قازاقستان • 19 اقپان، 2021

زاڭ قابىلداۋدا حالىق ءۇنى ەسكەرىلەدى

10 رەت كورسەتىلدى

پالاتا سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن سەناتتىڭ جالپى وتىرىسىندا ۋران ءوندىرۋ ماسەلەسى تۋرالى زاڭ جوباسى ەكى وقىلىمدا قارالدى. دەپۋتاتتار «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىنە ۋران ءوندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماجىلىسكە قايتارۋدى ۇيعاردى.

جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار ۋران ءوندىرۋ زارداپتارىن جويۋ جوسپارىن بارلىق جۇمىس باستالعانعا دەيىنگى قۇجاتتار توپتاماسىن دايىنداۋ ساتىسىندا ۇسىنۋى ءتيىس. كەن ورنىنداعى قوردىڭ ەداۋىر وسكەنى انىقتالعان جاعدايدا، ولار ءوز كىرىستەرىنىڭ ءبىر بولىگىن سول ايماقتىڭ الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا باعىتتاۋعا مىندەتتى بولادى.

«قۇجات ەلىمىزدەگى ۋران ءوندىرۋ سالاسىن قۇقىقتىق رەتتەۋدى جە­تىلدىرۋگە باعىتتالعان. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى 26 قاڭتاردا ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەتتىك جانە جەكە وپەراتورلاردى قۇرۋعا تىيىم سالۋ جونىندەگى بەرگەن تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا سەنات دەپۋتاتتارى زاڭ جوباسىنىڭ ءبىرىنشى بابىنىڭ بەسىنشى تارماقشاسىنىڭ 14،15،16،17،18-ءشى جانە 19-شى ابزاتستارىن الىپ تاستاۋدى ۇسىنىپ وتىر. ۇكىمەتتىڭ بيىلعى 17 اق­پان­دا كەلگەن قورىتىندىسىنا ساي­كەس، بۇل ۇسىنىس قولداۋ تاپتى. زاڭ جوباسىنداعى بارلىق تۇزە­تۋلەر ۋران سالاسىنداعى كارىم-قاتىناستاردى ءارى قاراي جەتىل­دىرۋگە باعىتتالعان. سوندىقتان زاڭ جوباسىنىڭ باستاماشىلارىنا، پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارىنا العىسىمىزدى بىلدىرەمىز»، دەدى سەناتور باۋىرجان قانيەۆ.

سەناتورلار ەل پرەزيدەنتىنىڭ مەملەكەتتىك جانە جەكە-مەنشىك وپە­راتورلاردى قۇرۋعا تىيىم سا­لۋ تۋرالى تاپسىرماسىن باس­شىلىققا الا وتىرىپ، جوبالاۋ قۇجاتتارى مەن ۋران كەن ورىندارىن يگەرۋ تالداۋىنا تاۋەلسىز ساراپتاما وپەراتورىن قۇرۋعا قاتىستى ەرەجەلەردى الىپ تاستاۋدى ۇسىندى. باياندالعاندى ەسكەرە كەلە، سەناتورلار ەنگىزگەن تۇزەتۋ پارلامەنت ماجىلىسىنە جىبەرىلدى.

«ۋران ستراتەگيالىق شيكىزات بولىپ تابىلادى جانە ونى وندىرەتىن قورلاردى ەسەپكە الۋ ەلىمىزدىڭ وتىن-ەنەرگەتيكالىق كەشەنىن دامىتۋدى كوزدەيدى. ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ كەلىسىمشارتتاعى مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا جانە ۋران ءوندىرۋ جونىندەگى جوبالاۋ قۇجاتتارى تۋرالى ەرەجەنى جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل، سايىپ كەلگەندە، قازاقستان الەمدە جەتەكشى ورىن الاتىن سالانى دامىتۋ جاعدايىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»، دەدى سەناتور ەرىك سۇلتانوۆ.

سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە نورما شى­عار­ماشىلىقتى جەتىلدىرۋ ما­سەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قاراستىرىپ، ەكى وقى­لىمدا قابىلدادى.

قۇجات بويىنشا نەگىزگى بايانداما جاساعان ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆتىڭ ايتۋىنشا، زاڭ جوباسى زاڭداردى ازىرلەۋ، ولار بويىنشا قوعامدىق تالقىلاۋ وتكىزۋ جانە زاڭداردى قابىلداۋ راسىمدەرىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ازىرلەندى.

«زاڭ جوباسىندا مىناداي نەگىزگى ەرەجەلەر كوزدەلەدى. بىرىن­شىدەن، «حالىق ۇنىنە قۇلاق اسا­تىن مەملەكەت» تۇجىرىمدا­ماسىنا سايكەس كەلەتىن زاڭ شىعارۋ قىزمەتىنىڭ جاڭا كەزەڭدەرىن ەنگىزۋ. اتاپ ايتقاندا، ازىرلەۋشى ورگاندار رەتتەۋشىلىك ساياساتتىڭ كونسۋل­تاتيۆتىك قۇجاتىن ازىرلەيدى. بۇل قۇجاتتا پروبلەمالار مەن ىقتيمال شەشىمدەر كورسەتىلەدى. ول مۇد­دەلەرى قوزعالاتىن ماقساتتى توپتارمەن تالقىلاناتىن بولادى. تالقىلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسى جاسالادى. ەكىنشىدەن، زاڭ جوبالارىن قوعامدىق تالقىلاۋ تاسىلدەرىن كەڭەيتۋ كوزدەلەدى. ازاماتتاردى جاڭا رەتتەۋگە الدىن الا دايىنداۋ ماقساتىندا ءاربىر زاڭ جوباسى مەن قابىلدانعان زاڭ اقپاراتتىق ءتۇسىندىرۋ باعدارلاماسىمەن سۇيەمەلدەنەدى. ۇشىنشىدەن، زاڭ جوبالارىنىڭ عىلىمي قۇقىقتىق ساراپتاماسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ. ءبىر ۇيىمنىڭ عىلىمي رەسۋرستارىمەن شەكتەلمەي، وسى جۇمىسقا ءتيىستى ءبىلىمى بار ەلدەگى بارلىق عىلىمي ساراپشىلاردى تارتۋ. بۇل جۇمىستى ۇيلەستىرۋدى زاڭناما جانە قۇقىقتىق اقپارات ينستيتۋتىنا جۇكتەۋ ۇسىنىلادى.

تورتىنشىدەن، ازاماتتار مەن بيزنەسكە قوسىمشا مىندەتتەر جۇكتەيتىن نورمالارعا قاتىستى «وتپەلى كەزەڭ» تاجىريبەسىن زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەلگىلەۋ. جاڭا مىندەتتەردى بەلگىلەيتىن نورمالار حالىق پەن بيزنەستىڭ دايىن بولۋىنا قاراي، قابىلدانعان كۇنىنەن باستاپ 60 كۇندىك مەرزىمنەن ەرتە ەنگىزىلمەيدى.

زاڭدار قابىلدانعاننان كەيىن ولاردىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ مىن­دەتى ۇسىنىلىپ وتىر. بۇل مىندەت زاڭ­دى ازىرلەگەن مەملەكەتتىك ور­­گان­­دارعا جۇكتەلەدى. قا­بىل­دان­عان زاڭنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ ءۇشىن ازىرلەۋشى ورگان جاڭا رەت­­تەۋ­دىڭ سالىستىرمالى ناتيجە­لەرى كور­سەتىلگەن ەسەپتى دايىنداي­دى. بۇل ەسەپ قۇقىقتىق مونيتو­رينگ اياسىندا قولدانىلاتىن بولادى، سونداي-اق پارلامەنتتىك تىڭ­داۋدا نەمەسە «ۇكىمەت ساعا­تىندا» تال­قىلانۋى مۇمكىن»، دەدى مارات بەكەتاەۆ.

سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىم­باەۆتىڭ ايتۋىنشا، نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى ازىرلەۋ، قوعام­دىق تالقىلاۋ جانە قابىلداۋ راسىمدەرىن جەتىلدىرۋ جونىندەگى مىندەتتەر مەملەكەت باسشىسىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا بەلگىلەنگەن بولاتىن. بۇل زاڭنىڭ قابىلدانۋى حالىقتىڭ زاڭ شىعارۋ پروتسەسىنە بەلسەندى قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قوسىمشا قۇقىقتىق نەگىز قالىپتاستىرادى جانە پرەزيدەنتتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋى بولىپ تابىلادى.

«ازىرلەنەتىن زاڭداردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا، ولار بويىنشا جۇيەلى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇر­گىزۋگە جانە قابىلدانعان زاڭداردىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋعا ارنالعان تەتىكتەر انىقتالادى. زاڭ اياسىنداعى وزگەرىستەر زاڭ­شى­عارۋشىلىق پروتسەستى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىپ، ونىڭ اشىقتىعىن جانە تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ءوز ۇلەسىن قوسادى دەپ سەنەمىز»، دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.

ايتا كەتەرلىگى، زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا سەناتور قاناتبەك سافينوۆ قابىلداناتىن زاڭداردىڭ جارتىسىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەتىنىن سىنعا الدى. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل – زاڭناما تۇراق­سىزدىعىنىڭ كورسەتكىشى. زاڭدارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردىڭ ءجيى ەنگىزىلۋى، دايىندالاتىن زاڭ جوبا­لارىندا قابىلداناتىن نورما­لاردىڭ ناقتى بولجامدارى بول­ماۋى باستى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. مۇنىڭ ءبارى قاراما-قايشى­لىقتارعا، قۇقىقتىق قاتەلىكتەرگە، سوت داۋلارىنا اكەلەدى.

«قازاقستاندا 2،5 مىڭنان استام زاڭ قابىلداندى. ولاردىڭ 301-ءى
دەربەس، 90 پايىزى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ­دار جانە راتيفيكاتسيالانعان حالىق­ارالىق شارتتار. تەك قولدا­نىستاعى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ سانى 51 مىڭنان استام. زاڭدار مەن زاڭعا تاۋەلدى اكتىلەردىڭ كوپتىگى – قوعامدىق قاتىناستاردى نورماتيۆتىك رەتتەۋدىڭ كورسەتكىشى. بۇل مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن جاڭا فۋنكتسيالار قۇرۋعا جانە ولار­دىڭ اپپاراتىن ۇلكەيتۋگە اكەلەدى. بۇل مەملەكەتتىك قىزمەت­شىلەر ءۇشىن دە، كاسىپكەرلەر ءۇشىن دە  ۇلكەن شەكتەۋلەر مەن تىيىمدارعا اكەپ سوعادى»، دەدى ق.سافينوۆ.

سونداي-اق وتىرىستا احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ 150 جىلدىعىنا وراي پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداندى. وندا الاش قايراتكەرىنىڭ مەرەيتو­يىن لايىقتى دەڭگەيدە اتاپ وتۋگە دايىندىق جۇرگىزۋ قاجەتتىگى تۋرالى ايتىلعان. ساۋالدى «ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ جانە نى­عاي­تۋ – تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ جار­قىن بولاشاعى» تاقىرىبى بويىنشا وتەتىن پارلامەنتتىك تىڭداۋعا دايىندىق اياسىندا نۇرلان ءاب­دىروۆ، التىنبەك نۇح ۇلى جانە باسقا سەناتورلار دايىنداعان.

سوڭعى جاڭالىقتار

تاميلانىڭ تارتۋى

ونەر • كەشە

مۋتاتسيالانعان ۆيرۋس

مەديتسينا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار