جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرىلدى. ديقاندار ەلباسىعا رازى

“كوكتەمنىڭ ءار كۇنى جىلعا ازىق” دەيدى حالىق دانالىعى. وسى قيسىنعا سال­ساق, قازىر ديقاندار مەن شارۋا­لاردىڭ مىڭ سان جۇمىستان ەتەك­­تەرىنە ءسۇرىنىپ جۇرگەن ۋاقىتتارى. اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اقىلبەك كۇرىشباەۆ وبلىسقا ارنايى جۇمىس ساپارىمەن كەلدى. نەگىزگى ماقسات – كوكتەمگى دالا جۇمىس­تارى­نىڭ بارىسىمەن تانىسۋ, كۇرمەۋلى ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن شەشۋ. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ ۇكىمەت وتىرىسىندا قويناۋ, قونىشى قۇت وڭتۇستىك مەملەكەتىمىزدى جەمىس, كوك­ونىس ونىمدەرىمەن تولىق قامتا­ما­سىز ەتە الادى دەگەندى ايتقان. وعان جەت­كىزە­تىن جولداردىڭ ءبىرى – جىلىجايلار. مينيستر سارىاعاش اۋدانى قاپلانبەك اۋىلدىق وكرۋگىندەگى “جاباي اتا” شارۋا قوجالىعىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. ءوزىنىڭ اتاقتى شاراپ ونىمدەرىمەن حالىقارالىق بايگەلەردى الىپ جۇرگەن كەشەگى “قاپ­لانبەك” شاراپ زاۋىتىنىڭ ور­نىندا وتىرعان اۋىل كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا دا الدى ماسكەۋدەن تارتىپ, وداقتى گۇل مەن كوكونىس, جەمىسپەن تويىن­دى­رىپ تاستايتىن بەرەكەلى جەر ەدى. “جاباي اتا” شارۋا قوجا­لى­عىنىڭ باس­شىسى ەرگەش تورە­بەكوۆ كۇنگە, ەڭ­بەك­كە پىسكەن ديقان. ون ەكى گەكتار جەرى­نىڭ ءتورت گەك­تارى­نا جىلىجاي سا­لىپ, ونىڭ ەكى گەك­تارىن تامشىلاتىپ سۋارۋعا كوشىر­گەن. ءار گەكتار جەرگە جىلىجاي سالۋ ءۇشىن ون بەس ميلليون تەڭگە كەتەتىن­دى­گىن ەسەپتەگەندە, بۇل الىپ جىلى­جاي­عا عانا ديقانىڭ ءتورت ءجۇز مىڭ دول­لارلىق تابىسى جۇمسال­عان. سارى­اعاشتىڭ شىلدەسى تاباعا سالىپ قۋىراتىن كۇنىنىڭ استىندا ءجۇرىپ بەينەت جاساعان ەرگەش ساتىپ ال دا قايتا ساتتىڭ ادامى ەمەس. ناعىز ديقان. باۋىرلارى بار, ءبارىنىڭ جەر­دەن العان نەسىبەسى, سان جىلعا سۇمەك­تەپ اققان ماڭداي تەرىنىڭ وتەۋى. جىلىجاي تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەسىنە كوشىرىلگەن, مازۋتپەن جىلى­تىلادى. وڭتۇستىكتە كۇن جىلى دەلىن­گەنىمەن, كەمىندە 3-3,5 اي وت جاعىلادى. ءتورت گەكتار جىلىجايعا كۇنىنە 3-4 توننا مازۋت جۇمسالادى. ال, ءبىر توننا مازۋتتىڭ باعاسى – 24 مىڭ تەڭگە. الىپ جىلىجايلاردى كورگەن جۇرت مۇنداي شىعىنداردى بىلە بەرمەيدى, ديقان تابىسقا بەلشەسىنەن باتىپ قالارداي كورىپ سۇقتانادى. مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديا بولماسا قينالىپ قالاتىندىعىن اڭعارمايدى. ەلىمىزدە الدىڭعى جىلى 90 گەك­تار جىلىجاي بولعان ەكەن. بىل­تىر 134 گەكتارعا جەتىپتى. بيىلعىنى ەسەپ­كە ال­ساڭ 165 گەكتاردىڭ توبەسى كورىنىپ تۇر. جىلىجايلاردىڭ قاي وبلىس­تىڭ ەسەبىنەن كوبەيىپ جاتقا­نىن ىشتەرىڭىز سەزىپ تۇرعان شىعار. تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسىنە كوشكەن شارۋاشىلىقتار وتكەن جىلدارى 14 مىڭ گەكتار بولسا, سونىڭ 10 مىڭى وڭتۇستىك ديقان­دارى­نا تيەسىلى. بيىل رەسپۋبليكا بويىنشا 3,5 مىڭ گەكتار جەردى تامشىلاتىپ سۋارۋ جوسپار­لانسا, سونىڭ 2 مىڭ گەكتارى وڭتۇستىكتىڭ ۇلەسى. مەملەكەتكە قاجەتتى ەرتە پىسەتىن جە­مىس, كوكونىس ونىمدەرىن وسىرۋمەن شارۋا بىتپەيدى. تاسىمالدايتىن لوگيس­تيكالىق ورتالىق, ساقتايتىن قويمالار قاجەت. بۇل شارۋالار وڭتايلى شەشىلىپ جاتىر. وڭتۇستىككە قاجەت 70 مىڭ توننا ساقتاۋ قويمالارىن جاقىن جىلداردا تولىق ىسكە قوسامىز دەگەن وبلىس باس­شىسى ديقاندارعا جاقسى جاڭالىقتار­دى ايتتى. تامشىلاتىپ سۋارۋ لەنتا­لارىن ءۇش جىلدا ءبىر رەت جاڭارتىپ تۇرۋ قاجەت. تۇركىستانداعى جىلىجاي قون­دىرعىلارىن شىعاراتىن سەرۆيستىك ورتا­لىق ەسكى لەنتانى قابىل­داپ, جاڭا­سىن 20 پايىزعا ارزانداتىل­عان باعامەن بەرەدى. وڭتۇستىك ەلىمىزدى ەرتە پىسەتىن كوك­ونىسپەن تولىق قامتاما­سىز ەتۋگە قاۋقارلى. وسىنى ويعا تۇيگەن مينيستر ديقانداردىڭ جانىنان كوڭىلى توعايىپ شىقتى. ديقانداردىڭ ءبىر ۋايىمى – اعىن سۋ. اعىل-تەگىل كوكونىس وسىرۋمەن اتاعى شىققان الپامىس باتىر اۋىلى ءبىراز جىلداردان بەرى سۋدان تارىعىپ, اتىز­دار كەۋىپ قالعان ەدى. وزبەكستان مەن قازاقستانعا ورتاق زاح كانالىنان الىن­عان سۋ ون ءتور­ت شاقىرىمداي قا­شىقتىقتا وزبەك كىشلاقتارىن باسىپ وتەدى. دۇنيەگە كەلگەنىنەن باستاپ كەت­پەنگە جارماساتىن الا توپىلى اعايىن ەسىگىنىڭ الدىنان ءنوپىر سۋ اعىپ جاتقان­نان كەيىن شىداي المايدى, كەتپەنمەن قيالاي شاۋىپ, القابىنا بۇرىپ الادى. كانالدىڭ سۋىنا تەلمىرىپ قاراپ وتىرعان قازاق ديقاندارى بار ەكەنىن ەسىنە المايدى. الا شاڭى بەتىنە شىق­قان اتىزدارىنا قاراي الماعان ديقاندار كەتپەندى قويىپ, قالامعا جارماسقان. ارىزدى ەلباسىعا دەيىن جازدى. قابىل بولدى تىلەكتەرى. كانالدىڭ وزبەكستانعا كىرەر جەرىنەن قۇبىر سالىپ, اعىن سۋسىز وتىرعان ءۇش اۋىلعا سۋ جەتكىزىلدى. وسىلايشا, 1 مىڭ گەكتار كەنەزەسى كەپكەن جەر سۋ الدى. ديقانداردىڭ قۋانىشىندا شەك جوق. كەڭەس وكىمەتى كەزىندە قازاقستاندا 2,4 ملن. گەكتارعا جۋىق سۋارمالى جەر بولعان. مەملەكەتتىڭ كوكونىسكە, جەمىس-جيدەككە, مال شارۋاشىلىعىنا دەگەن سۇرانىسىن 35 پايىزعا دەيىن قاناعات­تاندىرىپ تۇرعان جۇيە قيراعاننان كەيىن ونىڭ ۇلەسى 1,3 ملن. گەكتارعا دەيىن ازايعان. قازىر اۋىل شارۋاشى­لىعىنا دەگەن ساياسات جاقسىعا قاراي وزگەردى. وسى جەرلەردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. بۇل ساياسات ەكى كۇرمەۋلى ماسەلەنى شەشەدى. ءبىرى – الەۋمەتتىك, ەكىنشىسى – ازىق-ت ۇلىك قاۋىپ­سىزدىگىن نىعايتۋ. اۋىسپالى ەگىس جۇيەسى ساقتالماسا جەر ازادى, قۇزدانا­دى. سورى بەتىنە شىعادى. مۇنداي قاۋىپ ءۇش ءجۇز مىڭعا جۋىق ادام جايلايتىن ماقتاارال اۋدانىندا بار. ديقان اۋىسپالى ەگىستى ساقتامايمىن دەمەيدى, دەمالدىراتىنداي باسى ارتىق جەرى جوق. ازيا دامۋ بانكى ارقىلى تىك درەناجدار قويىلعان مىڭداعان گەكتار القاپتار ءۇمىتتى اقتامادى, نەسيە شارۋالاردىڭ موينىندا تۇر. اۋىل شارۋاشىلىعىن نەسيەلەن­دىرە­تىن “قازاگرو” اق قارجى قاي­تارىمى ءۇشىن ورنىنا كەپىل سۇرايدى. اۋىلدا ولاردىڭ كوڭىلىن قاناعات­تان­دىراتىن دۇنيە جوق. وسى مىندەتتى وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان قۇرىلعان “ماكسيمۋم” ريتتس موينىنا الاتىن بولدى. ەكى جاقتى كەلىسىم بويىنشا “قازاگرو” كوكتەمگى جانە كۇزگى جيىن-تەرىمگە قاجەتتى 5 ملرد. تەڭگەنى “ماك­سيمۋمعا” اۋدارادى. سەگىز ايعى جىل­دىق پايىزى – 2,6. بيزنەسمەندەرگە سالساڭىز, بۇل سۋ تەگىن اقشا. تاڭىمەن رەداكتسيا قوسى­نىنا تەلەفون شالىندى. وڭتۇستىك ديقان­دارى. اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى تۇبەگەيلى وزگەرىستەر ءۇشىن, مەملەكەتتىك زور قولداۋ كورسەتكەنى ءۇشىن ەلباسىعا “ەگەمەن قازاقستان” گازەتى ارقىلى العىستارىن جەتكىزۋدى سۇرايدى. ديقان قۋانسا – مەملەكەتتىڭ قار­نى توق, كويلەگى كوك... باقتيار تايجان. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.