نەگىزى دومبروۆسكيس پەن گويال وتكەن جۇمادا جولىعۋعا ءتيىس ەدى. الايدا ءتۇرلى سەبەپپەن ونى كەيىنگە قالدىردى. ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستان بولەك, ءۇندىستان مەن ەو اراسىنداعى سامميت ماسەلەسى دە تالقىلانباق. العاش رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان بۇل جيىن بيىلعى مامىردا وتەدى. وعان ءۇندىستان پرەمەر-ءمينيسترى نارەندرا مودي مەن ەۋرووداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى قاتىسپاق.
بۇل كەزدەسۋدىڭ ەرەكشەلىگى مىنادا. بۇعان دەيىن ەكى تاراپتىڭ اراسىنداعى كەلىسسوزدەر اسا ءساتتى بولعان ەمەس. ماسەلەن, ءۇندىستان مەن قارت قۇرلىق 2013 جىلى بىرقاتار وزەكتى ماسەلەلەردى كەلىسە الماي, قۇر قول تارقاعان-دى.
ونىڭ ۇستىنە, ەۋروپالىق وداق نيۋ-دەليدىڭ باستى باسەكەلەسى قىتايمەن تاياۋدا عانا ينۆەستيتسيالىق كەلىسىم جاساستى. ياعني قارت قۇرلىق بەيجىڭ بيلىگىنە قىرىن قاراپ وتىرعان جوق. بۇل دا ەكىجاقتى بايلانىسقا سىزات تۇسىرگەنى انىق. ەستەرىڭىزدە بولسا, بىلتىر گيمالاي تاۋى ماڭىنداعى شەكارادا قىتاي مەن ءۇندىستان ساربازدارى قاقتىعىسىپ, 20-عا جۋىق جاۋىنگەر قازا تاپتى. ءالى كۇنگە دەيىن ەكى ەل اراسىنداعى شەكارا داۋى تۇبەگەيلى شەشىلگەن ەمەس. ەندەشە, ءۇندىستان ءوز باسەكەلەسىمەن مامىلەگە كەلۋدى قۇپتامايتىنى تۇسىنىكتى.
دەگەنمەن, بۇل جولى ەۋروپالىق وداق ءتيىمدى ەركىن ساۋدا ارىپتەسىن ىزدەپ وتىرعانى انىق بايقالادى. تاياۋدا عانا ەو-نىڭ توراعالىعىن اتقارۋعا كىرىسكەن پورتۋگاليا ەۋروپالىق وداق پەن نيۋ-دەلي قارىم-قاتىناسىن كۇن تارتىبىنە شىعاردى. ال وسى ەلدىڭ وداقتاعى وكىلى نۋنو بريتو ءۇندىستاندى الەمدەگى ەڭ ۇلكەن دەموكراتيالىق ەل دەپ مالىمدەدى.
ەركىن ساۋدا كەلىسىمىنەن ەكى جاقتىڭ دا ۇتاتىنى – باسى اشىق ماسەلە. بىرىنشىدەن, ءۇندىستان – ەۋروپالىق وداقتىڭ باستى ساۋدا ارىپتەستەرىنىڭ ءبىرى. بىلتىر ەكىجاقتى ساۋدا اينالىمى 94,5 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. قارت قۇرلىقتان گيمالايدىڭ ەتەگىنە جەتكەن تاۋارلاردىڭ قۇنى 48 ميلليارد دوللارعا جەتسە, كەرى باعىتتاعى ءونىمنىڭ باعاسى 46,5 ميلليارد دوللاردان استى. دەمەك, ەۋروپالىق وداق تا – ءۇندىستاننىڭ باستى ساۋدا سەرىكتەسى.
ەۋروپالىق وداق ەكونوميكاسىنىڭ اۋقىمىن مىنادان-اق اڭعارۋعا بولادى. قازىرگى تاڭدا قارت قۇرلىق الەمدەگى ەكىنشى ەكونوميكا سانالادى. ىشكى جالپى ءونىم كورسەتكىشىنىڭ كولەمى بىلتىر 15 تريلليون دوللاردى قۇرادى. بۇل جالپى الەم ەكونوميكاسىنىڭ التىدان ءبىرىن قۇرايدى.
سونداي-اق ەو الەمدەگى ەڭ ۇلكەن ەكسپورتتاۋشى رەتىندە بەلگىلى. ماسەلەن, 2019 جىلى وداققا مۇشە-مەملەكەتتەر قۇنى 2,13 تريلليون ەۋرودان اساتىن تاۋاردى باسقا ەلدەرگە ساتقان. ءوز كەزەگىندە 1,93 تريلليون ەۋرونىڭ ءونىمىن يمپورتتاعان. بۇل – ەۋروپالىق وداقتان تىس ايماقتارمەن جاسالعان ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس.
ەكىنشىدەن, ەۋروپالىق پارلامەنتتە ايتىلعان زەرتتەۋگە سۇيەنسەك, ەركىن ساۋدا كەلىسىمى ەكىجاقتى تاۋار اينالىمىن 10 ميلليارد دوللارعا ۇلعايتپاق. مۇنى پارلامەنت مۇشەلەرى دە مويىنداپ وتىر.
ۇشىنشىدەن, بريۋسسەل شەنەۋنىكتەرى وسىنداي قادام ارقىلى قىتايدان كەلەتىن ارزان تاۋارلارعا تاۋەلدىلىكتى ازايتپاق. ال ءۇندىستان ءۇشىن بۇل كەلىسىم مول ينۆەستيتسيا تارتۋعا جول اشادى.
تورتىنشىدەن, كەلىسىمنىڭ ساياسي استارى دا بار. ءۇندىستاننىڭ ەۋروپالىق وداقتاعى وكىلى سانتوش دجا جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا مۇنى جاسىرعان جوق. «ەو مەن ءۇندىستان اراسىنداعى قارىم-قاتىناس جالعىز اياقپەن تۇرا المايدى. ەگەر ەكى اياعى تەڭ بولسا, ياعني ەكونوميكالىق جانە گەوساياسي قاتىناس ورناسا, نىعايا تۇسەدى», دەدى ول.
ايتسە دە, وسى اپتاداعى كەزدەسۋدە ەكىجاقتى كەلىسىمگە قول قويىلۋى نەعايبىل. ويتكەنى بىرقاتار وزەكتى ماسەلەدە بريۋسسەل مەن نيۋ-دەليدىڭ پىكىرى ەكىگە جارىلادى.
ماسەلەن, ءۇندىستاننىڭ شەتەلدەن كەلەتىن تاۋارلارعا قوياتىن جوعارى سالىعى تاۋار اينالىمىنا ايتارلىقتاي نۇقسان كەلتىرەدى. سونداي-اق ەل بيلىگىنىڭ ء«ۇندىستاندا ءوندىر» ستراتەگياسى دا حالىقارالىق تالاپتارعا ساي ەمەس.
ەۋروپالىق وداققا ۇناماۋى مۇمكىن تاعى ءبىر ماسەلە مىنادا. ءۇندىستان – كليماتتىڭ وزگەرۋىنە ايتارلىقتاي «ۇلەس» قوسىپ وتىرعان ەل. پارنيكتى گازدار شىعارۋ بويىنشا الەمدە ءۇشىنشى ورىندا تۇر. جىل سايىن شامامەن 3 گيگاتوننا كومىرقىشقىل گاز شىعارادى. ياعني جاھاندىق پارنيكتى گازداردى شىعارۋدىڭ 7 پايىزى – ۇندىستانعا تيەسىلى.
ارينە, ەل بيلىگى پاريج كەلىسىمىنە سايكەس 2030 جىلعا قاراي پارنيكتى گازداردى شىعارۋ كولەمىن 33-35 پايىزعا دەيىن ازايتۋعا ۋادە بەردى. قازىرگى تاڭدا وسى باعىتتا جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. بىراق ەۋروپالىق ستاندارتقا ساي تەحنولوگيا ەنگىزىپ, سانى 1,4 ميللياردقا جەتكەن حالىقتى اسىراۋ وڭايعا سوقپايتىنى انىق.
جالپى, قارت قۇرلىق جەڭىلدەتىلگەن ەكونوميكالىق بايلانىس ورناتىپ, ديالوگ قالىپتاستىرۋعا قارسى ەمەس. ەو-دان باسقا دا ەلدەرمەن ەركىن ساۋدا نارىعىن قۇرۋ سەكىلدى ءتۇرلى كەلىسىمدەر جاساسقان. اتاپ ايتقاندا, 38 مەملەكەتپەن ءتۇرلى دەڭگەيدەگى ساۋدا-ەكونوميكالىق مامىلەگە كەلگەن. وعان قوسا, كاريب تەڭىزى ەلدەرى, افريكا, وڭتۇستىك امەريكا مەملەكەتتەرىمەن وسى باعىتتا كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋدە.
تاياۋدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەاەو-عا مۇشە-مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارىنا ۇندەۋ جولداپ, «ەاەو – ەو» فورماتىندا ديالوگ قالىپتاستىرۋ جۇمىسىن بەلسەندىلەندىرىپ, جۇيەلەندىرۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.
«ەۋروپالىق كوميسسيامەن جانە ەۋرووداقتىڭ وزگە دە ورگاندارىمەن ىنتىماقتاستىق تەڭقۇقىلى جانە پراگماتيكالىق تۇرعىدا بولۋعا ءتيىس», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. ونىڭ ەۋروپالىق وداقپەن قارىم-قاتىناس ورناتۋ جونىندە ءسوز قوزعاۋى بەكەر ەمەس.
ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, 2019 جىلى قازاقستان مەن ەو اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 24,3 ملرد ەۋرونى قۇراعان. وسىلايشا, ءبىزدىڭ ەل ەو-نىڭ سىرتقى ساۋدا ارىپتەستەرى ءتىزىمىنىڭ 31-ساتىسىنا جايعاستى. سونىڭ ىشىندە قارت قۇرلىققا 18,3 ميلليارد ەۋرو كولەمىندەگى ءونىمدى ەكسپورتتاساق, يمپورتتىڭ قۇنى 5,9 ميلليارد ەۋرودان استى.
تاۋەلسىزدىك العالى بەرى «توعىزىنشى اۋماققا» 330 ملرد دوللار تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتىلعان. سونىڭ 50 پايىزعا جۋىعى – قارت قۇرلىقتىڭ ەنشىسىندە.
قورىتا ايتقاندا, ەۋروپالىق وداق قازىرگى تاڭدا ەركىن ساۋدا بايلانىسىن ورناتاتىن ءتيمدى سەرىكتەس ىزدەپ وتىر. بىرقاتار ماسەلەدە باستارى ءبىر قازانعا سىيمايتىن ۇندىستانمەن جانە قىتايمەن ءتۇرلى كەلىسىمدەرگە بارۋى دا وسىنى اڭعارتادى. ەندەشە, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە-مەملەكەتتەردىڭ دە قارت قۇرلىقپەن مامىلەگە كەلۋىنە مۇمكىندىك مول.
