وقيعا • 12 ءساۋىر، 2021

العاشقى عارىش ايلاعى

405 رەت كورسەتىلدى

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ارحيۆىندە 2021 جىلدىڭ 12 ءساۋىر كۇنى ادام بالاسىنىڭ العاش عارىشقا ۇشقانىنا 60 جىل تولۋىنا وراي «بايقوڭىر – عارىش ايلاعى» اتتى تاريحي-قۇجاتتىق كورمە ۇيىمداستىرىلدى.

كورمەدە بايقوڭىر عارىش ايلاعىنىڭ تاريحىنا قاتىستى 1961-2015 جىلداردى قامتيتىن، قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە 40-تان اسا ەكسپونات جيناقتالعان. كورمە قۇجاتتارىن شارتتى تۇردە ءۇش توپقا ءبولىپ قاراستىرۋعا بولادى: كسرو داۋىرىندەگى قۇجاتتار (1961–1991 جج.)، تاۋەلسىز قازاق­ستان كەزەڭىندەگى قۇجاتتار، قا­زاقستاننىڭ مەملەكەت جانە قو­عام قايراتكەرلەرىنىڭ جەكە قور­لارىنان الىنعان قۇجاتتار.

1-توپتامادا 1961 جىلدان باستاپ 1991 جىلدار ارالىعىن قام­تيتىن كسرو داۋىرىندەگى باي­قوڭىر عارىش ايلاعى مەن عارىشكەرلەرگە قاتىستى قۇ­جاتتار: 1963 جىلدىڭ 14 ماۋ­سىمىنداعى «قىزىلوردا وبلىسى، قارماقشى اۋدانى، لەنين كەنتىن (25696 ءا/ب) جابىق لەنين قالاسى ەتىپ قايتا قۇرۋ تۋرالى» قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ جارلىعى; يۋ.ا.گاگاريننىڭ عا­رىشقا ۇشۋىنا 30 جىل تولۋى­نا وراي باي­قوڭىر عارىش اي­لاعىندا ۇيىم­­داستىرىلعان حالىقارالىق فەس­تيۆالدى دايىنداۋ جانە وت­كىزۋ تۋرالى قۇجاتتار; فوتو­قۇ­جاتتار جانە تاعى باسقا تاريحي دەرەك قامتىلعان.

2-توپتاماعا تاۋەلسىز قازاق­ستان كەزەڭىندەگى قۇجاتتار: ت.و.اۋباكىروۆكە «حالىق قا­ھار­مانى» اتاعىن بەرۋ تۋرالى قۇجاتتار; «قىزىلوردا وب­لىسىنداعى لەنينسك قالا­سىنىڭ اتىن وزگەرتۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزي­دەنتىنىڭ 1995 جىلعى 20 جەلتوق­سانداعى №2695 جارلىعى; فوتوقۇجاتتار جانە تاعى باسقا قۇجات كىرەدى.

3-توپتامادا بايقوڭىر عارىش ايلاعى مەن عارىشكەرلەرگە قا­تىس­تى قازاقستاننىڭ مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى: ب.ق.تاي­جاننىڭ، د.ە.ءابدىراحي­موۆانىڭ، ز.ك.كاماليدەنوۆتىڭ، و.گ. دىموۆتىڭ، ۇ.ق.قارامانوۆ­تىڭ، ا.ق.دجۋلمۋحامەدوۆتىڭ جە­كە قورلارىنان الىنعان قۇجات­تار توپتاماسى ۇسىنىلادى.

وسىدان ءدال 60 جىل بۇرىن، قىزىلوردا وبلىسى، قارماقشى اۋدانىندا ورنالاسقان بايقوڭىر عارىش ايلاعىنان 1961 جىلدىڭ 12 ساۋىرىندە «ۆوستوك» عارىش كە­مەسى ساپارعا اتتانعان ەدى. ادام­زات تاريحىندا العاش رەت جەر وربيتاسىن اينالىپ ۇشقان بۇل ساپاردىڭ جالپى ۇزاقتىعى نەبارى 108 مينۋتقا سوزىلعان بولاتىن. بۇل وقيعا بۇكىل الەمنىڭ قى­زىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ، يۋري گاگاريننىڭ اتى اڭىزعا اينالدى. ال بايقوڭىر عارىش ايلاعىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى ارتا ءتۇستى.

العاشقى عارىش ساپارىنان كەيىنگى جىلدارى بايقوڭىر عارىش ايلاعىنان 150-دەن اسا عارىشكەر عارىشقا ساپار شەگىپ، عىلىمي-زەرتتەۋلەر جۇرگىزدى. سولاردىڭ ىشىندە قا­زاق­ستاننىڭ ءۇش وكىلى: توقتار اۋباكىروۆ، تالعات مۇساباەۆ جانە ايدىن ايىمبەتوۆ بار.

«روسكوسموس» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، بۇگىنگە دەيىن كوسموسقا جالپى 568 ادام ۇشقان. ولاردىڭ ىشىندە – 148 كسرو/رەسەيلىك ازاماتتار.

توقتار اۋباكىروۆ 1991 جىل­دىڭ 2 قازانىندا بايقوڭىردان «سويۋز تم-13» كەمەسىمەن عا­رىش­قا اتتاندى. حالىقارالىق كەڭەس­تىك-اۋستريالىق ەكيپاج مۇشە­لەرى: ف.فيبەك (اۋستريا)، ا.ا.ۆولكوۆ – ەكيپاج كومانديرى، ت.و.اۋبا­كىروۆ جەر توڭىرەگىندەگى «مير» وربي­تالدىق كەشەنىندە عىلىمي-زەرت­تەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن ەدى.

ەكىنشى قازاقستاندىق عارىش­كەر تالعات مۇساباەۆ عارىشقا ءۇش رەت ۇشتى. 1994 جىلى 1 شىلدە 4 قاراشا ارالىعىندا «سويۋز تم-19» كەمەسىنىڭ ەو-16 بورت ينجەنەرى رەتىندە ءبىرىن­شى رەت ۇشتى. 1998 جىلدىڭ 29 قاڭتار – 25 تامىز ارالىعىندا ەو-25 (ناسا-7/ «پەگاس») باعدار­لاماسى بويىنشا «سويۋز تم-27» عارىش كەمەسىنىڭ ەكيپاج كومان­ديرى رەتىندە ەكىنشى رەت ۇشتى. 2001 جىلدىڭ 28 ءساۋىر – 6 مامىر ارالىعىندا «سويۋز تم-32» عارىش كەمەسىنىڭ كومان­ديرى رەتىندە ءۇشىنشى رەت ۇشىپ، جەرگە «سويۋز تم-31» كەمەسىمەن ورالدى. وسى جولعى ساپاردا ەكيپاج قۇرامىندا الەمدەگى ءبىرىن­شى عا­رىش­تىق تۋريست، اقش ازاماتى دەننيس تيتو دا ۇشقان بولاتىن.

ءۇشىنشى قازاق­ستان­دىق عارىشكەر ايدىن ايىمبەتوۆ 2015 جىل­دىڭ 2-12 قىركۇيەك ارا­لىعىندا عارىشقا ۇش­تى. حالىقارالىق ەكيپاج «سويۋز تما-18م» عارىش كەمەسىمەن عا­رىشتا جالپى ۇزاق­تىعى 9 تاۋلىك 20 ساعات 13 مينۋت 51 سەكۋند بولدى.

بايقوڭىر عارىش ايلاعى 1955 جىلدىڭ 2 ماۋسىمىندا رەسمي قۇرىلدى. ءدال وسى كۇنى كسرو قارۋلى كۇشتەرى باس شتابى شەشىمىمەن №11284 اسكەري ءبولىمى مەن زەرتتەۋ ورتالىعى قۇرىلعان. بۇگىنگى تاڭ­دا دۇنيە ءجۇزىنىڭ بىر­قاتار ەلىندە عا­رىش ايلاقتارى بار، ناق­­تى ايتقاندا ۇزىن سانى – 25. دەگەنمەن سولاردىڭ ىشىندەگى ءتورت عارىش ايلاعى عانا باسقارىلاتىن ۇشىرىلىمدارعا ار­نالعان. سولار­دىڭ ىشىندەگى ەڭ العاش­قى عارىش اي­لاعى، ارينە، باي­قوڭىر.

 

الماتى

 

 

 

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

بالۋان شولاقتىڭ دومبىراسى

ونەر • بۇگىن، 09:00

جازعا سالەم جولدايىق

ونەر • بۇگىن، 08:55

جىلقىشى اۋىلدىڭ جاقسىلىعى

ايماقتار • بۇگىن، 08:54

قانمەن جازىلعان كارتينالار

تاريح • بۇگىن، 08:45

ستۋدەنتتەردىڭ ءسوز سايىسى

ونەر • بۇگىن، 08:41

وڭتايلى ونلاين اۋكتسيون

تەحنولوگيا • بۇگىن، 08:35

قولدى بولىپ جاتقان قاراۋسىز مال

ايماقتار • بۇگىن، 08:30

براكونەرگە بۇعاۋ بولماي ما؟

ايماقتار • بۇگىن، 08:28

2021 جىل – قالپىنا كەلۋ كەزەڭى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:25

كيىك كۇيىك پە؟

ەكولوگيا • بۇگىن، 08:18

قاۋىپتىڭ بەتىن ۆاكتسينا قايتارادى

مەديتسينا • بۇگىن، 08:15

«وسىعان دەيىن نەگە بىرىكپەدى؟»

مەديتسينا • بۇگىن، 08:13

قورقىنىشتى سەيىلتۋ قۇرالى

مەديتسينا • بۇگىن، 08:11

ءۇي سالعانعا – ۇلكەن كومەك

قوعام • بۇگىن، 08:05

بارتيمەن شەبەرلىك بايقاستى

تەننيس • بۇگىن، 08:05

«جىگىتتەر بار نارقاسقا...»

سپورت • بۇگىن، 07:59

ەكونوميكا دامۋ جولاعىنا شىقتى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:58

تۇركىستاننىڭ جاڭا ءداۋىرى

قوعام • بۇگىن، 07:55

ۇقساس جاڭالىقتار