رۋحانيات • 15 اقپان، 2021

ديريجەرلىك – دارا ونەر

345 رەت كورسەتىلدى

كونتسەرت زالدارىنىڭ اۋىر شىمىلدىعى اشىلا سالا قۇلاعىن تىگىپ، قادالا قاراعان مىڭ-سان كوزدىڭ وتىندە وتىرعان وركەستر جىم-جىرت قالپى الدەنەنى، الدەكىمدى كۇتەدى.

قاپتالدان قارا فراك كيگەن ماەسترو ديريجەر كورىنگەندە، ىشكى مازاسىزدىعىن، جۇرەك تولقۋىن، شابىتىن مۇلگىگەن كەيىپكە جاسىرعان مۋزىكانتتار دا ءدۇر سىلكىنىپ، كۇتكەنى وسى ادام ەكەنىن كورسەتىپ، اسپابىن قولعا الادى. مىڭ رەت شەرتىپ قولى ابدەن جاتتىققان، مۋزىكالىق اسپاپتىڭ قۇلاعىندا وينايتىن حاس شەبەرلەردىڭ ءبىر كوزى نوتادا بولسا، ءبىر كوزى ديريجەردە، كوزىن اۋدارسا، قۇيقىلجىعان كۇي ىرعاعىنان جاڭىلىپ قالاتىنداي، جىڭىشكە جىلتىر تاياققا قاراپ نەگە سونشا تابىناتىنىن تۇسىنبەي، قاراپايىم جۇرتتىڭ كوبى قايران قالىپ جاتادى.

قاتارداعى كورەرمەندەردىڭ ىشىندە «وسىنى دا ماماندىق دەپ... قولدى وڭدى-سولدى سەرمەي بەرگەننەن وڭاي نە بار، سول دا ءسوز بولىپ پا؟» دەگەن سۇراقتى وزىنە ءبىر مارتە قويىپ كورمەگەنى كەمدە-كەم. الايدا كوپ ۇزاماي اششى تەرى الىنعان سايىن باۋىرى جازىلىپ شاباتىن تۇلپار سياق­تى، ديريجەردىڭ قوس قولى اۋانى تى­نىمسىز وسقىلاعان سايىن وركەستردەگىلەردىڭ داۋىل تۇر­عى­­زا­تىنداي شابىتتانا ويناي تۇسە­تىنىنە قاراپ بۇلاردى جەتەلەپ، ورنىمەن، ورايىمەن ويناتىپ، دەم بەرىپ تۇرعان ءدال وسى ادام ەكەنىن تام-تۇم تۇسىنىگىمەن تاني باستايدى.

مادەني شاراسى مول الماتى­داعى كول-كوسىر كونتسەرتتەردىڭ با­رىندە ساحناعا سيقىرلى تاياق­شا­سىن ۇستاپ، باپپەن باسىپ كەلە جاتاتىن ەربولاتتى كورگەن سايىن ديريجەر جايلى وسىلاي ءبىر تولعانىپ قويۋ داعدىعا اينالىپتى. اسەرلى كەشتەردىڭ ءارىن كىرگىزىپ، كوڭىل حوشىن سامعاتقان سالتاناتتى جيىنداردان جاس ديريجەردىڭ شابىتتى ونەرىن تاماشالاي ءجۇرىپ، وسى ءبىر جۇمباق كاسىپتىڭ سىرت ادامدار ءۇشىن بەلگىسىز سىرىنا بويلاي تۇسكەندەي بولامىز. ەربولاتتىڭ ماماندىعى مىڭنىڭ بىرىنە تاڭداپ بارىپ قونا­تىن سيرەك ونەردىڭ تۇرىنەن سانالادى. كاسىبي قاسيەتتىڭ وقۋمەن قوناتىنى ءوز الدىنا، ەڭ الدىمەن ءتۋابىتتى تابيعي تازا دارىن بو­لۋىڭ كەرەك. ال ەربولاتتىڭ بۇل ونەردى بالا كۇنىنەن جۇيەلى وقىپ مەڭگەرۋىمەن بىرگە، ايگىلى اكە­نىڭ قانىمەن ەكىنشى بۋىندا جال­عاستىرىپ وتىرعانىن ەسكەرسەك، دي­ريجەرلىكتى ديناستيامەن ساباق­تاستىرىپ كەلە جاتقان اتاقتى مرا­ۆينسكي، روجدەستۆەنسكي، گەر­گيەۆتەر سەكىلدى، ۇلتتىق مۋزىكا ونەرىمىزدەگى اكەلى-بالالاردىڭ ءبىز ماقتان تۇتاتىن بۋىنارالىق بىرەگەيلىكتىڭ باسى بولعاي دەگەن ءۇمىتىمىزدى دە وياتىپ وتىر.

ەربولات احمەدياروۆ – ۇلت كومپوزيتورلارىنىڭ شىعارما­لارىن، الەمنىڭ رۋحاني جانە مادەني قۇندىلىعىنا اينالعان ۇلى كومپوزيتورلاردىڭ تۋىندىلارىن ساحنادا ءساتتى ورىنداپ جۇرگەن اباي اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ دي­ريجەرى. يزرايل ەلىنىڭ اشدود سيم­فونيالىق وركەسترىندە، تۇر­كيانىڭ مەملەكەتتىك پرەزيدەنت­تىك وركەسترىندە، «استانا وپەرا» ۇجى­مىندا جۇ­مىس ىستەپ، كاسىبي قا­رىمىن ۇشتاپ، تاجىريبە جي­ناپ ۇلگەرگەن بىلىكتى ونەر يەسى. قا­زاق­تىڭ كۇي ونە­رىن بۇگىنگى كۇن­گە ۇلاعاتتاعان، التىن تامىرى ار­عى دۇنيە­تانىممەن بىتە قاي­نا­سىپ، كەۋدەسىنە كۇي­دىڭ ءپىرى قوناق­تاپ، ساۋساعىنان ساز سورعالاعان داڭق­­تى ديريجەر قارشىعانىڭ ۇلى. «دومبىرا تارت­قان بالا ەش­قاشان تامىرىنان اجىرامايدى» دەي­تىن ءسوز راس بولسا كەرەك. اكە جولىن قۋعان ديري­جەرگە مۋ­زىكالىق تاربيە تالبەسىكتەن ءسىڭى­رىلدى. بەسىكتەن بەلى كەشە عا­نا شىققانىنا قاراماي، ءۇش جاس­قا تولار-تولماس بالاسىن قار­سىسىنا قازديتىپ وتىرعىزىپ قو­­يىپ، دومبىرانىڭ ءالىپبيىن اكە­­سىنىڭ ءوزى ۇيرەتىپتى. دومبىرا – ءتىل­­دى، ءدىلدى، ءداستۇردى عانا ەمەس، كۇل­­لى قازاقى مىنەز-قاسيەتتى بويى­نا جا­سىرعان كومبە ىسپەتتەس. سون­دىقتان بولار، قالا­دا تۋىپ، كلاس­سيكالىق ونەردىڭ جالىنان ۇستاپ، كوپ جىلدارى شەتەلدە وتسە دە، ەربولاتتىڭ قازاقشاسى سۋ توگىل­­مەس جورعاداي تايپالىپ تۇر. بەس جاسىنان باس­تاپ ك.بايسەيىتوۆا اتىن­داعى مۋزىكا مەكتەبىنىڭ فورتەپيا­نو سىنىبىنا باردى. ال ونىنشى سى­نىپتا بۇلاردىڭ مەكتەبىنە بەل­گىلى ديريجەر تولەپ­بەرگەن ابدى­راشەۆ ساباق بەرۋگە كەلگەندە، «دي­ريجەر بولامىن» دەگەن ويى­نا ءبىرجولا بەكي ءتۇستى. مەكتەپتى ەكى ماماندىق بويىنشا ءبىتىرىپ، كونسەرۆاتورياعا جولداما العان ەربولات جوعارى وقۋ ورنىندا دا تولەپ­بەرگەن اعاسىنىڭ سىنىبىندا ءبىلىمىن جالعاستىردى.

اكەلى-بالالى ديريجەرلەردىڭ باعىتى ەكى بولەك: ءبىرى ۇلتتىق وركەستر ديريجەرى بولسا، ءبىرى كلاس­سيكالىق-سيمفونيالىق وركەستر ديريجەرى. ەربولات ونەرىن سيم­فونيالىق وركەستردەن باستاپ، ارى قاراي وپەرادا جالعاستىرىپ كەلەدى. قۇرمانعازى وركەسترى مەن «وتىرار سازىندا» دا جۇمىس ىستەپ، تالاي شەتەلگە گاسترولدىك ساپارلارعا شىقتى. ەربولات – امبەباپ ديريجەر. العاشىندا اقىلىن ايتىپ، وي ءبولىسىپ قانا جۇرەتىن قارشىعا اكەسى كەيىن ۇلىنىڭ كونتسەرتتەرى­نە، سپەكتاكلدەرىنە كەلىپ، سو­ڭى­نان تەرەزەسى تەڭ ارىپتەسى سەكىلدى سىر­­لاساتىن بولدى. سىرتقا بىلدىر­مە­گەنىمەن، بالاسى اتقا شاپقان بار­لىق اكەلەردىڭ كۇيىن كەشىپ، ۇلى ساحناعا شىققان سايىن دەمىن ىشىنەن الىپ، ءمۇلت كەتپەۋىن تىلەپ، بالاسىنىڭ ونەرىنە بيىك ورە تۇر­عىسىنان باعاسىن بەرىپ ءجۇردى.

ەربولات «وركەستر دەگەن – ادام اعزاسى سياقتى تۇتاس. جۇرەك ادام­دى تىرشىلىك نارىمەن، اۋامەن قام­­تاماسىز ەتسە، مي وعان جەتەكشىلىك جاسايدى. وركەستردە توپ-توپ اس­پاپ­­تار بار. ءبارىنىڭ باسىن بىرىك­­تىرۋ، بىرگە ەكپىن الىپ، بىرگە ويناۋ ءوز الدىنا، ديري­جەردىڭ ءرولى – مي ورتالىعىن باسقارۋ. ديريجەر تىل­مەن ايتا المايدى. جەتكىزگى­سى كەل­­گەنىن بەت-الپەتىمەن، قاسىمەن، كو­زىمەن، يەگىمەن، قول سەرمەۋىمەن، جالپى مىنەزىمەن بەرەدى. قول سەرمەۋدە ءبارى بار: جىلدامدىق تا بار، كوڭىل كۇي دە، ىرعاق تا بار. اۋەندى دۇرىس قال­پىنا كەلتىرىپ ورىنداتۋ دا ديريجەر مىندەتى. وركەستردە وتىرعان شەكتى اسپاپتار، ۇرمەلى، ۇرمالى اسپاپ­تاردى بىرگە ويناتۋ­دا ديريجەردىڭ بىلىكتىلىگى جو­عارى بولۋى ءتيىس. ءار ديريجەردىڭ «قولى­نىڭ تىنىسى» دەگەن بولادى. ۇر­مەلى اسپاپ تا انشىلەر سياق­تى تىنىس الادى دا، اسپاپتارىنا اۋانى ۇرگەن كەزدە دىبىس كەشتەۋ شىعادى. سوندىقتان ديريجەر تاياق­شاسى ۇرمەلى اسپاپتارعا ءسال ەرتەلەۋ باعىتتالىپ جاتادى. ونى بايقايتىن دا، مۇلدە بايقامايتىن دا ادام بار»، دەيدى.

ەربولات كەيدە ديريجەر تايا­عىمەن، كەيدە تاياقسىز شىعىپ كەلە جاتادى. وسىنىڭ ءمانىسىن سۇرادىق. سويتكەندە، تاياق – ديريجەردىڭ «ۇزار­عان قولى» كورى­نەدى. قولدى ۇزار­تۋ ءۇشىن، مۋزىكانتتاردىڭ با­رىنە كورىنۋ ءۇشىن تاياق ۇستاۋعا تۋرا كەلەدى. دەگەنمەن، قالاي شىق­سا دا، ءار ديريجەردىڭ ءوز قا­لاۋى. «ۆالەري گەرگيەۆ دەيتىن ايگىلى ديريجەردىڭ ساحناعا ءتىس شۇ­قى­عىشپەن شىعاتىنىن بىلەسىز بە؟ بۇل مادەنيەتسىزدىك ەمەس. ونىڭ دا ءوز ءمانى بار. ول بۇكىل مۋ­زىكانتتاردىڭ نازارىن ءتىس شۇ­قى­عىشقا اۋدارىپ، جۇدىرىعىنا ءتۇيىپ الىپ، تاس-ءتۇيىن ۋىسىندا ۇستاپ الىپ وينايدى»، دەيدى ك ۇلىپ. 

ءار كومپوزيتوردىڭ شىعارما­سى ءارتۇرلى كەزەڭدە جازىلادى. ول نەگە ارنالدى، نە ماقساتپەن جازىل­دى، قانداي مۇرات ارقالادى؟ ديريجەر وسى سۇراقتىڭ ارقايسىنا بويلاي الۋى، ءار تۋىندىنىڭ تاري­حىن تو­لى­عىمەن ءبىلۋى ءتيىس. وركەستردە وتىر­عان ءار اسپاپتىڭ ورىنداۋشىسىنا وسىنىڭ ءبارىن ءتۇسىندىرىپ، وي قالىپتاستىرىپ بەرۋ دە ديري­جەر­دىڭ مىندەتى. شىعارمانىڭ قاي تۇسىندا «قاۋىپتى جەرى» بار، ءان­شى قاي جەردە «شاشىلىپ» قا­لۋى مۇمكىن، وسىنىڭ ءبا­رىن رەت­تەيتىن ديريجەر. وپەرا ءانشى­سى­نىڭ ەڭ جاقسى قاسيەتىن، تالانتىن جارقىراتىپ كورسەتەتىن دە، ماپە­لەپ، مايىن تامىزا تامىلجىتا ورىنداتاتىن دا، اشۋىنا تيسە، سول جەرگە «كومىپ» تاستايتىن دا ماەسترو ديريجەر مىرزا.

ديريجەرلەردىڭ ءبىر-بىرىنە ۇق­­سامايتىنىن، شەبەر­لىگىنىڭ دا­را­لىققا نەگىزدەلەتىنىن 2019 جى­لى وتكەن Aimaty Conducting Competition حالىقارالىق ديريجەرلەر بايقاۋى اشىق كورسەتتى. ەر­بولات وسى حالىقارالىق بايقاۋ­دىڭ لاۋرەاتى اتاندى. بەلگىلى ءبىر كومپوزيتوردىڭ شىعارماسىن ءار ديريجەردىڭ ءارتۇرلى سەزىنەتىنىن وسى كونكۋرس بايقاتتى. ءبىر ديريجەر وتە سىرباز ءارى سالماقتى. ەكىنشىسى كوڭىلدى، ويناقى. ەندى ءبىرى قولىنداعى تاياعىن جۇلقىنىپ تۇرىپ سەرمەگەن سايىن ەكى ۇرتى دىرىلدەپ، بەتىنىڭ بۇلشىق ەتىنە دەيىن سەلكىلدەپ كەتەدى. مۇنداي سات­تەردە كوز الدىمىزعا وركەستردى ەموتسيامەن باسقا­راتىن ءبىرتۋار نۇرعيسا تىلەنديەۆ اعامىزدىڭ ەش­كىمگە ۇقسامايتىن ۇلىلىعى ەلەس­تەپ، ءبىر جىميىپ قويدىق. بۇل ءسىرا، ديريجەردىڭ مىنەزىنە، تۋىندىنى تىڭدارماننىڭ جۇرەگىنە جەتكىزۋدەگى جەكە تاسىلىنە، كاسىبىنە بەرىلگەندىگىنە، ماماندىعىنا ايى­رىقشا ءمان بەرەتىندىگىنە بايلانىستى بولسا كەرەك. كىمنىڭ كىم ەكە­نى كوپتىڭ اراسىنان سۋىرىلىپ شىققاندا عانا بايقالادى. وسى بايقاۋدا قازاق ەلىنىڭ اتىنان شىققان ەربولاتتىڭ ونەرى مانەرلى، ماڭعازدىعىمەن، بيىك مادەنيەتىمەن ەرەكشەلەنەتىنىن كورىپ ماقتانىپ قالدىق. «قازاق­ستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» دەگەن قۇرمەتتى اتاقتى دا ەربولات كلاسسيكالىق ونەر­دى وركەندەتۋ جولىندا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن يەلەندى.

ساۋاتى تومەن بولعانىمەن، سۇ­لۋ سازدى جۇرەگىمەن سىمىرەتىندەر ىشكى تۇيسىگى ارقىلى وركەستر – كەمە بولسا، ديريجەر – كەمەنى باس­قا­راتىن كاپيتان ەكەنىن ءبارىبىر سەزىپ وتىرادى. سىلتىدەي تىنىپ وتىر­عان زالدىڭ تىنىشتىعىن سىل­­تەپ قالعان تاياقشاسىمەن بۇزا­تىن ەربولات احمەدياروۆ قاي كەزدە دە دامىل­سىز ساۋلاعان مۋزىكا ءۇنى­نىڭ عاجايىپ الەمىن وزىمەن، مۋزى­كانت­تارىمەن بىرگە ارالاتا جونەلەدى. تامىل­جىعان اۋەننىڭ قۇشا­عىندا تەربەلىپ وتىرىپ، ديريجەر بولماسا، مىناۋ سان ءتۇرلى اسپاپ­تان جامىراعان ساز ءوزارا ۇيلە­سىم قۇرماق تۇگىلى، اۋا جايى­لىپ، ماعىناسىز داڭعىرلاققا اينالىپ كەتەرىن ءبىرجولا ءتۇسىنىپ، ەڭ سوڭىندا دارىنمەن بىتە قايناس­قان ونەر مەن ورەگە ۇلى مارتەبەلى كورەرمەن تىك تۇرىپ قول سوعىپ كەتەدى.

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

عارىشتان انىقتالعان قوقىستار

ەكولوگيا • بۇگىن، 08:24

ۆيرۋس جۇقتىرۋ توقتاماي تۇر

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:16

ءورت سوندىرگەن وجەتتەر

ايماقتار • بۇگىن، 08:12

ەرلىككە بەرگىسىز ەڭبەك

قوعام • بۇگىن، 08:09

جاساندى جۇرەك سالىندى

الەم • بۇگىن، 08:02

نۇروتاندىقتاردىڭ ايقىن جەڭىسى

ساياسات • بۇگىن، 07:43

شامانىڭ ءانى

ونەر • كەشە

سوتتالعان جىرلار

ادەبيەت • كەشە

9 اي «تولعاتقان» 9 پايىز

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار