رۋحانيات • 20 ناۋرىز، 2021

ارقا-جارقا «ءال-ارقا»

107 رەت كورسەتىلدى

اۋىل دەيتىن ۇعىمدى اياۋلى ەتىپ تۇرعان سونداعى اعايىننىڭ اق-ادال پەيىلى، كول-كوسىر كوڭىلى. قايىرىلىپ سالەم بەرە بەرمەيتىن، قاباعى قاتىڭقى، قاشاندا قا­ۋىرت، ارقايسىسى ءوز باسىمەن اۋرە قالانىڭ جۇرتىن كورگەندە اۋىلىڭنىڭ قا­­دى­رىن بىلە تۇسەسىڭ. الايدا قالادا دا قازاقىلىقتىڭ قايماعى – اۋىلداعىداي ارقا-جار­قا، تاتۋ-ءتاتتى تۇرمىسى بار، اۋلاسىندا اۋىزبىرشىلىك سالتانات قۇر­عان، مەيى­رىم تۇن­عان مەكەن بار. بۇل – ەلورداداعى ىقىلاس دۇكەن ۇلى كوشەسى بويىندا ورنالاسقان، بىرلىگى جاراسقان، بەرەكە ۇيىعان ء«ال-ارقا» تۇر­عىن ءۇي كەشەنى.

جىل باسى، جاقسىلىقتىڭ جارشىسى ناۋرىز ايى تۋعاندا كوكتەمنىڭ كۇنىندەي ادامداردىڭ كوڭىلىنەن دە جىلىلىق ەسىپ، ءبىر-بىرىنە ىزەت-ءىلتيپاتىن كورسەتىپ، مەيىر-شا­پاعاتىن توگىپ، قايىر-شاراپاتىن تي­گى­زىپ، كەڭ داستارقانىن جايىپ، اينالامىز ىزگىلىكتىڭ شۋاعىنا بولەنەدى. ءبىراز ۋاقىت بۇ­رىن ءدال وسىنداي كەرەمەت كورىنىسكە استاناداعى ء«ال-ارقا» تۇرعىن ءۇي كەشەنىندە كۋا بولعان ەدىك. ادەتتە قالانىڭ قاربالاس كۇندەلىكتى كۇيبەڭىمەن كورشىلەرىمىزبەن كورىسە بەر­مەيتىن، كورىسسەك تە اماندىق سۇراي قوي­ماي­تىن ءبىز تىرلىگى قۇتتى، بىرلىگى مىق­تى بۇل تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ حالقىنا قى­­زىعا قارادىق.

ىنتىماقشىل، ىرىستى ء«ال-ارقا­لىق­تار» – مەيرامدا، توي-دۋماندا عانا ەمەس، بى­لايعى كۇندە دە ءجيى باس قوسىپ، ءبىر-ءبىرى­نىڭ قۋانىشىن ورتاقتاسىپ، قايعىسىن ءبو­لىسىپ، اعايىن-تۋىستاي ارالاسىپ-قۇ­رالاسىپ كەتكەن كورشى-قولاڭ. قۇت قون­عان بۇل ماڭايدىڭ تىرشىلىگى شاھاردىڭ باسقا شەتىندەگى ەلوردالىقتارعا ەرەكشە ۇلگى ەكەنى ءسوزسىز. وسىناۋ مەكەننىڭ بە­رە­كەلى ءومىرىنىڭ سىرىنا ء«ال-ارقا» تۇر­عىن­دارىمەن سويلەسكەندە قانىعا تۇستىك.

الدىمەن تۇرعىن ءۇي كەشەنىندەگى شار­ۋا­شىلىققا جاۋاپتى «نۇراي» پيك-ءتىڭ ءتورايىمى اينۇر بايمولداەۆانى سوزگە تارتتىق. سويتسەك، بۇل كىسى پيك باس­شىسى عانا ەمەس، ءتورت نىساننان تۇ­راتىن وسى تۇرعىن ءۇيدى باستان-اياق تۇر­عىز­عان قۇرىلىسشى ەكەن. بىراق ونىڭ نە­گىزگى ماماندىعى – مۇعالىم، گەوگرافيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، كەشەگى كۇن­گە دەيىن بىرنەشە جوعارى وقۋ ورنىندا ساباق بەرگەن. بۇگىندە ا.بايمولداەۆا ء«ال-ارقا» تۇرعىن ءۇي كەشەنىندە پيك جۇمىسىنا قوسا، ءوزى اشقان «اقنيەت» بالا­باقشاسىنىڭ دا جۇمىسىن جۇرگىزىپ وتىر. ونىمەن ءسوز باسىندا تۇرعىن ءۇي كەشەنى نەلىكتەن ء«ال-ارقا» اتالعانىن س­ۇرادىق.

– بۇل – مەنىڭ تاۋەكەل ەتىپ، استانادا باس­تاعان ەڭ العاشقى ۇلكەن قۇرىلىسىم. با­سىندا تۇرعىن ءۇي باسقا «ساقالدى قۇ­رى­لىسقا» اقشا سالىپ، الدانىپ قال­عان ۇلەسكەرلەرگە ارنالىپ سالىنعان. كە­يىننەن مۇندا اكىمدىك ارەندالىق تۇر­عىن ءۇي رەتىندە مۇعالىمدەردى، دارى­گەر­لەر­دى، ونەرپازداردى، سپورتشىلاردى قو­­نىستاندىردى. وسى قۇرىلىستى 2005 جىلى باستاعاندا جاڭا ايتقان ۇلەسكەرلەر جۇ­مىلا كىرىسىپ، جەتپەي جاتقان ما­تەريال­­دارعا دەيىن تاسىسىپ، ۇلكەن كومە­گىن تيگىزدى. ولار وزدەرى 25 ءۇي بولىپ جاي­عاس­تى. سول 25 ءۇيدىڭ تۇرعىندارىمەن بىرگە 2009 جىلى كەيىننەن قونىستانعان ادامداردى قۋانا قارسى الدىق. بۇگىندە جالپى كەشەندە 450 ءۇي تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. بۇل مەكەننىڭ مۇنداي بەرەكەلى تىرشىلىگىنە تۇرعىن ءۇيدىڭ ء«ال-ارقا» دەپ اتالۋى دا اسەر ەتتى دەپ ويلايمىن. مەنىڭ اتام ءالارىستان – كوپ ادامعا شاراپاتى تي­گەن قاسيەتتى، اۋليە كىسى بولعان، سوعىسقا قا­تىسقان مايدانگەر. ءوزىمىز قىزىلوردا جاق­تان بولساق تا، اتام ءتۇبىمىز ارقا جەرى دەپ ايتىپ وتىراتىن. سوندىقتان اتام مەن وسى ءوڭىردىڭ اتىن ۇندەستىرىپ، تۇرعىن ءۇيدىڭ اتىن ء«ال-ارقا» دەپ قويدىم. ء«ال-ارقانىڭ» قازىرگىدەي قۇتايۋى كوپتىڭ العىسىن ارقالاعان اتامنىڭ ارۋا­عى رازى بولعانى شىعار دەپ ۇعامىن، – دەيدى ا.بايمولداەۆا.

ال كەيىپكەرىمىزدىڭ پيك-ءتىڭ اتىن «نۇراي» دەپ قويعان سەبەبى – وسى تۇرعىن ۇيدە تۇرعان، ەسىك الدىندا ويناپ ءجۇرىپ ابدەن جاقىن بولىپ كەتكەن، كەيىن وقىس جاع­دايدان وپات بولعان نۇراي ەسىمدى كىش­كەنتاي بالدىرعانعا كورسەتىلگەن قۇر­مەت ەكەن.

جالپى، قولىنان ءىس كەلەتىن قايرات­كەر، «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن پرەزيدەنت­تىڭ ءوزى ماراپاتتاعان ا.باي­مول­داەۆانىڭ قۇر­عان «ايكەن» قۇ­رىلىس كومپانياسى اس­تا­نادا ءتورت تۇرعىن ءۇي كەشەنىن سالىپتى. بىراق باسقا تۇرعىن ۇيلەردىڭ جۇر­تى­نان ءدال وسى ء«ال-ارقا­دا­عى­داي» ۇيىم­شىل­دىق، ىنتىماق باي­قا­لا بەر­مەيدى ەكەن.

اتالعان تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ تۇر­عىن­دا­رى ناۋرىز مەيرامىمەن قوسا، قۇربان ايتتا دا قۇرباندىق شالىپ، اۋلادا قازان كوتەرىپ، ۇلكەن داستارقان باسىندا جي­نا­لادى. بۇدان باسقا دا مەرەكەلەردە ءبىر-ءبىرىنىڭ ءۇيىن ارالاپ، قۇتتىقتاپ، ايت­تاپ تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتقان. مۇنداعى جۇرت جاقىنى قايتقان ءۇيدىڭ قايعىسىن ءبولىسىپ، قولدان كەلگەن كومەگىن ايانىپ قالمايدى. تۋرا اۋىلداعىداي «اۋا رايى» ورناعان اۋلادا اۋىلدان كەلگەن قا­ريالار دا جاتسىنباي، قاتارىن تاۋىپ، قاۋ­قىلداسىپ، بالالارىنىڭ، نەمە­رە­لە­رىنىڭ ورتاسىندا باقۋات تىرشىلىك كەشىپ جاتىر. سولاردىڭ ءبىرى – ەلورداعا جامبىل وبلىسىنان قونىس اۋدارعان پەرنەبەك وتەۋلى. الپىستى القىمداعان كىسى باسىندا استاناعا كوشەردە قاتتى الاڭداعانىن ايت­تى.

