بەيۋاق ىڭىردەگى كوڭىلىمە، كۇي بولىپ كۇڭىرەنىپ ەنشى، دالام» دەگەن ولەڭ جولدارى بولىپ قاعاز بەتىنە قوناقتايدى. سودان بەرى بۇل دومبىرا «دا­ريعا» دەپ اتالادى. اقىن مەن كوم­پوزيتوردىڭ شىعارماشىلىق تاندەمىنەن ۇزىن-ىرعاسى 32 ءان تۋعان. قۇدىرەتتى ءان تابىستىرىپ، رۋحتاس ادامدارعا اينالىپ كەت­كەن تالانتتى ءىنىسى مۇقاعالي مەزگىل­سىز قايتىس بولعاندا، نۇرعيسا اعاسى قۇسالىقتان قاتتى اۋىرىپ، ەكى اي بويى اۋرۋحانانىڭ تار توسەگىنە تاڭىلىپ جاتىپ قالادى. جانى جەتىمسىرەپ ۇيىنە ورالعان كەزدە جارى داريعا: «ۋاقىتىندا بەرۋگە باتپاپ ەدىم»، دەپ كۇرتەشەسى­نىڭ قالتاسىندا تۇرعان مۇقاعالي جا­زىپ قالدىرىپ كەتكەن حاتتى ۇس­تاتادى. «نۇرەكە، بۇل مەن عوي، مۇ­قاعالي. مىنا ماتىنگە ءان جا­زار­­سىز...» دەپ، «ەسىڭە مەنى العاي­­سىڭ» دەگەن ولەڭىن جازىپ قال­دىرعان ەكەن...

سونداي-اق مۋزەيگە كەلگەندەر كوم­پوزيتوردىڭ اتاقتى «اتا تول­عاۋى» كۇيىنىڭ باستاپقى اتاۋى­نىڭ «اكە تولعاۋى» دەپ اتالىپ، كەيىن تۇپنۇسقا قولجازباداعى «اكە» دەگەنىن كومپوزيتور ءوز قو­لىمەن بەلىنەن سىزىپ ءوشىرىپ، قايتا تۇزەتىپ، جامبىل باباسى­نىڭ رۋحىنا ارناعانىن بىلەر ەدى. «قىز جىبەك» ءفيلمىنىڭ ساۋندترەگىنە اينالىپ، ۇلتتىق مۋزىكانىڭ ايدى­نىنا ماڭگى قوناقتاعان «اققۋ» كۇيىنىڭ كومپوزيتوردىڭ ءوزى­­­نىڭ ەمەس، اكەسى تىلەندىنىڭ كۇيى بول­­عانى دا قىزىق دەرەك. بالا كۇنى­نەن وسى كۇيدى تىڭداپ وسكەن نۇرعيسا ونى ساۋاتتى تۇردە ءوز قو­لىمەن نوتاعا تۇسىرگەن.

ىقىلاس اتىنداعى حا­لىق اس­پاپتارى مۋزەيىندە ن.تىلەن­ديەۆ­تىڭ تاعى ءبىر دومبىراسى تۇر. ول سارى دومبىرا «سۇلتان» دەپ اتالادى. «قىز جىبەك» فيلمىندە اققۋلاردى كولگە قوندىرىپ، اسەم كورىنىستى تۋدىرعان وسى دومبىرا، رەجيسسەر سۇلتان قوجىقوۆتىڭ قۇرمەتىنە قويىلعان. نۇرعيسانىڭ مارحابا دەگەن جەڭگەسىنىڭ ەسىمىن ەنشىلەگەن «مارحابا» دەگەن ءۇشىن­شى دومبىراسىن كومپوزيتور كوزى تىرىسىندە ات يەسىنىڭ وزىنە سىيعا تارتىپ كەتكەن.

مۋزەي جاڭالىقپەن تولىعىپ وتىرعاندا عانا ماعىناسىن كە­ڭەي­تە تۇسەدى. سوڭعى جاڭالىق – ەكس­­پوزيتسيالىق بولىمدەردى دا­يىن­­داۋ بارىسىندا كومپوزي­تور­دىڭ سومكەسىنەن جازۋشى ءسابيت مۇقا­نوۆتىڭ حاتى تابىلدى. ون­دا: «نۇر­­عيسسا! «سۇلۋشاشتى» جىبەرىپ وتىر­مىن. وقىپ شىق. قارىنداش تيگىزە كورمە. كە­رەكتى ادام ايتارىن، قاجەتتى سي­تۋاتسيالاردى كەرەك قىلساڭ كو­شىرىپ الارسىڭ. بۇل كىتاپتى وزى­مە قايتار. وقىپ بولعان سوڭ سويلەسۋدى قاجەت كورسەڭ، تاڭ ەر­تەڭگى ۋاقىتتاردا زۆونيت ەت (2-42-15). «كوكەيكەستى» كۇيىن ويلانىپ قوي، قاجەت بولادى. كەلىنگە، جولداستارعا سالەم. قۇرمەتپەن، – ءسابيت مۇقانوۆ. 10 – IV– 1973 ج. الماتى» دەپ جازىلعان. جازۋ­شىنىڭ كومپوزيتورعا جاسا­عان ءوتىنىشى ورىندالدى ما، «سۇلۋ­شاش­تىڭ»، «كوكەي كەستىنىڭ» مۋ­زى­كاداعى تاعدىرى نە بولدى، جا­­زۋشى مەن كومپوزيتوردىڭ ارا­­­سىنداعى دوستىق قالاي ءورىسىن تاپ­­­تى – كەلەشەكتىڭ ەنشىسىندەگى كوپ جۇمىستىڭ ءبىرى رەتىندە ءوز زەرت­تەۋشىسىن كۇتەدى.

سونداي-اق ن.تىلەنديەۆتىڭ «رەا­­نيماتسيا» دەگەن شىعارماسى دا مۋزەيدەگى قۇندى جادىگەردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. ءومىرىنىڭ اقىرعى كۇندەرىندە اۋرۋحانا توسەگىندە جاتقاندا جازىپ، «ەگەر شىعارمامدى اياقتاي الماي جاتسام، مەنىڭ مۋزىكالىق رۋحىمدى جاقىن تۇتىپ، تۇسىنەتىن مۋزىكانت تابىلىپ جاتسا، اياقتاسىن» دەپ اماناتتاپ كەتكەن. اياقتالماي قالعان شىعارما ءالى مۋزىكالىق اينالىمعا ەنبەگەن سوڭعى تۋىندى بولعاندىقتان، بۇل دا اقىرعى اماناتقا جاناشىرلىقپەن قاراي­تىن مۇراتتاسىن كۇتىپ كەزەكتە تۇر. ءوز قولىمەن ء«ومىر داستانى» دەپ جازىپ، كەيىن «رەانيماتسيا» دەپ تۇزەتكەن شىعارمانىڭ ءار بەتىندەگى نوتالاردىڭ تۇسىنا «دومبىرا»، «شاڭقوبىز»، «سىبىزعى» دەپ قارا قارىنداشپەن بەلگى سوققانىنا قاراعاندا، بىردەن وركەسترگە لايىقتالىپ جازىلعان شىعارما ەكەنى انىق. كىم اياقتايدى؟ كىم­گە بۇيىرىلعان شارۋا بۇل؟ تىلەن­ديەۆتانۋداعى اتقارىلۋى ءتيىس ماڭىزدى ءىستى قولعا الاتىن مامان قالاي دا تابىلۋى كەرەك، سەبەبى مۋزەي قىزمەتكەرلەرى بۇل تاراپتاعى ىزدەنىس جۇمىسىن الدە­قاشان باستاپ كەتكەن.

جەكە تۇلعاعا ارناپ مۋزەي اشۋ ءىسى وڭاي ەمەس. اتاقتى اتاسى­نا، ايگىلى اكەسىنە ارناپ مۋزەي اش­قىسى كەلەتىندەردىڭ كوپ ەكەنىن بەلگىلى ادامدارمەن سۇحباتتاسۋ بارىسىندا ءجيى بايقايمىز. ونى اشۋدىڭ ءتارتىبى مەن ەرەجەسى تۋرالى قايرات تارباەۆتان دا سۇرادىق. «جەكە تۇلعاعا مۋزەي اشۋ ءۇشىن الدىمەن سول تۇلعانىڭ ۇرپاقتارى نە­مەسە قوعامدىق ۇيىمدار جەكە ءوتى­نىش حاتىن ۇيىمداستىرادى. ونىڭ ۇيلەستىرۋشىسى – قالالىق نەمەسە وبلىستىق مادەنيەت باسقار­ما­لارى. مادەنيەت باسقارما­لارى حاتتى ەگجەي-تەگجەيلى قا­راپ، ەل­گە ەلەۋلى ەڭبەگى سىڭ­گەن، اشۋ كەرەك دەپ تاپسا، ول ۇسى­­نىس ءماسليحاتتىڭ قاراۋىنا جى­بەرىلەدى. ءماسليحات سول تۇلعا تۇر­­­عان ءۇيدى مۋزەي ەتىپ قايتا جاب­­­دىقتاۋ ءۇشىن قارجى ءبولۋدى سۇراپ شەشىم قابىلدايدى. قاۋلى قابىل­دانعاننان كەيىن مۋزەي مەم­لە­كەتتىڭ قاراماعىنا الىنادى»، دەيدى قايرات ساعىنعالي ۇلى.

مۋزەيلەر تابىس تابا ما؟ بي­لەت قۇنى ەرەسەكتەر مەن شەتەل ازا­ماتتارىنا 500 تەڭگە، وقۋشىعا 200 تەڭگە تۇراتىن بيلەت قۇنى مۋ­زەيدىڭ بۇكىل ماسەلەسىن شەشىپ تاس­تاۋعا جەتپەگەنىمەن، ءوزىن-ءوزى اسى­راپ، جان باعۋىنا جاراپ تۇر. البەتتە، شاھار مۋزەيلەرى جى­لىنا 20 ميلليون تەڭگەنىڭ توڭى­رەگىندە تابىس تابادى. مۋزەي تەك كە­لۋ­شىلەرگە ەكسكۋرسيا جۇر­­گىزىپ، تۇلعانىڭ ءومىر جولىن تاپ­تىشتەپ بايانداپ بەرۋدەن تۇر­ماي­دى، وندا ەڭ الدىمەن ءتۇر­لى باعى­تتاعى عىلىمي جۇ­مىس­تار­دىڭ جۇرگىزىلۋىمەن سال­­ما­عىن ارت­تىرادى. الماتى قا­لا­لىق مۋ­زەيلەر بىرلەستىگى كاران­تين كۇن­دەرىندە دە بەلسەندى جۇمىس ىستەپ، ونلاين رەجىمدە رەس­پۋب­­ليكا بويىنشا العاش رەت «مۋ­زەي­FEST» ۇيىمداستىردى. بۇل اۋقىمدى شارا بەيىندى مۋزەي­لەردىڭ ەكسپوزيتسيالىق تاقى­رى­بىن زەرتتەۋدە جاڭا تەو­ريا­لىق جانە تاجىريبەلىك بىلىم­دەر­­دىڭ قالىپتاسۋىنا، مۋزەي زات­­تارىن جيناۋ، ساقتاۋ، وڭدەۋ جانە پايدالانۋ تەورياسى مەن ادىس­­تە­مە­سىندە شىعارماشىلىق الەۋە­­تىن دامىتۋعا ىقپال ەتۋ ماق­ساتىندا وتكىزىلدى. وندا «ۇزدىك اۋىلدىق مۋزەي»، «ۇزدىك عىلىمي قىزمەتكەر»، «ۇزدىك ەكسكۋرسوۆود»، «ىنتاسى ءۇشىن» اتالىمدارى بويىنشا مۋزەي ءىسىنىڭ ەڭ بىلىكتى وكىلدەرى باعالى سىيلىق-جۇلدەلەرمەن ماراپاتتالدى.

تابىس پەن جەتىستىكپەن قا­تار، كوپتەن بەرى شەشىلمەي كەلە جات­قان كۇرمەۋى قيىن ىشكى ماسەلە­لەرى دە جوق ەمەس. ول – جالاقى جايى. قوعامدا مىڭ رەت قوزعالسا دا، مۋزەي قىزمەتكەرلەرىن ءبىر رەت مار­قايتا الماعان بوستەكى ءسوز كۇيىن­دە كە­يىنگە شەگەرىلۋمەن كەلەدى. ال ماردىمسىز جالاقىنى مىسە تۇتىپ، ەنتۋزيازمنىڭ ارقا­سىن­دا جانىن سالىپ جۇمىس ىستەپ جۇرگەن مۋزەي قىزمەتكەرلەرى، شىن مانىندە، قانداي قۇرمەتكە دە لايىق.

 

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

حەم اعاي

ادەبيەت • كەشە

نەسيە كورسەتكىشى ارتتى

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار