الەم • 28 قاڭتار، 2021

ءۇندىستان دا ەۋرووداققا ءۇمىت ارتادى

9 رەت كورسەتىلدى

وسى اپتادا ەۋروپالىق وداق­تىڭ ساۋدا جونىندەگى جوعار­عى كوميسسارى ۆالديس دوم­بروۆسكيس پەن ءۇندىستان كوم­مەر­تسيا جانە يندۋستۋريا ءمينيسترى پيۋش گويال كەزدەس­پەك. كەلىسسوزدەر بارىسىندا ەكى­جاق­تى ساۋدا-ەكونوميكالىق ماسەلەلەر تالقىلانادى دەپ جوسپارلانعان. بۇل كەزدەسۋ ەۋرو­پالىق وداقتىڭ جاڭا با­عىت ۇستانعانىن كورسەتەدى.

نەگىزى دومبروۆسكيس پەن گويال وتكەن جۇمادا جولىعۋعا ءتيىس ەدى. الايدا ءتۇرلى سەبەپپەن ونى كەيىنگە قالدىردى. ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستان بولەك، ءۇندىستان مەن ەو اراسىنداعى سامميت ماسە­لەسى دە تالقىلانباق. العاش رەت ۇيىم­داستىرىلىپ وتىرعان بۇل جيىن بيىلعى مامىردا وتەدى. وعان ءۇندى­ستان پرەمەر-ءمينيسترى نارەند­را مودي مەن ەۋرووداققا مۇشە مەم­لەكەتتەردىڭ باسشىلارى قاتىسپاق.

بۇل كەزدەسۋدىڭ ەرەكشەلىگى مىنادا. بۇعان دەيىن ەكى تاراپتىڭ اراسىنداعى كەلىسسوزدەر اسا ءساتتى بولعان ەمەس. ماسەلەن، ءۇندىستان مەن قارت قۇرلىق 2013 جىلى بىرقاتار وزەكتى ماسەلەلەردى كەلىسە الماي، قۇر قول تارقاعان-دى.

ونىڭ ۇستىنە، ەۋروپالىق وداق نيۋ-دەليدىڭ باستى باسەكە­لەسى قىتايمەن تاياۋدا عانا ينۆەستيتسيا­لىق كەلىسىم جاساستى. ياعني قارت قۇرلىق بەيجىڭ بيلىگىنە قىرىن قاراپ وتىرعان جوق. بۇل دا ەكىجاقتى باي­لانىسقا سىزات تۇسىرگەنى انىق. ەستەرىڭىزدە بولسا، بىلتىر گيمالاي تاۋى ماڭىنداعى شەكارادا قى­تاي مەن ءۇندىستان ساربازدارى قاقتىعى­سىپ، 20-عا جۋىق جاۋىنگەر قازا تاپ­تى. ءالى كۇنگە دەيىن ەكى ەل ارا­سىن­داعى شەكارا داۋى تۇبەگەيلى شەشىل­گەن ەمەس. ەندەشە، ءۇندىستان ءوز با­سە­كەلەسىمەن مامىلەگە كەلۋدى قۇپ­تا­مايتىنى تۇسىنىكتى.

دەگەنمەن، بۇل جولى ەۋروپالىق وداق ءتيىمدى ەركىن ساۋدا ارىپتەسىن ىزدەپ وتىرعانى انىق بايقالادى. تاياۋدا عانا ەو-نىڭ توراعالىعىن ات­قارۋعا كىرىسكەن پورتۋگاليا ەۋرو­پالىق وداق پەن نيۋ-دەلي قارىم-قاتىناسىن كۇن تارتىبىنە شىعاردى. ال وسى ەلدىڭ وداقتاعى وكىلى نۋنو بريتو ءۇندىستاندى الەمدەگى ەڭ ۇلكەن دەموكراتيالىق ەل دەپ مالىمدەدى.

ەركىن ساۋدا كەلىسىمىنەن ەكى جاقتىڭ دا ۇتاتىنى – باسى اشىق ماسەلە. بىرىنشىدەن، ءۇندىستان – ەۋروپا­لىق وداقتىڭ باستى ساۋدا ارىپ­تەستەرىنىڭ ءبىرى. بىلتىر ەكى­جاقتى ساۋدا اينالىمى 94،5 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. قارت قۇر­لىق­­تان گيمالايدىڭ ەتەگىنە جەتكەن تاۋار­­لاردىڭ قۇنى 48 ميلليارد دول­لارعا جەتسە، كەرى باعىتتاعى ءونىمنىڭ باعاسى 46،5 ميلليارد دوللاردان استى. دەمەك، ەۋروپالىق وداق تا – ءۇندىستاننىڭ باستى ساۋدا سەرىكتەسى.

ەۋروپالىق وداق ەكونوميكاسىنىڭ اۋقىمىن مىنادان-اق اڭعارۋعا بولادى. قازىرگى تاڭدا قارت قۇرلىق الەمدەگى ەكىنشى ەكونوميكا سانالادى. ىشكى جالپى ءونىم كورسەتكىشىنىڭ كو­لەمى بىلتىر 15 تريلليون دوللار­دى قۇرادى. بۇل جالپى الەم ەكو­نومي­كاسىنىڭ التىدان ءبىرىن قۇرايدى.

سونداي-اق ەو الەمدەگى ەڭ ۇلكەن ەكسپورتتاۋشى رەتىندە بەلگىلى. ماسەلەن، 2019 جىلى وداققا مۇشە-مەملەكەتتەر قۇنى 2،13 تريلليون ەۋرودان اساتىن تاۋاردى باس­قا ەل­دەرگە ساتقان. ءوز كەزەگىندە 1،93 تريل­ليون ەۋرونىڭ ءونىمىن يمپورت­تا­عان. بۇل – ەۋروپالىق وداقتان تىس اي­ماقتارمەن جاسالعان ساۋدا-ەكو­نوميكالىق بايلانىس.

ەكىنشىدەن، ەۋروپالىق پارلامەنتتە ايتىلعان زەرتتەۋگە سۇيەنسەك، ەركىن ساۋدا كەلىسىمى ەكىجاقتى تاۋار اينالىمىن 10 ميلليارد دوللارعا ۇلعايتپاق. مۇنى پارلامەنت مۇشە­لەرى دە مويىنداپ وتىر.

ۇشىنشىدەن، بريۋسسەل شەنەۋنىك­تەرى وسىنداي قادام ارقىلى قىتاي­دان كەلەتىن ارزان تاۋارلارعا تاۋەل­دىلىكتى ازايتپاق. ال ءۇندىستان ءۇشىن بۇل كەلىسىم مول ينۆەستيتسيا تارتۋعا جول اشادى.

تورتىنشىدەن، كەلىسىمنىڭ ساياسي استارى دا بار. ءۇندىستاننىڭ ەۋروپا­لىق وداقتاعى وكىلى سانتوش دجا جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا مۇنى جاسىرعان جوق. «ەو مەن ءۇندىستان اراسىنداعى قارىم-قاتىناس جالعىز اياقپەن تۇرا المايدى. ەگەر ەكى اياعى تەڭ بولسا، ياعني ەكونوميكالىق جانە گەوساياسي قاتىناس ورناسا، نىعايا تۇسەدى»، دەدى ول.

ايتسە دە، وسى اپتاداعى كەزدەسۋدە ەكىجاقتى كەلىسىمگە قول قويىلۋى نەعايبىل. ويتكەنى  بىرقاتار وزەكتى ماسە­لەدە بريۋسسەل مەن نيۋ-دەلي­دىڭ پىكىرى ەكىگە جارىلادى.

ماسەلەن، ءۇندىستاننىڭ شەتەلدەن كەلەتىن تاۋارلارعا قوياتىن جوعا­رى سالىعى تاۋار اينالىمىنا اي­تار­لىقتاي نۇقسان كەلتىرەدى. سونداي-اق ەل بيلىگىنىڭ ء«ۇندىستاندا ءوندىر» ستراتەگياسى دا حالىقارالىق تالاپتارعا ساي ەمەس.

ەۋروپالىق وداققا ۇناماۋى مۇمكىن تاعى ءبىر ماسەلە مىنادا. ءۇندىستان – كليماتتىڭ وزگەرۋىنە اي­تار­لىقتاي «ۇلەس» قوسىپ وتىرعان ەل. پارنيكتى گازدار شىعارۋ بويىن­شا الەمدە ءۇشىنشى ورىندا تۇر. جىل سايىن شامامەن 3 گيگاتوننا كومىر­قىشقىل گاز شىعارادى. ياعني جاھاندىق پارنيكتى گازداردى شى­عا­رۋدىڭ 7 پايىزى – ۇندىستانعا تيەسىلى.

ارينە، ەل بيلىگى پاريج كەلى­سىمىنە سايكەس 2030 جىلعا قاراي پارنيكتى گازداردى شىعارۋ كولەمىن 33-35 پايىزعا دەيىن ازايتۋعا ۋادە بەردى. قازىرگى تاڭدا وسى باعىتتا جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. بىراق ەۋروپالىق ستاندارتقا ساي تەحنولوگيا ەنگىزىپ، سانى 1،4 ميللياردقا جەتكەن حالىقتى اسىراۋ وڭايعا سوقپايتىنى انىق.

جالپى، قارت قۇرلىق جەڭىل­دەتىلگەن ەكونوميكالىق بايلانىس ورناتىپ، ديالوگ قالىپتاستىرۋعا قارسى ەمەس. ەو-دان باسقا دا ەلدەرمەن ەركىن ساۋدا نارىعىن قۇرۋ سەكىلدى ءتۇر­لى كەلىسىمدەر جاساسقان. اتاپ ايت­قاندا، 38 مەملەكەتپەن ءتۇرلى دەڭ­گەيدەگى ساۋدا-ەكونوميكالىق مامى­لەگە كەلگەن. وعان قوسا، كاريب تەڭىزى ەل­دەرى، افريكا، وڭتۇستىك امە­ري­كا مەم­لەكەتتەرىمەن وسى باعىتتا كەلىس­سوزدەر جۇرگىزۋدە.

تاياۋدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەاەو-عا مۇشە-مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارىنا ۇندەۋ جولداپ، «ەاەو – ەو» فورماتىندا ديالوگ قالىپتاستىرۋ جۇمىسىن بەلسەندىلەندىرىپ، جۇيە­لەندىرۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.

«ەۋروپالىق كوميسسيامەن جانە ەۋرووداقتىڭ وزگە دە ورگاندارىمەن ىنتىماقتاستىق تەڭقۇقىلى جانە پراگماتيكالىق تۇرعىدا بولۋعا ءتيىس»، دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. ونىڭ ەۋروپالىق وداقپەن قارىم-قاتىناس ورناتۋ جونىندە ءسوز قوزعاۋى بەكەر ەمەس.

ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ مالى­مەتىنە قاراعاندا، 2019 جىلى قازاق­ستان مەن ەو اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 24،3 ملرد ەۋرونى قۇراعان. وسىلايشا، ءبىزدىڭ ەل ەو-نىڭ سىرتقى ساۋدا ارىپتەستەرى ءتىزىمىنىڭ 31-ساتىسىنا جايعاستى. سونىڭ ىشىندە قارت قۇرلىققا 18،3 ميلليارد ەۋرو كولەمىندەگى ءونىمدى ەكسپورتتاساق، يمپورتتىڭ قۇنى 5،9 ميلليارد ەۋرودان استى.

تاۋەلسىزدىك العالى بەرى «توعى­زىن­شى اۋماققا» 330 ملرد دوللار تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتىلعان. سونىڭ 50 پايىزعا جۋىعى – قارت قۇرلىقتىڭ ەنشىسىندە.

قورىتا ايتقاندا، ەۋروپالىق وداق قازىرگى تاڭدا ەركىن ساۋدا بايلانىسىن ورناتاتىن ءتيمدى سەرىكتەس ىزدەپ وتىر. بىرقاتار ماسەلەدە باس­تارى ءبىر قازانعا سىيمايتىن ۇندىستان­مەن جانە قىتايمەن ءتۇرلى كەلى­سىم­دەرگە بارۋى دا وسىنى اڭعار­تادى. ەندەشە، ەۋرازيالىق ەكو­نو­مي­كالىق وداققا مۇشە-مەم­لەكەتتەردىڭ دە قارت قۇرلىقپەن مامىلەگە كەلۋىنە مۇمكىندىك مول.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلگە كەرەك ەكى كىتاپ

رۋحانيات • بۇگىن، 08:52

«عارىشقا اپارار جول»

رۋحانيات • بۇگىن، 08:50

العاشقى عارىش ايلاعى

وقيعا • بۇگىن، 08:48

تاريحي جەرلەردىڭ تاعىلىمى بولەك

رۋحانيات • بۇگىن، 08:30

شيرەك فينالدا ءسۇرىندى

تەننيس • بۇگىن، 08:11

ەل-كلاسيكودا جەڭىسكە جەتتى

فۋتبول • بۇگىن، 08:06

رۋحى بيىك ەل ەشقاشان جەڭىلمەيدى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:05

يزرايلدەن باسىم ءتۇستى

سپورت • بۇگىن، 08:04

عىلىمنىڭ جاڭا بەلەسى

عىلىم • بۇگىن، 08:01

ۇلتتىق ۇردىستەر ۇزىلمەيدى

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار