حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ كەدەن وداعىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ كەدەن قىزمەتتەرىنىڭ بىرىككەن القاسى تۋرالى شارتتىڭ تەرمينولوگياسىن ەاەو تۋرالى شارتتىڭ جانە ەاەو-نىڭ كەدەن كودەكسى تۋرالى شارتتىڭ ەرەجەلەرىنە سايكەس كەلتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
اتالعان قۇجات بويىنشا بايانداما جاساعان قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بىرىككەن القانىڭ بىرنەشە نەگىزگى مىندەتى بار. ماسەلەن, كەدەن قىزمەتتەرىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلدارىن ۇيلەستىرەدى. ءوز قۇزىرەتى شەگىندە كەدەن زاڭناماسىنىڭ بىركەلكى قولدانىلۋىن قامتاماسىز ەتەدى. كەدەن ءىسى ماسەلەلەرى بويىنشا بىرىڭعاي قۇقىقتىق بازانى قالىپتاستىرۋعا قاتىسادى.
«2015 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ەاەو-نى قۇرۋ تۋرالى شارت كۇشىنە ەندى. 2017 جىلى وداقتىڭ جاڭا كەدەن كودەكسى قابىلداندى. وسى وزگەرىستەر كەدەن قىزمەتتەرىنىڭ بىرىككەن القاسىنىڭ شارتىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋگە نەگىز بولىپ وتىر. حاتتاماعا 2019 جىلى تامىزدا ۇكىمەت باسشىلارى قول قويدى.
حاتتامادا كەلەسى ماسەلەلەر كوزدەلگەن. بىرىنشىدەن, مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ورتالىق كەدەن ورگاندارى انىقتالدى. قازاقستاندا بۇعان قارجى مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى جاۋاپتى. ەكىنشىدەن, بىرىككەن القانىڭ بىرقاتار فۋنكتسيالارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسياعا بەرىلۋىنە بايلانىستى الىنىپ تاستالدى.
ۇشىنشىدەن, كەدەندىك اكەلۋ باجدارىن ەسەپكە الۋ جانە ءبولۋ جونىندەگى كەلىسىلگەن قاعيدالاردىڭ قولدانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ بولىگىندە بىرىككەن القانىڭ قۇقىقتارى الىنىپ تاستالدى. تورتىنشىدەن, شارتتىڭ ەرەجەلەرى وداق تۋرالى شارت پەن وداقتىڭ كەدەن كودەكسىنىڭ تەرمينولوگياسىنا سايكەس كەلتىرىلدى.
اتاپ ايتساق, «كەدەن وداعى» دەگەن ءسوز «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق» دەپ, «كەدەن قىزمەتتەرى» دەگەن ءسوز «كەدەن ورگاندارى» دەپ وزگەرتىلدى. حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق سالدارعا اكەپ سوقتىرمايدى جانە مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قاراجات ءبولۋدى تالاپ ەتپەيدى», دەدى ەرۇلان جاماۋباەۆ.
وسى شارتقا راتيفيكاتسيالىق تۇزەتۋلەردى قاراۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار 10 جۇمىس توبىنىڭ ىشىنەن ءتۇرلى باعىتتار بويىنشا بىرىككەن ارىپتەستىك شەڭبەرىندە تەك بىرەۋىن قازاقستاندىق تاراپ, ال 9-ىن رەسەي وكىلدەرى باسقاراتىنىنا نازار اۋداردى. ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين بۇل ماسەلەنىڭ قازاقستاننىڭ مۇددەسىن قورعاۋ ءۇشىن ماڭىزدىلىعىن ايتىپ, دەپۋتاتتار بارلىق پارلامەنتتىك ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتەگى جۇمىس تاسىلدەرىن وزگەرتۋ ءۇشىن كوپتەگەن شارالاردى قولعا الىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, وسىنداي قادامداردى جۇمىس ورگاندارىندا دا جاساۋ كەرەك.
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جالپى وتىرىسىندا «تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ باس بوستاندىعىنان ايىرۋمەن بايلانىستى ەمەس جازالاردى ورىنداۋدى بەرۋ تۋرالى كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.
زاڭ جوباسى جونىندە ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرلان تۇرعىمباەۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, كونۆەنتسيانىڭ نەگىزگى ماقساتى – ءار ازاماتقا ءوز جازاسىن تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا وتەۋگە مۇمكىندىك بەرۋ.
«كونۆەنتسياعا سايكەس سوتتالۋشى نەمەسە ونىڭ زاڭدى وكىلى ءوز جازاسىن تۇرعىلىقتى جەرىندە وتەۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرەدى. ءوتىنىش بويىنشا سول ەلدىڭ باس پروكۋراتۋراسى سۇراۋ سالادى. سۇراۋ سالۋعا مىنا قۇجاتتار قوسا بەرىلەدى: سوتتالۋشىنىڭ ازاماتتىعى, سوت شەشىمىنىڭ كوشىرمەسى, مىنەزدەمە, كەلتىرىلگەن شىعىن تۋرالى مالىمەتتەر.
جازاسىن وتەۋشىنى قابىلدايتىن مەملەكەت بەلگىلەنگەن جازادان قاتاڭ ەمەس جازا تاعايىندايدى. جازاسىن وتەۋشى شەشىم قابىلداعان سوڭ, 45 كۇندە ءوز بەتىنشە ەلدەن شىعۋعا ءتيىس. ال ەگەر بۇل تالاپ ورىندالماسا, زاڭ بويىنشا ءماجبۇرلى تۇردە ەلدەن شىعارىلادى. سۇراۋ سالۋدان باس تارتۋ نەگىزدەرى دە قاراستىرىلعان. ۇلتتىق زاڭناماعا سايكەس جازاسىن وتەۋشىنىڭ ارەكەتى قىلمىس بولىپ سانالماسا, قىلمىستىڭ مەرزىمى ءوتىپ كەتسە, ەل تاۋەلسىزدىگى مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىنە قاۋىپ بولسا, ۇلتتىق زاڭناماعا قايشى وزگە دە جاعدايدا باس تارتىلادى», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
ىشكى ىستەر ءمينيسترى كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا 447 شەتەل ازاماتى پروباتسيادا تۇر. ولاردىڭ ىشىندە وزبەكستان (216) مەن رەسەي (138) ازاماتتارىنىڭ سانى باسىم. سونداي-اق قىرعىزستاننىڭ – 38, ارمەنيانىڭ 5 ازاماتى بار.
شەتەلدەردە قازاقستاننىڭ 280 ازاماتى جازاعا تارتىلعان. اتاپ ايتقاندا, رەسەيدە – 251, وزبەكستاندا – 24, بەلارۋستە – 3, قىرعىزستاندا – 2 وتانداسىمىز بار.
ايتا كەتەرلىگى, قازاقستان قۇجاتقا ءبىر ەسكەرتپەمەن قول قويدى. كونۆەنتسيانىڭ 2, 3 جانە 4-باپتارىندا قولدانىلاتىن «زاڭدى وكىل» تەرمينى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق-پروتسەستىك جانە ازاماتتىق پروتسەستىك زاڭناماسىنا سايكەس «قورعاۋشى» تەرمينى رەتىندە قاراستىرىلماق.
دەپۋتاتتار تاراپىنان ماقۇلدانعان راتيفيكاتسيالىق قۇجاتتاردىڭ قاتارىندا «مەملەكەتارالىق ستاندارتتاۋ جونىندەگى قۇجاتتاردى تاراتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا بار.
وسى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ مەملەكەتارالىق ستاندارتتاۋ جونىندەگى قولدانىلاتىن قۇجاتتاردىڭ انىقتىعى مەن وزەكتىلىگىن جانە مەملەكەتارالىق ستاندارتتاۋ جونىندەگى قۇجاتتاردى تاراتۋ قاعيداتتارىنىڭ تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قۇقىقتىق نەگىز جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جالپى وتىرىستا ءماجىلىس كوميتەتتەرى بىرقاتار جاڭا زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الدى. ولار – سوت جۇيەسى مەن سۋديالارىنىڭ مارتەبەسى, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە وزگەرىستەر ەنگىزۋ جانە سوت جۇيەسىن جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى.
سونداي-اق قاراۋعا الىنعان قۇجاتتاردىڭ قاتارىندا ەڭبەك كودەكسىنە قاشىقتىقتان جۇمىس ىستەۋدى قۇقىقتىق رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى جانە قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى «مينەرالدىق تىڭايتقىشتار شىعارۋ زاۋىتىن سالۋ جانە پايدالانۋ» جوباسىن ىسكە اسىرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى بار.
وتىرىس سوڭىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ۇكىمەت پەن مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى. داريعا نازارباەۆا مەملەكەتتىك تاپسىرىس شەڭبەرىندە قارجىلاندىرىلاتىن جەكە مەنشىك بالاباقشالارداعى پەداگوگتەردىڭ جالاقىسىنىڭ تومەندىگىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى.
ەدىل جاڭبىرشين يمپورتتىق تاۋارلاردىڭ ءالى كۇنگە ازايماي وتىرعانىنا نازار اۋدارىپ, كەي يمپورتتىق تاۋارلاردى ەلىمىزدە وندىرۋگە مۇمكىندىك مول ەكەنىن جەتكىزدى.
ازات پەرۋاشەۆ وففتەيك-كەلىسىمشارتتاردى جۇزەگە اسىرۋداعى كەمشىلىكتەرگە توقتالدى. البەرت راۋ م ۇلىكتىڭ مەنشىك يەلەرى بىرلەستىگىن قۇرۋداعى كەدەرگىلەردى اتاپ ءوتتى. الەكساندر ميليۋتين سەمەي پوليگونىنان زارداپ شەككەن تۇلعالارعا وتەماقى تولەۋ بويىنشا ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا قۇرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
ايبەك پاياەۆ جەر داۋىنا قاتىستى ماسەلە كوتەردى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ۇكىمەت تاراپىنان جەر كودەكسى بويىنشا پروبلەمالىق ماسەلەلەردى شەشۋدە ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلماي جاتىر. دۇيسەنباي تۇرگانوۆ جايىق-كاسپي باسسەينىندەگى سۋ تاپشىلىعى كەزەڭىنىڭ سوزىلىپ كەتۋىنە الاڭدادى.
جامبىل احمەتبەكوۆ وتاندىق اگرارلىق عىلىمدى دامىتۋعا قاتىستى ماسەلە كوتەردى. ايگۇل جۇماباەۆا شاعىن بيزنەستى قولداپ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ۆەب-پورتالىنىڭ جۇمىسىن سالىق زاڭناماسىنىڭ نورمالارىنا سايكەستەندىرۋدى سۇرادى.
ناتاليا دەمەنتەۆا ورىس ءتىلدى مەكتەپتەردەگى مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ ساپاسىنىڭ سىن كوتەرمەي تۇرعانىن جەتكىزدى. ازات سەمبينوۆ جاستار اراسىندا ءىت-ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن قاراستىرۋعا توقتالدى.
فاحريددين قاراتاەۆ كوپتەگەن وڭىردە اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعى سالدارىنان ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ ءجيى وشۋىنە جانە ساپاسىز ەلەكتر قۋاتىنا بايلانىستى ماسەلە كوتەردى.
ەرلىك ومىرعالي جەكە مەنشىك مەديتسينالىق مەكەمەلەردى شەتەلدىك ازاماتتارعا جەدەل ەمدەۋگە جازباشا شاقىرۋ بەرەتىن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى عىلىمي ۇيىمداردىڭ تىزىمىنە ەنگىزۋدى سۇرادى.
ەرلان سمايلوۆ ءوز ساۋالىندا «سك-فارماتسيانىڭ» نەلىكتەن ادامنىڭ يممۋنتاپشىلىق ۆيرۋسى ينفەكتسياسىنا (ۆيچ) قارسى قىمبات ءارى دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ماقۇلداماعان پرەپاراتتاردى ساتىپ الىپ وتىرعانىنىڭ سەبەبىن سۇرادى.
