تاريح • 10 اقپان، 2021

بوزبالا مۇقاعالي

235 رەت كورسەتىلدى

مارات توقسانباەۆ دەگەن كوپتەن تانىس اعامىز بار. ماكەڭ 1991 جىلى العاش رەت ەڭبەك مينيسترلىگى اشىلىپ، ونىڭ جانىنان كوشى-قون ءبولىمى قۇرىلعاندا وسىندا قىزمەت ىستەۋگە ءوزى سۇرانىپ بارعان ادام.

ول تۇستا بۇل سالانى باس­قارىپ وتىرعان مينيستر سايات بەيسەنوۆ: «سەنىڭ قانىڭ بار ما؟ مۇنداي جەردە تەك قانى بار ادام عانا جۇمىس ىستەيدى»، دەپ قاتتى ەسكەرتىپتى. ءسويتىپ مارات ەسىمقۇل ۇلى كوشى-قون سالاسىندا تاپجىلماي شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت ەڭبەك ەتىپ، ەكى جىل بۇرىن زەينەتكە شىقتى.

ال مىنا سىزدەر كورىپ وتىر­عان فوتو-جادىگەر مارات اعانىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىندى. فوتوداعى ەكى ادامنىڭ ءبىرى، ياعني سول جاقتا تۇرعان – ەسىمقۇل توقسانباەۆ، جو­عا­رىدا ايتىپ وتكەن ما­رات اعا­نىڭ اكەسى. ونىڭ قا­سىن­داعى – باسىندا سۇر قال­پاعى بار، كويلەگىنىڭ كە­ڭىر­دەك تۇيمەسىنە دەيىن ادىپ­تەپ سالعان، ۇستىندە كەڭەس دا­ۋىرىندە كوپشىلىك جاپپاي تۇتىنعان ماقتالى كۇپايكە كيگەن ادام اتاقتى اقىن – مۇقاعالي ماقاتاەۆ.

ەسىمقۇل مەن مۇقاعالي تۇيدەي قۇرداس ءارى ءبىر كلاستا وقىپتى. ورتا مەكتەپتى بىتىر­گەن سوڭ ەكى دوس وقۋ-توقۋ ىزدەپ، ەلدەن ۇزاپ كەتپەي قاراساز اۋىل­دىق كەڭەسىنە حاتشى-قوس­شى بولىپ ناپاقاسىن تاۋىپ جۇرگەن.

بىردە اۋىلعا ورىس فوتوگراف كەلىپ، جۇرتتى ساتىرلاتىپ سۋرەتكە تۇسىرگەن. ەل قا­تارلى سۋرەت الدىرايىق دەسە ەكى دوستا اقشا جوق. سو­­سىن قايتەدى؟ توقسانباي قاريا­نىڭ قوراسىندا تۇرعان ءبىر ەشكىنى جەتەلەپ شىعىپ، بولماشى تەڭگەگە ساتادى دا، وسى سۋرەتتى العىزادى. بۇل 1948 جىلدىڭ كوكتەمى ەكەن. مۇقاعالي اقىنىڭ بوزبالا شاقتاعى ءمولدىر بەينەسى ءۇشىن ساتىلعان ەشكىدە ارمان جوق شىعار... مارات ايتادى:

– بۇل فوتونى بالا كۇنىمدە كورىپ ءجۇردىم. بەرتىندە جوعا­لىپ كەتتى.

 – قالاي تاۋىپ الدىڭىز؟

 – 1999 جىلى كوشى-قون اگەنتتىگى ەلورداعا قونىس اۋدار­­دى. وسى كوشپەن بىرگە مەن دە كەلدىم. مۇنداعى جۇرت قازاق سالتى بويىنشا اپتا سايىن «ەرۋلىك» شايعا شاقى­رادى. بىردە كەزەكتى شاقىر­عان ۇيگە كىرىپ بارسام، ەسىك كوزىندەگى اياقكيىم شەشەتىن جەرگە گازەت توسەپ قويىپتى. قا­راسام، الگى گازەت بەتىندە مى­نا فوتو تۇر. كوزىمە وتتاي با­­سىلدى. گازەتتى جەردەن جۇ­لىپ الىپ، قوينىما سۇڭگىتتىم.

 – گازەتتىڭ اتى ەسىڭىزدە بار ما؟

 – ەسىمدە قالماپتى. بۇ­رىنعى تورعاي وبلىسىنا قا­راستى اۋدانداردىڭ ءبىرىنىڭ باسىلىمى ەكەنى انىق.

بۇل سۋرەت وسىلاي تابىل­عان ەكەن. سودان ماكەڭ گازەت­تەگى فوتونى وڭدەپ، كو­بەيتىپ، ءبىر داناسىن اۋىل­داعى اكەسى ەسىمقۇلعا جىبەرەدى. جا­رىقتىق جۇرەگى جارىلارداي قۋانىپ: «1976 جىلى قاڭتار ايىندا جان دوسىم مۇقاعالي اۋىرىپ، الماتىدا اۋرۋحانادا جاتىر دەگەندى ەستىپ، سورپا-سۋىمدى ازىرلەپ جەتتىم. دەرت مەڭدەپ جۇقارىپ قالعان ەكەن، مەنى كورىپ كوزىنە جاس الدى. قيماي قوشتاستىق. كوكتەم شىعا «قايتىس بولدى» دەگەن حابار كەلدى. مىنا سۋرەتتى كورىپ ولگەنىم تىرىلگەندەي قۋا­نىپ وتىرمىن» دەپتى. ەسىم­قۇل اتامىز دا ۇزاق جاساپ، وتكەن جىلى شىلدە ايىندا 89 جاسىندا باقيعا اتتاندى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

«كيىك جاپپاي قىرىلىپ جاتىر»..

ايماقتار • بۇگىن، 14:15

پنەۆمونيادان 5 ادام قايتىس بولدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:00

شقو-دا تۇرعىندار ەۆاكۋاتسيالاندى

ايماقتار • 09 ءساۋىر، 2021

تاسقىن قاۋپى اۋەدەن زەرتتەلدى

ايماقتار • 09 ءساۋىر، 2021

الماتىدا تاۋ باۋرايى وتقا وراندى

ايماقتار • 09 ءساۋىر، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار