وڭتۇستىك قازاقستان • 26 اقپان، 2021

ءوڭىردىڭ وركەندەۋى – ورتاق يگىلىك

62 رەت كورسەتىلدى

كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن ەرتە باستاعان تۇركىستاندىق ديقاندار كۇنى كەشەگى اۋا رايىنىڭ كۇرت وزگەرىپ، جاڭبىردىڭ سوڭى قارعا ۇلاسقانىن جاقسىلىققا بالاپ وتىر. اسىرەسە، جازدىگۇنى سۋ تاپشىلىعىن سەزىنەتىن جۇرت ىلعالدىڭ مول بولعانىن قالايدى. دەسەك تە، تۇركىستان وبلىسىندا اعىن سۋ تاپشىلىعىن شەشۋ ماقساتىندا ءىرى سۋ نىساندارىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە.

اعىن سۋ تاپشىلىعى شەشىمىن تابۋدا

تەحنولوگيالىق تۇرعىدان ەسكىرگەن سۋا­رۋ جۇيەسى ۇلكەن كەدەرگى كەلتىرىپ، سۋدىڭ 40 پايىزى دالاعا كەتىپ جاتاتىن كەزدەرى بولاتىنىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا ارناعان «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» جولداۋىندا ايتقان بولاتىن. «ونسىز دا سۋ تاپشىلىعىنىڭ زاردابىن تارتىپ وتىرعان ەلىمىز بۇعان جول بەرە المايدى. وسى سالانىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق تۇرعىدان رەتتەلۋىن قامتاماسىز ەتىپ، زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيانى ەنگىزۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق ىنتالاندىرۋ شارالارىن ازىرلەۋ قاجەت»، دەدى پرەزيدەنت جولداۋىندا. وسى ورايدا «تۇركىستان وبلىسىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامىتۋدىڭ 2024 جىلعا دەيىنگى كەشەندى جوسپارى» اياسىندا اعىن سۋ تاپشىلىعىن شەشۋ ماقساتىندا «تۇركىستان ماگيسترالدىق ارناسى» كۇردەلى جوندەۋدەن وتۋدە. سىيىمدىلىعى 18 ملن تەكشە مەتر كەڭساي – قوسقورعان-2 سۋ قويماسى سالىنىپ، جەتىكول كولدەر جۇيەسىن قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق تۇركىستان ماگيسترالدىق كانالىن تولتىرۋ ءۇشىن سىرداريا وزەنىنەن ماشينالىق كانال سالىنۋدا. ناتيجەسىندە، جىلىنا اعىن سۋ پايدالانۋ كولەمى 195،4 ملن تەكشە مەترگە ارتىپ، جىل سايىن قوسىمشا 14 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىرۋ مۇمكىندىگى پايدا بولادى. وڭىردەگى بارلىق سۋ ارنالارى تسيفرلى جۇيەگە كوشەدى. وبلىس اكىمى ومىرزاق شوكەەۆتىڭ مالىمدەۋىنشە، بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ ەگىس كولەمىن 843،4 مىڭ گەكتارعا ورنالاستىرۋ، ءبىر القاپتان جىلىنا 2-3 ءونىم الۋ بويىنشا 2 760 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ، 10،2 مىڭ گەكتارعا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزىپ، جالپى كولەمىن 34،3 مىڭ گەكتارعا جەتكىزۋ كوزدەلگەن. نەگىزگى كاپيتالعا 61 ملرد تەڭگە، تاماق وندىرىسىنە 9،6 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتۋ، بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتىپ، 2030 جىلعا دەيىن تاۋارلى ءوندىرۋ كولەمىن 20 مىڭ تونناعا جەتكىزۋ، ەكسپورتتىق الەۋەتتى ارتتىرۋ جوسپارلانعان. جالپى ءونىم كولەمى 850 ملرد تەڭگەگە، بۇل سالادا ءبىر جۇمىسشىعا شاققانداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى 2 ملن 830 مىڭ تەڭگەگە جەتكىزىلەدى. «اگروونەركاسىپ كەشەنى الەۋەتىن ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن نەگىزگى ءۇش باعىتتا جۇمىس اتقارۋدامىز. ءبىرىنشى باعىت بويىنشا، قالا اۋماعىندا ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋ اياسىندا قۇنى 46،7 ملرد تەڭگە بولاتىن 6 سەرپىندى ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. كەنتاۋ قالاسى «شاعا» اۋىلدىق وكرۋگىندە 29 بىرلىك اقش، اۋستراليا تەحنولوگيالارىمەن 1 355 گەكتار تامشىلاتىپ سۋارۋ ماشيناسى ورناتىلدى. جالپى، جوسپار 11 مىڭ گەكتار القاپقا تامشىلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ كوزدەلۋدە. سونداي-اق قۇنى 15 ملرد تەڭگە بولاتىن 50 گەكتار زاماناۋي جىلىجاي كەشەنىن قۇرۋ جوباسى ىسكە اسىرىلادى»، دەيدى وبلىس اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ.

پرەزيدەنت جولداۋىندا ايتىلعان ەسكىرگەن سۋارۋ جۇيەلەرىن جاڭارتىپ، ارىق-اتىزداردى تازارتۋ، كانالداردى بەتونداۋ جۇمىستارى ماقتاارال، ورداباسى، سايرام، تۇلكىباس اۋداندارىندا دا قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. ءبىر عانا مىسال، اعىن سۋ سايرام اۋدانىنىڭ قايناربۇلاق اۋىلدىق وكرۋگى تۇرعىندارى ءۇشىن دە وزەكتى ماسەلە. «اقسۋ، قاراسۋ وزەندەرىنەن اۋىلدارعا كەلەتىن سۋدىڭ كولەمىن جوعالتۋ دەڭگەيى جوعارى، ياعني 40-50 شاقىرىم قاشىقتىقتان جەتكەنشە جول-جونەكەي ازايىپ، جىلدامدىعى دا ەداۋىر باسەڭدەيدى. جىلدان-جىلعا ۇلعايىپ كەلە جاتقان اعىن سۋ تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋ ماقساتىندا اۋدان اكىمى ۇلاسبەك سادىبەكوۆتىڭ باستاماسىمەن كانالداردى بەتونداۋ، لوتوكتار ورناتۋ جۇمىستارى قولعا الىنۋدا. بۇل بويىنشا ءتيىستى قۇجاتتار، ۇسىنىسحات دايىندادىق. سونداي-اق وبلىس اكىمى ءو.شوكەەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن 16 وتباسىنا ۇيىرگەلىك جەرلەرىنە تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسىمەن داقىل ەگۋگە 555 600 تەڭگە قاراجات بولىنگەن. اۋقىمدى اق ەگىس جەرلەرىنىڭ جوعارى بەتىندەگى قۇنارلىلىعىن ساقتاي وتىرىپ، جەردى ايداماي جاڭا تەحنولوگيامەن تىكەلەي ەگۋ جۇمىستارى اتقارىلۋدا»، دەيدى قايناربۇلاق اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى رىسقۇل ەسپولاي.

 

جايىلىم اۋماعى 742 مىڭ گەكتارعا ارتادى

اعىن سۋ تاپشىلىعىنان بولەك كوپتەگەن اۋىلدا جايىلىم ماسەلەسى دە وزەكتى. ءدال وسى قايناربۇلاق اۋىلدىق وكرۋگىندەگى جايىلىم جەرلەر قايبىر جىلدارى وندىرىستىك كووپەراتيۆكە ودان كەيىن جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك مەنشىگىنە راسىمدەلگەن، ياعني 90-95 پايىزى جەكەمەنشىك يەلىگىنە وتكەن. اۋىل اكىمىنىڭ ايتۋىنشا، وبلىس اكىمدىگىنە جاقسى تانىس بۇل ماسەلەمەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اينالىسۋدا. جايىلىم ماسەلەسى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا پرەزيدەنت تاراپىنان دا كوتەرىلگەن بولاتىن. «جايىلىمدار ماسەلەسىنە ارنايى توقتالعىم كەلەدى. بۇل جەرلەر، ەڭ الدىمەن، اۋىل تۇرعىندارىنا قولجەتىمدى بولۋى كەرەك. جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر جۇمىستى دۇرىس ۇيىمداستىرماي وتىر. سونىڭ سالدارىنان، اۋىل تۇرعىندارى مال جاياتىن جايى­لىم تاپپاي قينالۋدا. اسىرەسە، الماتى، تۇركىستان وبلىستارىنان ارىز-شاعىمدار كوپ تۇسۋدە. جايىلىمداردىڭ 99 پايىزى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ يەلىگىندە. الايدا ونىڭ 36 پايىزىندا عانا مال جايىلادى. قالعان 46 ملن گەكتار جايىلىمدىق جەر بوس جاتىر. ۇكىمەتكە باس پروكۋراتۋرامەن بىرلەسىپ، بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن وسىنداي جايىلىمداردى قايتارىپ الۋدى تاپسىرامىن. ونى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ يگىلىگىنە بەرگەن ءجون»، دەدى ق.توقاەۆ.

ءيا، جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي، حالقى تىعىز ورنالاسقان سايرام اۋدانىندا دا جەر ماسەلەسى وتە وزەكتى. اۋدانداعى مال باسىنىڭ ستاتيستيكالىق ەسەبى بويىنشا، اۋدانعا 1 777 084 گەكتار، ال بار جايىلىمدى شەگەرگەندە 1 752 535 گەكتار جايىلىم جەر قاجەت. قازىرگى تاڭدا جايىلىمدىق جەرلەردىڭ تاپشىلىعىنا بايلانىستى مال باسى نەگىزىنەن قولدا، ياعني قورادا ۇستالادى. بۇل باعىتتا وبلىس اۋماعىندا اۋقىمدى جۇمىستار قولعا الىنىپ وتىر. ءتيىستى زاڭعا سايكەس 2020-2021 جىلدارعا ارنالعان جايىلىمدار جوسپارى اۋداندار مەن قالالار بويىنشا بەكىتىلىپ، نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكت رەتىندە ادىلەت ورگانىنا تىركەلگەن. جوسپاردا ءار ەلدى مەكەندەر بو­يىنشا حالىقتىڭ مۇقتاجىنا قاجەتتى ورتاق جايىلىمعا الاڭى 5 166،0 مىڭ گەكتار جەردى الۋ قاراستىرىلعان. تۇركىستان وبلىستىق جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى سامات رامازانوۆ قازىر وڭىردە 27 مىڭ گەكتار جايىلىمدىق جەر پايدالانىلماي وتىرعانىن ايتتى. بۇل ورايدا حالىق پايدالاناتىن جايىلىم جەردىڭ كولەمىن 742 مىڭ گەكتارعا نەمەسە 21%-عا ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر. وبلىس اۋماعىنداعى جايىلىم جەرلەردى قايتارۋدىڭ 5 باعىتتىق قادامدىق الگوريتم جوباسى ازىرلەنگەن. وبلىس اكىمى ومىرزاق شوكەەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن دايىندالعان الگوريتم بويىنشا جايىلىم تاپشىلىعى ورىن العان 152 ەلدى مەكەن ماڭىنداعى حالىقتىڭ مۇقتاجىنا الىناتىن ۋچاسكەلەر انىقتالىپ، باسىمدىق بەرىلدى. بەكىتىلگەن ءىس-جوسپارعا سايكەس، بيىل ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 66،4 مىڭ گەكتار، ءىى جارتىجىلدىقتا 63،2 مىڭ گەكتار، جالپى 130 مىڭ گەكتارعا جۋىق جايىلىمدىق جەردى حالىقتىڭ مۇقتاجىنا الۋ جوسپارلانۋدا. الىناتىن ۋچاسكەلەر ناقتىلانۋدا. دەگەنمەن اۋىل تۇرعىندارىن ورتاق ىسكە بىرىكتىرىپ، جەردى ءتيىمدى پايدالانۋعا سەپتىگى ءتيىپ جۇرگەن كاسىپكەرلەر دە از ەمەس. مىسالى، سايرام اۋدانى سارى ارىق اۋىلىنداعى «قوشقاربەك نۇراي» وندىرىستىك كووپەراتيۆى سوڭعى جىلدارى تۇرعىندارعا تيەسىلى جەر تەلىمدەرىن بىرىكتىرە ەگىن شارۋاشىلىعىنا پايدالانۋدا. «الدىڭعى جىلى 166 گەكتار جەرگە بيداي ەگىپ، گەكتارىنان 20 تسەنتنەردەن، ال بىلتىر ارپانىڭ گەكتارىنان 12 تسەنتنەردەن ءونىم جينادىق. بيىل اۋىل تۇرعىندارىنا ديۆيدەند تاراتامىز. سونداي-اق تۇرمىسى تومەن وتباسىلارعا، كوپ بالالى انالارعا ۇنەمى قولداۋ كورسەتىپ كەلەمىز. مال شارۋاشىلىعىمىز دا بار. 50 باس ءىرى قارانى بورداقىلادىق، ساۋىن سيىر سانىن كوبەيتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. جالپى، اۋىلدا جۇمىس جەتەرلىك، ءىستىڭ كوزىن تابا بىلگەن تابىسسىز قالمايدى. اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن كاسىپكەرلەرگە اۋداندىق، وبلىستىق دەڭ­گەيدە، مەملەكەت تاراپىنان بولسىن، كوپ قولداۋ كورسەتىلۋدە. اۋدان تۇرعىندارى مال بورداقىلاۋمەن، ۇيىرگەلىك جەرلەرگە كوكونىس ەگۋمەن اينالىسىپ، حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورىندارىن اشىپ شاعىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدا. وسىنداي جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىن وڭاي اڭعارۋعا بولادى. مىسالى، ەل تاۋەلسىز­دىگىنىڭ العاشقى جىلدارى ءبىزدىڭ اۋىلدا ءبىر-ەكى جەڭىل كولىك بار ەدى. قازىر اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىسى جاقسارىپ، ءار ۇيدە ءبىر كولىكتەن بار»، دەيدى شارۋاشىلىق نەگىزىن قالاعان قوشقاربەك دۇيسەنباەۆ.

 

بيزنەستى جۇرگىزۋ بويىنشا ۇزدىك ءوڭىر

ءيا، شاعىن جانە ورتا بيزنەس حالىقتىڭ ۇشتەن بىرىنە جۇمىس تاۋىپ بەرىپ وتىرعانىن مەملەكەت باسشىسى دا اتاپ وتكەن بولاتىن. ء«بىر سوزبەن ايتقاندا، شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ احۋالى قانداي بولسا – حالىقتىڭ جاعدايى دا سونداي. بيىل شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قولداۋ كورسەتۋ ەڭ باستى نازاردا بولۋعا ءتيىس»، دەدى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا. ال جولداۋدا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى 2025 جىلعا قاراي 35 پايىزعا دەيىن، جۇ­مىس­پەن قامتىلعانداردىڭ سانىن 4 ملن ادامعا دەيىن كوبەيتۋ قاجەتتىگى ايتىلعان بولاتىن. بۇگىندە تۇركىستان وبلىسىندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 141 مىڭعا جەتىپ، سوڭعى 2،5 جىلدا 14 مىڭعا ءوستى. وسى سالادا 218 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلعان، 555 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ، وتكەن كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 15،6%-عا ۇلعايدى. «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جالپى سوماسى 29 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 287 جوبا قارجى ينستيتۋتتارىمەن قار­جىلاندىرىلدى. بۇل ەلىمىزدەگى ەڭ ۇلكەن كور­سەتكىش. «باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋدا وڭىرلەر اراسىندا كوش باستاپ تۇرمىز. كاسىپكەرلەردىڭ وندىرىستىك قۋاتىن قولداۋعا باعىتتالعان «بيزنەستىڭ جول كارتاسى -2025» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ بيۋدجەتى 23%-عا ۇلعايىپ، 2،9 ملرد تەڭگەگە جەتتى. ناتيجەسىندە، 400-گە جۋىق كاسىپورىنعا قولداۋ كورسەتىلىپ، قارجىلاندىرىلدى. بيزنەس-احۋالدى جاقسارتۋ مەن قولداۋ ماقساتىندا وبلىستا «بيزنەسكە ارنالعان ۇكىمەت» بىرىڭعاي سەرۆيسى ىسكە قوسىلىپ، جۇمىس ىستەۋدە. كاسىپكەرلەرگە 33 مىڭ­نان استام قىزمەت ءتۇرىن كورسەتىپ، مىڭنان استام بيزنەس جوسپارلاردىڭ 78%-ى قارجىلاندىرۋ دەڭگەيىنە دەيىن سۇيەمەلدەندى. ناتيجەسىندە، وبلىس وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن «بيزنەستى جۇرگىزۋ جەڭىلدىگى» رەيتينگى بويىنشا رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى ورىندى يەلەنىپ، ۇزدىك ءوڭىر اتاندى»، دەيدى وبلىس اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ. بيىل «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2025» جانە «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلامالارى ارقىلى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىن 70 ملرد تەڭگەگە جۋىق جەڭىلدەتىلگەن 6%-دىق نەسيەمەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانعان. ماڭىزدى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە، وبلىسقا 703،3 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا باعىتتالىپ، ناقتى كولەم يندەكسى 59،4%-عا ارتتى. ينۆەس­تيتسيالاردىڭ ءوسۋ كورسەتكىشى بويىنشا دا وبلىس كوش باسىندا. وتكەن جىلى جەكە ينۆەستورلار ەسەبىنەن جالپى قۇنى 154 ملرد تەڭگەگە 37 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلىپ، 3 800 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. بيىل جالپى قۇنى 260،5 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 3 900 جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋمەن 54 ينۆەستيتسيالىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا.

وسى ارادا ايتا كەتەلىك، تۇركىستان وبلىسىندا ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالىپ وتىر. تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى 2018 جىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا 5 جىل ىشىندە اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى ەڭبەك ونىمدىلىگىن جانە وڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ ەكسپورتىن 2،5 ەسەگە ارتتىرۋدى تاپسىرعان بولاتىن. وتكەن جىلعى جۇمىس ناتيجەسى بويىنشا تۇركىستان وبلىسىندا وڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمى ەكسپورتىنىڭ كولەمى 5 ەسە ءوسىپ، 105،1 ملن دوللارعا جەتتى. بيىل دا بۇل كورسەتكىشتى ارتتىرۋ كوزدەلگەن. وسىلايشا، تۇركىستان وبلىسىندا بەس جىلدىق جوسپار قىسقا ۋاقىتتا ارتىعىمەن ورىندالىپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇربەك بادىراقوۆتىڭ ايتۋىنشا، اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى ءبىر جۇمىسشىعا شاققاندا ەڭبەك ونىمدىلىگى 2500 مىڭ تەڭگە بولىپ، 2،2 ەسە وسكەن. سونداي-اق مال باسىنىڭ ءوسىمى سوڭعى ەكى جىلدا 13%-عا ارتقان. ءىرى قارا مالدى يمپورتتاۋ مەن تۇقىمدىق تۇرلەندىرۋ بويىنشا وبلىس ەلىمىزدە 2-ورىندا. بۇل ماقساتتا ءۇش جىلدا 20 مىڭعا جۋىق مال ساتىپ الىنعان. ەكى جىلدا جالپى مال ءونىمىنىڭ ءوسىمى 8،5%-عا ارتتى. بيىل دا بۇل كورسەتكىش ەداۋىر ارتپاق.

 

ارىز-شاعىم ازايدى

مەملەكەت باسشىسى اۋىلدىڭ الەۋەتىن تولىق پايدالانۋ – ستراتەگيالىق ماڭىزى بار ماسەلە ەكەنىن ايتا كەلە، اۋىلداعى مەيلىنشە وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە ارنالعان «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جالعاساتىنىن مالىمدەگەن بولاتىن. وبلىستىڭ بارلىق اۋدانىندا باعدارلاما شەڭبەرىندە اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلۋدا. مىسالى، اۋدان تۇرعىندارى ىسكەرلىگىن ءجيى ايتاتىن ۇلاسبەك سادىبەكوۆ باسقارىپ وتىرعان سايرام اۋدانىندا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا وراي «اۋىل – ەل تىرەگى» ون كۇندىك ءىس-شاراسى قولعا الىندى. جوبا اياسىندا وبلىستىق جانە اۋداندىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى مەن دەربەس ءبولىم باسشىلارى ءاربىر اۋىلعا 10 كۇن ءبولىپ، قوعامدىق قابىلداۋلار مەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى. الدىمەن اۋدان اكىمى ۇلاسبەك سادىبەك ۇلى مەن ءتيىستى ءبولىم باسشىلارى قارابۇلاق اۋىلىنداعى مادەنيەت ۇيىندە تۇرعىندارمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ، اۋىلدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاپ، ناقتى شەشىلۋ جولدارىن قاراستىردى. كەزدەسۋ بارىسىندا «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە قونىس اۋدارۋ ماسەلەسى دە ناسيحاتتالدى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان كەلگەن ارنايى دەلەگاتتار وڭتۇستىكتەن جۇمىس كۇشى تاپشى وڭىرلەرگە قونىس اۋدارۋ – مەملەكەت جۇرگىزىپ وتىرعان ەڭ ۇتىمدى باعدارلامالاردىڭ ءبىرى ەكەندىگىن جەتكىزدى. جالپى، وبلىستا «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا بىلتىر 24،4 ملرد تەڭگە قارالعان. ونىڭ اياسىندا 88 مىڭنان استام ادام جۇمىسپەن قامتۋدىڭ بەلسەندى شارالارىنا قاتىستى. بۇگىندە وبلىستاعى 100 مىڭنان استام كوپ بالالى وتباسى اي سايىن جاردەماقى الادى. بىلتىر جوسپارلانعان 50 مىڭداي كوپ بالالى وتباسىنىڭ 39 مىڭى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە جۇگىنىپ، ولارعا 14 ملرد تەڭگەگە كومەك تاعايىندالدى. بۇل كورسەتكىش الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 64،3%-عا كەمىگەن. ال «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى اياسىندا وبلىسقا جالپى 13،5 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ، 336 جوبا ىسكە اسىرىلدى. وڭىردە 11 مەكتەپ، 2 بالاباقشا، 3 دەنساۋلىق ساقتاۋ، 1 سپورت، 2 مادەنيەت، 9 تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسى بو­يىنشا نىساندارى جانە 474 شاقىرىم جول جوندەۋدەن ءوتتى. بيىل 116 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. «اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 54 نىساننىڭ قۇرىلىسىنا 18،3 ملرد تەڭگە قاراستىرىلىپ، 28 نىسان پايدالانۋعا تاپسىرىلدى. ناتيجەسىندە، 19 ەلدى مەكەن جاڭا اۋىز سۋ جۇيەلەرىمەن قامتىلىپ، بەس ەلدى مەكەننىڭ توزىعى جەتكەن سۋ قۇبىرلارى قايتا جاڭارتىلدى، حالىقتى اۋىز سۋمەن قامتۋ دەڭگەيى 92،1%-دى قۇرادى. بيىل تاعى 49 نىساننىڭ قۇرىلىسى جۇرۋدە. جىل سوڭىنا دەيىن 20 ەلدى مەكەن جاڭا اۋىز سۋ جۇيەلەرىمەن قامتىلىپ، 14 ەلدى مەكەننىڭ سۋ قۇبىرلارى قايتا جاڭارتىلاتىن بولادى. ناتيجەسىندە، حالىقتىڭ 93،3% نەمەسە 710 ەلدى مەكەن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلەدى»، دەيدى ومىرزاق ەستاي ۇلى. سونداي-اق بىلتىر 41 تابيعي گاز نىسانىنىڭ قۇرىلىسىنا 14،1 ملرد تەڭگە باعىتتالىپ، جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن 23 نىساننىڭ قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى اياقتالعان. ناتيجەسىندە، 423 ەلدى مەكەن نەمەسە 1 ملن 274 مىڭ ادام تابيعي گازبەن قامتىلدى. بيىل 24 نىسان پايدالانۋعا بەرىلىپ، 434 ەلدى مەكەنگە تابيعي گاز بەرىلەدى. «تۇركىستان وبلىسى ەلدى مەكەندەرىن ساپالى تۇراقتى ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارا جوسپارىنا» سايكەس 172 ەلدى مەكەندى ساپالى ەلەكتر قۋاتىمەن تولىعىمەن قامتۋ جوسپارلانۋدا.

ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتەتىن مونوپوليست مەكەمەنىڭ قىزمەتىنە شا­عىم­دانۋشىلار كوپ. جەل تۇرسا جارىق سونەتىن جايتتار كوپ كەزدەسەدى. مۇنداي كەلەڭسىز جايت سايرام اۋدانىنىڭ قاي­ناربۇلاق اۋىلدىق وكرۋگىندە دە ءجيى بولادى ەكەن. اۋىل تۇرعىندارى ەلەكتر ب­ا­عا­نالارىنىڭ سوناۋ 1955-1960 جىلداردان بەرى جاڭارماعانىن ايتۋدا. بۇل ورايدا وبلىس اكىمى تۇرعىندار الدىنداعى ەسەبىندە ەسكى ترانسفورماتورلار مەن اۋىستىرۋدى قاجەت ەتەتىن اعاش ەلەكتر با­عانالارى جاڭارتىلاتىنىن ايتتى. وتكەن جىلى 26 نىساننىڭ قۇرىلىسىنا 4،4 ملرد تەڭگە قارجى باعىتتالىپ، 17 نىسان پايدالانۋعا بەرىلگەن. بيىل 26 نىساننىڭ 17-ءسى جاقىن ۋاقىتتا پايدالانۋعا بەرىلەدى. قالعانى 2022 جىلعا وتپەلى. جىل قورىتىندىسىمەن، 27،7 مىڭ تۇرعىن ساپالى، تۇراقتى ەلەكتر قۋاتىمەن قامتىلاتىن بولادى. ال اۆتوموبيل جولدارىن دامىتۋعا بىلتىر رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق بيۋدجەتتەن 54،8 ملرد تەڭگە قارالىپ، 2 مىڭ شاقىرىمعا جۋىق جولدار مەن كوشەلەردە قۇرىلىس-جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. ونىڭ 1 525،4 شاقىرىمى پايدالانۋعا بەرىلىپ، جەرگىلىكتى ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جاقسى جانە قاناعاتتى جاعدايداعى ۇلەسى 74،1%-دان 79%-عا دەيىن ارتتى. بيىل 609 شاقىرىم جول مەن ەلدى مەكەن كوشەلەرىن جوندەۋ جوسپارلانۋدا.

وڭىردە اتقارىلىپ جاتقان ناتيجەلى جۇمىستاردىڭ ءبىر كورىنىسى – تۇرعىندار تاراپىنان تۇسەتىن ارىز-شاعىمداردىڭ ازايۋى. «مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا اتاپ وتكەن «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. وتكەن جىل بارىسىندا ءوزىم جانە ورىنباسارلارىم، باسقارما باسشىلارى مەن اۋدان، قالا اكىمدەرى، وبلىس تۇرعىندارىنىڭ وتىنىشتەرى بويىنشا
3 940 ازاماتتى جەكە قابىلداپ، ەلدىڭ قاجەتتى ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن تالقىلاپ، شەشۋ جولدارىن قاراستىردىق»، دەيدى وبلىس اكىمى ءو.شوكەەۆ. مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ حالىققا كورسەتىلەتىن قىز­مەت ساپاسىن ارتتىرىپ، تۇرعىنداردىڭ وتىنىشتەرىن ءبىر جەردەن شەشۋ ماقساتىندا، بارلىق اۋدان، قالا ورتالىقتارىندا «فرونت-وفيس» كەڭسەلەرى اشىلعان. وبلىس ورتالىعىنداعى باسقارمالار ءۇيىنىڭ عي­ماراتىندا «اشىق اكىمدىك» كەڭسەسى ءوز جۇمىسىن باستادى. كەڭسەدە 21 باسقارمانىڭ جانە تىكە­لەي مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتەتىن 16 باسقارمانىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى جۇمىس ىستەيدى. وسىنداي جۇمىستار دا تۇرعىنداردى مازالايتىن ماسەلەلەردىڭ وڭ شەشىمىن تابۋىنا ىقپال ەتىپ وتىر. ياعني تۇرعىنداردىڭ ءوتىنىش-شاعىمى 26%-عا ازايعان.

 

تۇركىستان وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

ءسوزدىڭ جەتى بوياۋى

تانىم • كەشە

ورازانىڭ ءار ءساتى ساۋاپ

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار