قاپتالدان قارا فراك كيگەن ماەسترو ديريجەر كورىنگەندە, ىشكى مازاسىزدىعىن, جۇرەك تولقۋىن, شابىتىن مۇلگىگەن كەيىپكە جاسىرعان مۋزىكانتتار دا ءدۇر سىلكىنىپ, كۇتكەنى وسى ادام ەكەنىن كورسەتىپ, اسپابىن قولعا الادى. مىڭ رەت شەرتىپ قولى ابدەن جاتتىققان, مۋزىكالىق اسپاپتىڭ قۇلاعىندا وينايتىن حاس شەبەرلەردىڭ ءبىر كوزى نوتادا بولسا, ءبىر كوزى ديريجەردە, كوزىن اۋدارسا, قۇيقىلجىعان كۇي ىرعاعىنان جاڭىلىپ قالاتىنداي, جىڭىشكە جىلتىر تاياققا قاراپ نەگە سونشا تابىناتىنىن تۇسىنبەي, قاراپايىم جۇرتتىڭ كوبى قايران قالىپ جاتادى.
قاتارداعى كورەرمەندەردىڭ ىشىندە «وسىنى دا ماماندىق دەپ... قولدى وڭدى-سولدى سەرمەي بەرگەننەن وڭاي نە بار, سول دا ءسوز بولىپ پا؟» دەگەن سۇراقتى وزىنە ءبىر مارتە قويىپ كورمەگەنى كەمدە-كەم. الايدا كوپ ۇزاماي اششى تەرى الىنعان سايىن باۋىرى جازىلىپ شاباتىن تۇلپار سياقتى, ديريجەردىڭ قوس قولى اۋانى تىنىمسىز وسقىلاعان سايىن وركەستردەگىلەردىڭ داۋىل تۇرعىزاتىنداي شابىتتانا ويناي تۇسەتىنىنە قاراپ بۇلاردى جەتەلەپ, ورنىمەن, ورايىمەن ويناتىپ, دەم بەرىپ تۇرعان ءدال وسى ادام ەكەنىن تام-تۇم تۇسىنىگىمەن تاني باستايدى.
مادەني شاراسى مول الماتىداعى كول-كوسىر كونتسەرتتەردىڭ بارىندە ساحناعا سيقىرلى تاياقشاسىن ۇستاپ, باپپەن باسىپ كەلە جاتاتىن ەربولاتتى كورگەن سايىن ديريجەر جايلى وسىلاي ءبىر تولعانىپ قويۋ داعدىعا اينالىپتى. اسەرلى كەشتەردىڭ ءارىن كىرگىزىپ, كوڭىل حوشىن سامعاتقان سالتاناتتى جيىنداردان جاس ديريجەردىڭ شابىتتى ونەرىن تاماشالاي ءجۇرىپ, وسى ءبىر جۇمباق كاسىپتىڭ سىرت ادامدار ءۇشىن بەلگىسىز سىرىنا بويلاي تۇسكەندەي بولامىز. ەربولاتتىڭ ماماندىعى مىڭنىڭ بىرىنە تاڭداپ بارىپ قوناتىن سيرەك ونەردىڭ تۇرىنەن سانالادى. كاسىبي قاسيەتتىڭ وقۋمەن قوناتىنى ءوز الدىنا, ەڭ الدىمەن ءتۋابىتتى تابيعي تازا دارىن بولۋىڭ كەرەك. ال ەربولاتتىڭ بۇل ونەردى بالا كۇنىنەن جۇيەلى وقىپ مەڭگەرۋىمەن بىرگە, ايگىلى اكەنىڭ قانىمەن ەكىنشى بۋىندا جالعاستىرىپ وتىرعانىن ەسكەرسەك, ديريجەرلىكتى ديناستيامەن ساباقتاستىرىپ كەلە جاتقان اتاقتى مراۆينسكي, روجدەستۆەنسكي, گەرگيەۆتەر سەكىلدى, ۇلتتىق مۋزىكا ونەرىمىزدەگى اكەلى-بالالاردىڭ ءبىز ماقتان تۇتاتىن بۋىنارالىق بىرەگەيلىكتىڭ باسى بولعاي دەگەن ءۇمىتىمىزدى دە وياتىپ وتىر.
ەربولات احمەدياروۆ – ۇلت كومپوزيتورلارىنىڭ شىعارمالارىن, الەمنىڭ رۋحاني جانە مادەني قۇندىلىعىنا اينالعان ۇلى كومپوزيتورلاردىڭ تۋىندىلارىن ساحنادا ءساتتى ورىنداپ جۇرگەن اباي اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ديريجەرى. يزرايل ەلىنىڭ اشدود سيمفونيالىق وركەسترىندە, تۇركيانىڭ مەملەكەتتىك پرەزيدەنتتىك وركەسترىندە, «استانا وپەرا» ۇجىمىندا جۇمىس ىستەپ, كاسىبي قارىمىن ۇشتاپ, تاجىريبە جيناپ ۇلگەرگەن بىلىكتى ونەر يەسى. قازاقتىڭ كۇي ونەرىن بۇگىنگى كۇنگە ۇلاعاتتاعان, التىن تامىرى ارعى دۇنيەتانىممەن بىتە قايناسىپ, كەۋدەسىنە كۇيدىڭ ءپىرى قوناقتاپ, ساۋساعىنان ساز سورعالاعان داڭقتى ديريجەر قارشىعانىڭ ۇلى. «دومبىرا تارتقان بالا ەشقاشان تامىرىنان اجىرامايدى» دەيتىن ءسوز راس بولسا كەرەك. اكە جولىن قۋعان ديريجەرگە مۋزىكالىق تاربيە تالبەسىكتەن ءسىڭىرىلدى. بەسىكتەن بەلى كەشە عانا شىققانىنا قاراماي, ءۇش جاسقا تولار-تولماس بالاسىن قارسىسىنا قازديتىپ وتىرعىزىپ قويىپ, دومبىرانىڭ ءالىپبيىن اكەسىنىڭ ءوزى ۇيرەتىپتى. دومبىرا – ءتىلدى, ءدىلدى, ءداستۇردى عانا ەمەس, كۇللى قازاقى مىنەز-قاسيەتتى بويىنا جاسىرعان كومبە ىسپەتتەس. سوندىقتان بولار, قالادا تۋىپ, كلاسسيكالىق ونەردىڭ جالىنان ۇستاپ, كوپ جىلدارى شەتەلدە وتسە دە, ەربولاتتىڭ قازاقشاسى سۋ توگىلمەس جورعاداي تايپالىپ تۇر. بەس جاسىنان باستاپ ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى مۋزىكا مەكتەبىنىڭ فورتەپيانو سىنىبىنا باردى. ال ونىنشى سىنىپتا بۇلاردىڭ مەكتەبىنە بەلگىلى ديريجەر تولەپبەرگەن ابدىراشەۆ ساباق بەرۋگە كەلگەندە, «ديريجەر بولامىن» دەگەن ويىنا ءبىرجولا بەكي ءتۇستى. مەكتەپتى ەكى ماماندىق بويىنشا ءبىتىرىپ, كونسەرۆاتورياعا جولداما العان ەربولات جوعارى وقۋ ورنىندا دا تولەپبەرگەن اعاسىنىڭ سىنىبىندا ءبىلىمىن جالعاستىردى.
اكەلى-بالالى ديريجەرلەردىڭ باعىتى ەكى بولەك: ءبىرى ۇلتتىق وركەستر ديريجەرى بولسا, ءبىرى كلاسسيكالىق-سيمفونيالىق وركەستر ديريجەرى. ەربولات ونەرىن سيمفونيالىق وركەستردەن باستاپ, ارى قاراي وپەرادا جالعاستىرىپ كەلەدى. قۇرمانعازى وركەسترى مەن «وتىرار سازىندا» دا جۇمىس ىستەپ, تالاي شەتەلگە گاسترولدىك ساپارلارعا شىقتى. ەربولات – امبەباپ ديريجەر. العاشىندا اقىلىن ايتىپ, وي ءبولىسىپ قانا جۇرەتىن قارشىعا اكەسى كەيىن ۇلىنىڭ كونتسەرتتەرىنە, سپەكتاكلدەرىنە كەلىپ, سوڭىنان تەرەزەسى تەڭ ارىپتەسى سەكىلدى سىرلاساتىن بولدى. سىرتقا بىلدىرمەگەنىمەن, بالاسى اتقا شاپقان بارلىق اكەلەردىڭ كۇيىن كەشىپ, ۇلى ساحناعا شىققان سايىن دەمىن ىشىنەن الىپ, ءمۇلت كەتپەۋىن تىلەپ, بالاسىنىڭ ونەرىنە بيىك ورە تۇرعىسىنان باعاسىن بەرىپ ءجۇردى.
ەربولات «وركەستر دەگەن – ادام اعزاسى سياقتى تۇتاس. جۇرەك ادامدى تىرشىلىك نارىمەن, اۋامەن قامتاماسىز ەتسە, مي وعان جەتەكشىلىك جاسايدى. وركەستردە توپ-توپ اسپاپتار بار. ءبارىنىڭ باسىن بىرىكتىرۋ, بىرگە ەكپىن الىپ, بىرگە ويناۋ ءوز الدىنا, ديريجەردىڭ ءرولى – مي ورتالىعىن باسقارۋ. ديريجەر تىلمەن ايتا المايدى. جەتكىزگىسى كەلگەنىن بەت-الپەتىمەن, قاسىمەن, كوزىمەن, يەگىمەن, قول سەرمەۋىمەن, جالپى مىنەزىمەن بەرەدى. قول سەرمەۋدە ءبارى بار: جىلدامدىق تا بار, كوڭىل كۇي دە, ىرعاق تا بار. اۋەندى دۇرىس قالپىنا كەلتىرىپ ورىنداتۋ دا ديريجەر مىندەتى. وركەستردە وتىرعان شەكتى اسپاپتار, ۇرمەلى, ۇرمالى اسپاپتاردى بىرگە ويناتۋدا ديريجەردىڭ بىلىكتىلىگى جوعارى بولۋى ءتيىس. ءار ديريجەردىڭ «قولىنىڭ تىنىسى» دەگەن بولادى. ۇرمەلى اسپاپ تا انشىلەر سياقتى تىنىس الادى دا, اسپاپتارىنا اۋانى ۇرگەن كەزدە دىبىس كەشتەۋ شىعادى. سوندىقتان ديريجەر تاياقشاسى ۇرمەلى اسپاپتارعا ءسال ەرتەلەۋ باعىتتالىپ جاتادى. ونى بايقايتىن دا, مۇلدە بايقامايتىن دا ادام بار», دەيدى.
ەربولات كەيدە ديريجەر تاياعىمەن, كەيدە تاياقسىز شىعىپ كەلە جاتادى. وسىنىڭ ءمانىسىن سۇرادىق. سويتكەندە, تاياق – ديريجەردىڭ «ۇزارعان قولى» كورىنەدى. قولدى ۇزارتۋ ءۇشىن, مۋزىكانتتاردىڭ بارىنە كورىنۋ ءۇشىن تاياق ۇستاۋعا تۋرا كەلەدى. دەگەنمەن, قالاي شىقسا دا, ءار ديريجەردىڭ ءوز قالاۋى. «ۆالەري گەرگيەۆ دەيتىن ايگىلى ديريجەردىڭ ساحناعا ءتىس شۇقىعىشپەن شىعاتىنىن بىلەسىز بە؟ بۇل مادەنيەتسىزدىك ەمەس. ونىڭ دا ءوز ءمانى بار. ول بۇكىل مۋزىكانتتاردىڭ نازارىن ءتىس شۇقىعىشقا اۋدارىپ, جۇدىرىعىنا ءتۇيىپ الىپ, تاس-ءتۇيىن ۋىسىندا ۇستاپ الىپ وينايدى», دەيدى ك ۇلىپ.
ءار كومپوزيتوردىڭ شىعارماسى ءارتۇرلى كەزەڭدە جازىلادى. ول نەگە ارنالدى, نە ماقساتپەن جازىلدى, قانداي مۇرات ارقالادى؟ ديريجەر وسى سۇراقتىڭ ارقايسىنا بويلاي الۋى, ءار تۋىندىنىڭ تاريحىن تولىعىمەن ءبىلۋى ءتيىس. وركەستردە وتىرعان ءار اسپاپتىڭ ورىنداۋشىسىنا وسىنىڭ ءبارىن ءتۇسىندىرىپ, وي قالىپتاستىرىپ بەرۋ دە ديريجەردىڭ مىندەتى. شىعارمانىڭ قاي تۇسىندا «قاۋىپتى جەرى» بار, ءانشى قاي جەردە «شاشىلىپ» قالۋى مۇمكىن, وسىنىڭ ءبارىن رەتتەيتىن ديريجەر. وپەرا ءانشىسىنىڭ ەڭ جاقسى قاسيەتىن, تالانتىن جارقىراتىپ كورسەتەتىن دە, ماپەلەپ, مايىن تامىزا تامىلجىتا ورىنداتاتىن دا, اشۋىنا تيسە, سول جەرگە «كومىپ» تاستايتىن دا ماەسترو ديريجەر مىرزا.
ديريجەرلەردىڭ ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىنىن, شەبەرلىگىنىڭ دارالىققا نەگىزدەلەتىنىن 2019 جىلى وتكەن Aimaty Conducting Competition حالىقارالىق ديريجەرلەر بايقاۋى اشىق كورسەتتى. ەربولات وسى حالىقارالىق بايقاۋدىڭ لاۋرەاتى اتاندى. بەلگىلى ءبىر كومپوزيتوردىڭ شىعارماسىن ءار ديريجەردىڭ ءارتۇرلى سەزىنەتىنىن وسى كونكۋرس بايقاتتى. ءبىر ديريجەر وتە سىرباز ءارى سالماقتى. ەكىنشىسى كوڭىلدى, ويناقى. ەندى ءبىرى قولىنداعى تاياعىن جۇلقىنىپ تۇرىپ سەرمەگەن سايىن ەكى ۇرتى دىرىلدەپ, بەتىنىڭ بۇلشىق ەتىنە دەيىن سەلكىلدەپ كەتەدى. مۇنداي ساتتەردە كوز الدىمىزعا وركەستردى ەموتسيامەن باسقاراتىن ءبىرتۋار نۇرعيسا تىلەنديەۆ اعامىزدىڭ ەشكىمگە ۇقسامايتىن ۇلىلىعى ەلەستەپ, ءبىر جىميىپ قويدىق. بۇل ءسىرا, ديريجەردىڭ مىنەزىنە, تۋىندىنى تىڭدارماننىڭ جۇرەگىنە جەتكىزۋدەگى جەكە تاسىلىنە, كاسىبىنە بەرىلگەندىگىنە, ماماندىعىنا ايىرىقشا ءمان بەرەتىندىگىنە بايلانىستى بولسا كەرەك. كىمنىڭ كىم ەكەنى كوپتىڭ اراسىنان سۋىرىلىپ شىققاندا عانا بايقالادى. وسى بايقاۋدا قازاق ەلىنىڭ اتىنان شىققان ەربولاتتىڭ ونەرى مانەرلى, ماڭعازدىعىمەن, بيىك مادەنيەتىمەن ەرەكشەلەنەتىنىن كورىپ ماقتانىپ قالدىق. «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» دەگەن قۇرمەتتى اتاقتى دا ەربولات كلاسسيكالىق ونەردى وركەندەتۋ جولىندا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن يەلەندى.
ساۋاتى تومەن بولعانىمەن, سۇلۋ سازدى جۇرەگىمەن سىمىرەتىندەر ىشكى تۇيسىگى ارقىلى وركەستر – كەمە بولسا, ديريجەر – كەمەنى باسقاراتىن كاپيتان ەكەنىن ءبارىبىر سەزىپ وتىرادى. سىلتىدەي تىنىپ وتىرعان زالدىڭ تىنىشتىعىن سىلتەپ قالعان تاياقشاسىمەن بۇزاتىن ەربولات احمەدياروۆ قاي كەزدە دە دامىلسىز ساۋلاعان مۋزىكا ءۇنىنىڭ عاجايىپ الەمىن وزىمەن, مۋزىكانتتارىمەن بىرگە ارالاتا جونەلەدى. تامىلجىعان اۋەننىڭ قۇشاعىندا تەربەلىپ وتىرىپ, ديريجەر بولماسا, مىناۋ سان ءتۇرلى اسپاپتان جامىراعان ساز ءوزارا ۇيلەسىم قۇرماق تۇگىلى, اۋا جايىلىپ, ماعىناسىز داڭعىرلاققا اينالىپ كەتەرىن ءبىرجولا ءتۇسىنىپ, ەڭ سوڭىندا دارىنمەن بىتە قايناسقان ونەر مەن ورەگە ۇلى مارتەبەلى كورەرمەن تىك تۇرىپ قول سوعىپ كەتەدى.