– بالالارىمىزدىڭ ءبارى جۇمىس بابى­مەن وسى جەرگە ورىن تەپتى. كەيىننەن ءبىز­دى شاقىردى. بىراق كەمپىرىم ەكەۋمىز ءبىر شەشىمگە كەلە الماي جۇرەكسىندىك. اۋىلدا، اعايىننىڭ اراسىندا جۇرە بەر­گىمىز دە كەلدى. سودان اقىرى 2006 جى­لى كوشىپ كەلىپ، بۇگىندە وسى ورتاعا سىڭىستىك. ء«ال-ارقانى» كوپ قاباتتى ءۇي ەمەس، قالادان وقشاۋ جاتقان اۋىلىمىز سياقتى كورەمىن. ويتكەنى كورشىلەرىمىزبەن ءبىر اۋىلدىڭ ادامدارىنداي ارالاسىپ كەتتىك. وسىندا تۇرىپ جاتقانىمىزعا ون جىلداي بولدى. بالالار قالانىڭ باسقا تۇسىنان، زاماناۋي اۋدانىنان جاڭا ءۇي الايىق دەيدى. بىراق ءبىزدىڭ بۇل جەردەن كەتكىمىز جوق، كورشىلەرىمدى قيمايمىن. قىزىما وسى تۇرعىن ۇيدەن پاتەر الدىق. ەندى كىشى ۇلىمنىڭ دا وتاۋىن وسى جەردەن سايلاساق دەپ ويلاپ وتىرمىن، – دەيدى پەرنەبەك اكەي.

قازاقىلىقتىڭ قايماعى – بۇل تۇرعىن ءۇي كەشەنىندە وزگە ەتنوس وكىلدەرى دە ىنتى­ما­عى جاراسىپ، باقىتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. بۇگىنگىدەي ۇلتتىق مەرەكەلەردەن ولار دا قالىس قالماي، بەلسەندى قاتىسادى. سو­نىڭ ءبىرى – ەۆگەني وۆسياننيكوۆ ء«ال-ارقانىڭ» تۇرعىندارىنا قاراپ، كەزىندە وسى ەلگە قونىس اۋدارعان حالىقتى قۇشاق جايا قارسى العان قازاقتاردىڭ قانداي كەڭ­پەيىل بولعانىن ۇعىنعانىن العا تارتتى. ول قاشاندا كومەك قولىن سوزىپ، قۇ­راق ۇشىپ تۇراتىن كورشىلەرىنە زور ريزا­شى­لىعىن ءبىلدىردى.

قۇت قونعان بۇل مەكەندە ەلوردا تۇگىلى، ەلى­مىزگە اتى ءمالىم جاقسى-جايساڭدار تۇ­را­دى. بىرنەشە دۇركىن «استانا قى­را­نى» اتانعان، «قازاقستان بارىسى» دوداسىندا جۇلدەگەر بولعان بالۋان عاني سەيدىلداەۆ وسى تۇرعىن ءۇي حالقىنىڭ بىر­لىگىن نىعايتاتىن ءتۇرلى ءىس-شارالاردى ۇيىم­داستىرۋعا اتسالىسىپ كەلەدى.

– كورشىلەرىمنىڭ تاتۋلىعىن جۇرگەن جە­رىمدە ۇلگى ەتىپ ايتىپ جۇرەمىن. قانداي شار­ۋا بولسىن، ءبىر قاۋىم ەل بولىپ جۇ­مى­لا كىرىسىپ كەتەمىز. 2017 جىلى WhatsApp مەسسەندجەرىنەن كورشىلەردىڭ ارنايى چاتىن اشتىق. بۇل ءبىزدىڭ بىرلىگىمىزدى ودان سايىن كۇشەيتەتىن قادام بولدى. وسى جەردە كۇندە ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ حال-جاع­دايىمىزدى سۇراپ، حاباردار بولىپ وتى­رامىز. ۇلكەن مەرەكە، ءىس-شارالاردان بولەك، بىلايعى كۇندە تۋىندايتىن كوپ شارۋالار بولىپ قالادى عوي. مىسالى، بىرەۋدىڭ كولىگى بۇزىلادى، بىرەۋدىڭ ۇيىنە قۇرال-سايمان قاجەت بولادى. سونداي كەزدەردە كورشىلەر كومەككە دايىن تۇرادى. ءتىپتى بىرەۋىمىز بالامىزدى بالاباقشادان الۋعا ۇلگەرمەي جاتساق، كورشىمىز بارىپ الىپ كەلەدى. وسىنداي كىشىگىرىم ارەكەتتىڭ وزىنەن بىرلىگىمىزدىڭ مىقتى ەكەنى كورىنەدى، – دەيدى ع.سەيدىلداەۆ.

بىلتىر بۇل تۇرعىن ءۇيدىڭ حالقى ىندەت قاۋپى ءتونىپ تۇرعان كەزەڭ بولعاندىقتان، ناۋ­رىزدى دا، باسقا دا مەرەكەلەردى كوپ­شىلىك بولىپ تويلاي المادى. ىندەتتىڭ ءبىر­جولا بەتى قايتىپ، اشىق-جارقىن، ەمىن-ەركىن كۇن كەلسە، تۇرعىندار قۇرباندىق شالىپ، ساداقا تاراتىپ، كوپشىلىكتىڭ باسىن قوسامىز دەپ وتىر ەكەن. ءبىز دە ىنتىماق ۇيىعان مەكەننىڭ ىرىسى ارتا بەرۋىنە تىلەكشىمىز.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ءمىنسىز – كىم؟

رۋحانيات • كەشە

سەمەيدەگى سەرپىلىس

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار