ونەر • 23 اقپان، 2021

اۋعاندىق مونا ليزا

42 رەت كورسەتىلدى

ادامنىڭ بەت-اجارى – وقي بىلگەن ادامعا سىرعا تولى كونە كىتاپ ءتارىزدى. قارسى الدىڭدا وتىرعان جاننىڭ جانارىنا ۇڭىلگەن سايىن جۇمباق ءبىر الەمگە ەنگەندەي بولاسىڭ. كىسىنىڭ قاراشىعىنان قيالعا شومعانىن، قياعا كوز تاستاعانىن، قيماسىنان ايىرىلعانىن ايىرۋ وڭاي. كوزقاراسىنا قونىستانعان قۇپيالار ماڭدايىنداعى تاعدىردىڭ ءمانى مەن مازمۇنىنداي كورىنەدى. جازمىشقا مويىنسىنعان پەندە عۇمىرى نە دەگەن ايانىشتى ەدى.

كەشە مەن سول مۇڭلى جانار­دى جولىقتىرعاندايمىن. ادامزات بالاسى جارالعاننان بەرى ءومىر ءسۇ­رىپ كەلە جاتقان ازالى جانار. قۇددى قۇلاما قۇز سەكىلدى. قا­راعان سايىن، اياعىڭ تايىپ كە­تەر­دەي جاسقاناسىڭ. سويتە تۇ­را ءوزى جەردەن اۋىر، اسپاننان جەڭىل، كۇن ساۋلەسىنەن جۇيرىك، ناي­زاعاي­دان وتكىر. سوناۋ قايتا تىرىل­مەس ما­مونت سەكىلدى ماڭگى وشكەن، وت­كەن كۇن ەلەستەر يىرىمىنە تار­تادى. تاۋى شاعىلعان تالماۋ كوڭىل­دىڭ ىزالى ايقايى بار. ور­مانى وتقا ورانعان قۇس­تىڭ قانا­تىمەن سۋ سەبۋگە وقتال­عانىن­داي. شاراسىزدىق پەن شىر­عالاڭ. ءب­ارى-ءبارى تۇتاسىپ كەلىپ سول جان­نىڭ جانارىنا ۇيا سالعان­داي. ول جۇمباق جانار – الۋان تاعدىرلى اۋعان قىزىنا تيەسىلى.

عۇمىر پاراعىنىڭ سارعايعان تۇسىن ساعىنىشىنا بالاپ، دۋلى دۇنيەدەن ىزگىلىك ىزدەگەن جولاۋشى كەيىپتە. ويلى كوزبەن قاراساڭىز، قاسىرەتتىڭ تابى بايقالادى. وتا­نىنان الىستاتقان وپاسىز دۇنيە. بالالىعىن جوعالتقان بويجەتكەن.

بۇل سىرلى سۇگىرەت – امە­ري­­­كالىق فوتوجۋرناليست ستيۆ ماك­كۋرريدىڭ 1984 جىلعى ساپار­لا­رىنىڭ بىرىندە تۇسىرگەن ەڭبەك. ويدا جوقتا وبەكتيۆكە ىلىككەن اۋعان ارۋى، ونى ءبىر-اق ساتتە جۇل­دىزعا اينالدىردى. الەم ەرەك­شە فوتوسۋرەتتى «اۋعان قى­زى» نەمەسە «اۋعاندىق مونا لي­زا» دەپ اتادى. عاجابى سول، ستيۆ ونى اۋعانستاندا ەمەس، پاكىس­تاندا، ياعني بوسقىندار لاگە­رىندە تۇسىرگەن ەكەن. بوسقىن قىز­دىڭ بوستاندىقتى اڭساعان كوز-جانارى جاھاندى ويعا شوم­دىردى.

1985 جىلى عاجايىپ فوتوسۋرەت National Geograhpic جۋر­نالىنىڭ العاشقى بەتىنە باسىلدى. ايگىلى جۋرنالدىڭ سول جولعى مۇقاباسى باسىلىمنىڭ 40 جىلدىق عۇمىرىندا ەڭ ۇزدىك 10 مۇقابا تىزىمىنە ەندى. ءتىپتى «اۋعاندىق مونا ليزا» اتاقتى رە­ۆوليۋتسيونەر چە گەۆارانىڭ پور­ترەتىن ارتتا قالدىرىپ، مىڭ­داعان تيراجبەن الەمگە جول تارت­تى.

بۇل فوتوسۋرەتتىڭ قۇپياسى نە­دە دەسەڭىز؟ بىرىنشىدەن، قىز وتە ادەمى. سودان سوڭ ونىڭ كوز­قاراسىنان ۇلكەن تولقىنىس انىق بايقالادى. ويماقتاي كوزىندە قورقىنىشپەن قاتار، قايسارلىق پەن تاباندىلىق ۇيىسقان. ول لاگەردەگى بوسقىننىڭ ءبىرى بولا تۇرا، كەدەيلىكتىڭ قامىتىن كيسە دە ورامالى ارقىلى تەكتىلىگىن ءتا­مام جۇرتقا بايان ەتىپ تۇر. مۇ­سىلمان قىزىنىڭ ابىرو­يى بارىنەن جوعارى ەكەنىن كوزقا­راسىنان ۇقتىرعان سۇلۋدىڭ قارا­سى ەلىتىپ اكەتەدى.

1

«ونى باتىستىق ستيلدە كيىندىرىڭىز، سوندا ءبىزدىڭ قو­عامنىڭ كەز كەلگەن مۇشەسىنە ۇقسايتىن بولادى»، دەيدى اۆتور ءوزىنىڭ ەستە­لىگىندە. فوتوگراف كەيىپ­­كەرىن اۋعانس­تانعا بارعان ءار سا­پا­رىندا ىزدەپ تابۋعا تىرىستى. بىراق ناتيجە بولمادى.

شىنىندا، ومىرىندە كەزدەي­سوق كەزدەسكەن كەيىپكەرى قايتا قولىنا وڭاي­­لىقپەن تۇسپەدى. باسىنا باق بو­لىپ قونعان فوتو ءۇشىن اۋعان ارۋىنا العىس ايتۋدى اڭ­سا­­دى. وسىلايشا، 2002 جىلى «National Geographic» ۇجىمى اۋعان­ستانعا ەكسپەديتسياعا بارىپ، ايەلدى ىزدەيدى. ولار فوتو­سۋ­رەتتى ءوتىپ بارا جاتقان ادام­دار­­­دىڭ بارلىعىنا كورسەتىپ، حابار جينايدى. اقىرى قالا تۇر­­عىندارىنىڭ ءبىرى تانىپ، قاي­دان تابۋعا بولاتىنىن ايتادى.

ءۇش كۇنگى توقتاۋسىز ىزدەنىس­تەن كەيىن، توپ اۋعان ايەلى قونىس­تانعان ايماققا بارادى. قىزىعى، فوتوگراف سول بەت ەرەكشەلىكتەرىن بىردەن تانيدى. قىزدىڭ ءوزى ەگدە تارت­قانمەن، باياعى وتتى جانار ءالى وشپەگەن. ونىڭ ەسىمى – شار­بات گۋلا ەكەن. فوتوسۋرەتتىڭ سون­شالىقتى تانىمال بولعانىن بىلگەن شاربات قاتتى تاڭعالادى. ءوزىنىڭ جاس كەزىندەگى كەيپىن كورىپ، كوڭىلى قۇلازيدى.

سول ساتتە «National Geograp­hic» ۇجىمى وزدەرىنە ۇلكەن بەدەل اكەلگەن تۇلعامەن قايتا جولىق­قاندارىنا ريزا بولىپ، كەز كەلگەن تىلەگىن ورىنداۋعا ۋادە ەتەدى. اۆتور دا ءوزىنىڭ وسىنشاما اتاق-دارەجە سىيلاعان ارۋعا باسىن يەدى. شاربات ولاردان ءۇش قى­زىنا ارناپ تىگىن ماشيناسىن ساتىپ الىپ بەرۋدى سۇرايدى. جوق­شىلىقتان ابدەن كۇيرەگەن انا بالالارىنىڭ ەڭ قۇرىماسا كاسىپپەن اينالىسىپ، ناپاقا تابۋىن ويلاعان. بۇل وقيعا دا كوپشىلىكتىڭ جۇرەگىن ەلجىرەتتى.

2016 جىلى اۋعانستان پرەزي­دەنتى اشراف عاني شارباتپەن كەزدەسىپ، جاڭا پاتەردىڭ كىلتىن تابىستادى. مەملەكەت باسشىسى وعان وتباسىنىڭ ءبىلىمى مەن دەنساۋلىعىن قاداعالاۋعا ءسوز بەرەدى. مىنە، الەمنىڭ نازارىن وزىنە اۋدارتقان ءبىر فوتوسۋرەتتىڭ تاريحى وسىنداي.

ءيا، اۋعان قىزىنىڭ ىشكى ءحالى قاراشىعىنان قاراپ تۇرعانداي. اتاقتى سۋرەتشى امەدەو ءم­و­ديليا­نيدىڭ «جان كۇيىڭنىڭ تۇسى­مەن، جانارىڭدى بويايمىن» دەي­تىن ءسوزى ويعا ورالادى. وسى جاناردان الەمنىڭ قايشىلىقتارى مەن قيىندىقتارىن اڭعارماۋ مۇمكىن ەمەستەي...

سوڭعى جاڭالىقتار

قازاقستاندا جاڭا كەن ورنى تابىلدى

ەكونوميكا • بۇگىن، 16:21

ەڭ سۇلۋ ۆولەيبولشى كىم؟

سپورت • بۇگىن، 16:15

ەل قورعاعان ەردىڭ ەسىمى جاڭعىردى

رۋحانيات • بۇگىن، 14:49

كورشىنىڭ كوپ-كورىم كومەگى

قوعام • بۇگىن، 14:23

ۇقساس جاڭالىقتار