ونەر • 22 ءساۋىر، 2021

وزەگىنە ۇلت مىنەزى ۇيالاعان «سالتانات»

176 رەت كورسەتىلدى

حالىق قازىناسىنىڭ، قاسيەتتى سالتىمىزدىڭ قۇنارىنىڭ ءبىرى – بي. «بي – حالىقتىڭ جانى» دەپ بەكەر ايتىلماعان. قازاق ءبيىن باسقا ءبىر ەلدىڭ بيىمەن شاتاستىرۋ مۇمكىن ەمەس. وزەگىنە قازاقتىڭ ءوز مىنەزى سەكىلدى كەڭدىك، ۇياڭدىق پەن جايساڭدىق ۇيالاعان ۇلتتىق ءبيىمىز كوشپەلى ومىردەن باستاپ بۇگىنگى تىرشىلىكتىڭ ناقتى كورىنىستەرىن قيمىل-بۋىن تىلىمەن اينا-قاتەسىز بايانداپ كەلەدى.

بۇگىندە زاماناۋي مەرەكەلىك، مادەني شارالاردى ءبيسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس، سۇرانىسقا وراي بي ونەرىنە قىزىعاتىن قىزدار دا، قۇرىلعان شاعىن توپ، ىرگەلى ۇجىمدار دا جەتەرلىك. الايدا سولاردىڭ ءبارىنىڭ كوشباسىندا تۇرعان، ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ باعا جەتپەس وزىق ۇلگىسىنە اينالعان قازاق ءبيىنىڭ التىن كومبەسى ىسپەتتى «سالتانات» بي ءانسامبلىنىڭ ورنى بولەك. قورجىنىندا باعا جەتپەس شىعارماشىلىق قازىنا مەن حالىق ءداستۇرىنىڭ يگىلىگى جيناقتالعان، الپىس بەس جىلدىق تاريحى بار مەملەكەتتىك «سالتانات» ءان-بي ءانسامبلىنىڭ كاسىبي تۇردە تۇرلەنىپ، دامۋى تاۋەلسىزدىكتىڭ وتىز جىلىمەن ورايلاس كەلەدى.

1955 جىلى قازاق كسر حالىق ءارتىسى، ۋكراينانىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى ليديا دەميانوۆنا چەرنىشەۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن قازاق كسر-ءنىڭ ءان-بي ءانسامبلى قۇرىلدى. بي ونەرى كەڭ قانات جايا قويماعان ەل ىشىنەن تالانتتى بيشىلەردى تابۋ وڭاي بولعان جوق، سوعان قاراماستان تاباندىلىقپەن ىزدەپ، بەيىمى باردى قولىنان جەتەكتەپ اكەلىپ، سازدىڭ مازمۇنىن ءتۇسىندىرىپ، اسەم قيمىلدىڭ تەحنيكاسىمەن تانىستىرىپ، ءبيدى جەكە ونەر سالاسى رەتىندە دامىتۋدى شىنداپ قولعا الدى. حالىق ءانى مەن كۇيلەرىنە قۇلاق تىگە ءجۇرىپ، تابيعاتى بي اۋەنىمەن بايلانىساتىن لايىقتىسىن تاڭداپ الىپ، قازاق ۇلتىنا عانا ءتان قيمىل-قوزعالىس، كيىم ۇلگىلەرىن زەرتتەي باستادى. ۇلتتىق حورەوگرافيالىق ساحنا ونەرىنىڭ نەگىزى بولىپ سانالاتىن العاشقى جۇمىس ىرگەتاسى وسىلاي پايدا بولدى. قىسقاسى، تاعدىر جازۋىمەن قونىس اۋدارىپ كەلگەن ۋكراين قىزى كەنجە قالعان ونەردى قاتارعا قوسىپ، قازاق ەلى، قالا بەردى، وداق، الەم جۇرتى تىك تۇرىپ قول سوعاتىن بىرەگەي بي ۇجىمىنا اينالدىرۋ ءۇشىن ماڭداي تەرىن مونشاقتاتا ءجۇرىپ، قولعا ىلىنەر-ىلىنبەس سىنىقتاردان سۇيەكتى ءھام قۋاتتى ونەر توبىن قۇراپ شىقتى.

س

جاڭادان قۇرىلعان ءان-بي ءانسامبلىن اياعىنان تۇرعىزۋ – جىلدارعا سوزىلعان ەڭبەكتىڭ جەمىسى. قۇرىلعانىنا ون ەكى جىل وتكەن سوڭ مۋزىكالىق، ۆوكالدىق جانە حورەوگرافيالىق ونەرى مەن بيىك ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگى ءۇشىن جوعارى كەڭەس پرەزيديۋمىنىڭ جارلىعىمەن «ەڭبەگى سىڭگەن» قۇرمەتتى اتاعى بەرىلدى. ال 1989 جىلى مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن كازاق كسر ءان مەن بي ءانسامبلىنىڭ اتاۋى قر مەملەكەتتىك «سالتانات» ءان-بي ءانسامبلى بولىپ وزگەرتىلدى. دەربەس ەلگە اينالۋدىڭ قارساڭىندا تۇرىپ «الەمدى سۇلۋلىق قۇتقارادى» دەگەن قاناتتى ءسوزدى ءوز ۇستانىمىنا اينالدىرعان ونەر ۇجىمى ءان مەن ءبيدى قۇرال ەتە وتىرىپ، دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا اياق باستى.

تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا انسامبل جەتەكشىلىگى مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن شىعارماشىلىق ۇدەرىسىن تەز ارادا قايتا قاراپ، جۇمىسىن جاڭا باعىتتا جانداندىرا باستادى. حالىق ءبيى فولكلورى مەن كلاسسيكالىق بي مەكتەبىنىڭ سينتەزىنە نەگىزدەلگەن جاڭا باعىت تۋدى. بۇل ىزدەنىستىڭ ناتيجەسى كوپ ۇزاماي ءوز جەمىسىن بەردى دە. وڭتۇستىك كورەيانىڭ پۋسان قالاسىندا وتكەن حالىق ءبيى ۇجىمدارىنىڭ حالىقارالىق بايقاۋىندا قازىلار القاسى ورنەگى وزگەشە قازاق بيشىلەرىنىڭ ونەرىن ءبىر اۋىزدان جوعارى باعالادى. «سالتاناتتىڭ» ۇجىمى ساندال اعاشىنا جازىلعان قۇتتىقتاۋى بار ديپلوممەن ماراپاتتالىپ، لاۋرەات اتانىپ قايتتى. 1998 جىلى ماسكەۋدىڭ 850 جىلدىعى تويلانعان سالتاناتتى شاراعا ارنايى شاقىرتۋمەن قاتىسىپ قايتقان ۇجىم قالا مەرىنىڭ قولىنان قۇرمەت گراموتاسىن الىپ، كەشەگى كەڭەستىك ەلدەردىڭ اراسىندا قازاق ءبيىنىڭ دە ءباسى بيىك ەكەنىن شەبەرلىكپەن دالەلدەدى. توقسانىنشى جىلدارداعى مادەنيەتتى تۇنشىقتىرعان ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ سالقىنىن باسقا ارىپتەستەرى سەكىلدى سالتاناتتىقتار دا سەزىندى، بىراق تۇراقتى بەرىلمەيتىن از ايلىقتى قاناعات تۇتىپ ءجۇرىپ تە توپتىڭ قۇرامىن توزدىرمادى، تۋىن جىقپاي، قالىپتى تىنىسپەن جۇمىسىن جالعاستىرا بەردى. ونسىز دا ارتىق سالماق قوسپاي، اشقۇرساق جۇرەتىن ولار ءوڭى تۇسكەن ەسكى كوستيۋمدەرىمەن ساحنانى قىزىلدى-جاسىلدى شۋاققا شومىلدىرىپ، مىڭ بۇرالىپ جۇرت الدىنا جارقىراپ ك ۇلىپ شىعاتىن، ول كۇندەر بۇگىندە ۇمىتىلعانىمەن، ارداگەر بيشىلەردىڭ جادىنان وشكەن جوق. كورەرمەننىڭ الدىنا شىققاندا، شيىرشىق اتقان جۇيكە مەن شىتىرلاعان مىنەزدىڭ ءبارىن شىمىلدىقتىڭ ارعى جاعىنا قالدىرىپ، شىدام مەن شىعارماشىلىقتىڭ بيىك ۇلگىسىن كورسەتتى. گاسترولدىك ساپارلارعا الىپ شىققان كونتسەرتتىك باعدارلاماسى وزدەرىن كۇتكەن الىس-جاقىن شەتەلدىك كورەرمەننىڭ كوڭىل تورىنەن ورىن الىپ، ولاردىڭ شارت-شارت سوعىلعان الاقان قۋاتىنا شابىتتانىپ، قۇشاق-قۇشاق گ ۇلىنە كومىلدى. وتىز جىلعا تارتىلعان تاۋەلسىزدىكتىڭ ءون بويىندا ۇلتتىق بي ونەرىن ۇزدىكسىز وركەندەتۋمەن كەلە جاتقان مايتالمان ۇجىم ميلليونداعان جۇرەكتى رۋحاني راحات پەن ىزگىلىككە بولەدى. قوزعالىس-قيمىلىنا دالا ءپالساپاسى جاسىرىلعان قازاق ءبيىنىڭ سۇلۋلىعىنا تامسانعان شەتەل، اتاپ ايتقاندا، قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ حالقى «سالتاناتتىڭ» بيشىلەرىن التى ايعا دەيىن مەيمان ەتىپ، حانزۋ ەلىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىن ارالاپ كونتسەرت قويۋىنا مۇمكىندىك تۋدىردى. كىتايدىڭ مادەنيەت مينيسترلىگى ونەر ۇجىمىنىڭ كورسەتكەن شەبەرلىگى مەن كاسىبيلىگى ءۇشىن ەلدىڭ 16 پروۆينتسياسىنىڭ جەتەكشىلەرىنىڭ قولى قويىلعان ەڭ جوعارعى قۇرمەت ديپلومىن تابىستادى. سونداي-اق ۇجىم تۇركيا، رەسەي، اقش، ءۇندىستان، بەلگيا، فرانتسيا، گوللانديا، وڭتۇستىك كورەيا، ومان سۇلتاندىعى، وزبەكستان ەلدەرىنىڭ كورەرمەندەرىن قازاق بيىمەن تانىستىردى.

وسىنىڭ ءبارى ۇجىمداعى بيشىلەردىڭ كاسىبيلىگى مەن ەنتۋزيازمىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە استى. ءوزىنىڭ جەتپىس جىلعا جۋىقتاعان شىعارماشىلىق دامۋىندا «سالتانات» ءانسامبلى 130 ءبيدى رەپەرتۋارعا قوستى. ولاردىڭ اراسىندا «وتان ءۇشىن»، «توميريس»، «تاماشا-دۋمان»، «قايران، 25»، «شاشۋ»، «الاتاۋ باۋرايىندا»، «ەۆرەي ءبيى»، «تۇرىك ءبيى»، «گرەك ءبيى»، «گۇلدەر» سياقتى مازمۇنى تەرەڭ يدەيانى دارىپتەگەن تۇتاس بي سپەكتاكلدەرى بار. تاۋەلسىزدىك جىلدارى تاجىريبەسى مەن بىلىگىن جاس بالەت ارتىستەرىنە ۇيرەتۋدەن جالىقپاعان بالەتمەيستەر، پەداگوگ-رەپەتيتورلاردان قۇرالعان كوركەم-پەداگوگيكالىق ۇجىم قالىپتاستى. ولار كاسىبي ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگى جوعارى بىرنەشە بۋىن بيشىلەردى تاربيەلەپ شىعاردى، ولاردىڭ ىشىندە، ماحمۋد ەسامباەۆ اتىنداعى ءىح حالىقارالىق جەكە بي فەستيۆال-بايقاۋىنىڭ گران-پري يەگەرى، حالىقارالىق كونكۋرستاردىڭ لاۋرەاتى ەرنۇر قارىقبولوۆ، رەسپۋبليكالىق كونكۋرستاردىڭ لاۋرەاتى راۋشان كۋندۋكوۆا، حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق كونكۋرستاردىڭ لاۋرەاتى دەنيس ۆيتچەنكو، ابدۋلعازيز جانىبەكوۆ، ەرجان سارمانوۆ، ۆەنەرا فاحرەتدينوۆالار بار. «سالتانات» ءان-بي ءانسامبلىنىڭ بۇگىنگى كوركەمدىك جەتەكشىسى جانە باس بالەتمەيستەرى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى گۇلساۋلە ورىمباەۆا جيىرما بەس جىل بويى ۇجىمنىڭ كاسىبي وركەندەۋى جولىندا ماڭىزدى مىندەت ارقالاپ كەلەدى. قازاق كسر حالىق ءارتىسى شارا جيەنقۇلوۆانىڭ سۇيىكتى شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى بولعان، ءوزى دە «سالتاناتتىڭ» ساپىندا ءجۇرىپ بيلەگەن گ.ورىمباەۆا جوعارى وقۋ ورىندارى ءۇشىن قازاق حالىق ءبيىنىڭ حورەوگرافياسىن وقىتۋ ادىستەمەسىن جازعان اۆتور.

تاۋەلسىزدىكتىڭ باستاپقى كەزەڭىندە ءبارى دە قات، قيىن ەدى. سول كەزەڭدە انسامبل بيشىلەرىنىڭ ۇستىندە ءىلىپ الار دۇرىس ساحنالىق كوستيۋمى، بي ۇيرەتەتىن رەپەتيتورى، رەپەتيتسيا جاسايتىن اپپاراتۋراسى، ءتىپتى دايىندالاتىن بالەت زالى دا جوق ەدى. ۇجىمدا بار بولعانى 16 ءارتىس جۇمىس ىستەدى. كوپ جىلدار بويى جوندەۋ كورمەگەن عيمارات ەڭسەنى باسىپ، جابىعىپ تۇراتىن. ءتۇرلى ۇلتتاردىڭ ءبيىن بيلەيتىن ۇجىمنىڭ ءوز تىگىن تسەحى دا بولمادى.

تالاي جىلدار بويى جىڭىشكەرىپ كەتكەن مادەنيەتتىڭ تامىرىنا قان جۇگىرىپ، ولمەيتىن رۋحاني يگىلىكتەردى قايتا جانداندىرۋدى مۇرات تۇتقان مەملەكەت ساياساتىنىڭ وڭ بەتبۇرىسى ۇجىمعا دا شاراپاتىن تيگىزىپ، دەمەۋشىلەر تابىلىپ، اياعىنان تۇردى. حورەوگرافيالىق ونەردىڭ بەدەلدى تۇلعالارىن، كاسىبي بالەت بيشىلەرىن، حورەوگرافيالىق وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرىن شاقىرۋعا مۇمكىندىك تۋىپ، جاڭا باعىتتاعى بيمەن رەپەرتۋار جاڭارتۋ قولعا الىندى. گ.ورىمباەۆا تىگىن تسەحىن اشۋ تۋرالى يدەياسىن ىسكە اسىرىپ، كوستيۋم تسەحىنىڭ شتاتىن ساپالى بي كوستيۋمدەرىن تىگەتىن شەبەرلەرمەن تولىقتىرىپ، كەڭەيتتى.

وسىدان وتىز جىل بۇرىن انسامبلدە 16 ءارتىس بولسا، گ.ورىمباەۆا ونىڭ سانىن 70 بيشىگە دەيىن جوعارىلاتتى. ال بۇگىندە ۇجىم قۇرامىندا 130 ادام بار. ءانسامبلدىڭ قارجىلىق جانە شارۋاشىلىق قيىندىعىن ەسەپكە الا وتىرىپ، جاڭا قويىلىمدار ويلاپ تاۋىپ، ساپالى كوستيۋمدەر تىگىپ، ۇلكەن ساحنالاردا كونتسەرتتەر ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ءاربىر جاڭا ءبيدى ازىرلەمەس بۇرىن سول حالىقتىڭ تاريحى مەن مادەنيەتى مۇقيات زەردەلەنەدى. كوركەمدىك جەتەكشى كورەرمەندى ەلىكتىرىپ، قىزىقتىراتىن كۇردەلى بي تريۋكتەرىن ويلاپ تاۋىپ، جاڭا يدەيالاردىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىسىندە جۇرەدى. وعان حورەوگراف تا، قويۋشى رەجيسسەر دە، بالەتمەيستەر دە بولۋعا تۋرا كەلەتىن ساتتەر از ەمەس. ونىڭ سىرتىندا ساحنالىق كيىمدەر، ديزاين، جارىق بەرۋ، ساحنانى بەزەندىرۋ سەكىلدى كوزگە كورىنبەيتىن ۇساق جۇمىسقا دەيىن نازاردان تىس قالدىرماي، ءوزى قاداعالايدى. كورەرمەندەر مەن مادەنيەت سالاسىنىڭ ايتۋلى قايراتكەرلەرى ونەرىن بيىك باعالاعان قازاقستانداعى بەلگىلى بي ۇجىمى كۇن وتكەن سايىن وركەندەپ كەلەدى. بيىك دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلاتىن ۇكىمەتتىك كونتسەرتتەردىڭ بىردە-ءبىرىنىڭ «سالتاناتسىز» ءسانى كەلىسكەن ەمەس. وعان ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ريزالىعىن ءبىلدىرىپ جازعان قۇتتىقتاۋ حاتتارى مەن ماراپاتتارى كۋا. قازاقستان مادەنيەتى مەن ونەرىنىڭ ورلەۋى جولىندا باعا جەتپەس ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان «سالتانات» ءان-بي ءانسامبلى قول جەتكەن تابىسپەن عانا شەكتەلمەي، ەلىمىزدىڭ گۇلدەنىپ، رۋحاني-ەستەتيكالىق جاعىنان وركەندەي ءتۇسۋى ءۇشىن شىعارماشىلىق بەلسەندىلىگىن باسەڭدەتكەن ەمەس. جىلدان استام ۋاقىت دۋماندى كەشتەردەن دامىلداپ، وقشاۋ ءومىر سۇرە وتىرىپ تا، ونلاين كونتسەرت بەرىپ، ونەرىن باعالاعان سۇيىكتى كورەرمەنىمەن بايلانىسىن ۇزگەن جوق. ءوزىنىڭ قايتالانبايتىن شىعارماشىلىق شىرايىن قالىپتاستىرعان «سالتانات» كارانتين كۇندەرىن ءتيىمدى پايدالانىپ، ءتورت بىردەي جاڭا بي ازىرلەپ، كورەرمەنىنىڭ الدىندا تۇساۋىن كەسىپ، تارتۋ ەتەتىن كۇندى اسىعا كۇتىپ وتىر.

 

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

Atmaca زىمىرانى سىناقتان ءساتتى ءوتتى

تەحنولوگيا • بۇگىن، 18:35

دوللار قايتادان قىمباتتادى

قارجى • بۇگىن، 15:00

ۇقساس جاڭالىقتار