قوستاناي وبلىسى – ەلىمىزدەگى قاسيەتتى وڭىرلەردىڭ ءبىرى. قازاقستاننىڭ, قازاق حالقىنىڭ تاريحى قوستاناي ءوڭىرىنسىز كەمشىن تۇسەر ەدى. ەل قورعاعان شاقشاق جانىبەك تارحان, عىلىم مەن ءبىلىم جارىعىن شاشقان شوقان, ىبىراي, الاش ارداقتىلارى احمەت, مىرجاقىپ, امانگەلدى, كەيكى باتىر, ءماريام اپا باستاعان اقىندار لەگى, قازاق تەاتر ونەرىنىڭ پايعامبارلارى سەركە, ەلۋباي, قاپان سەكىلدى حالقىمىزعا وسىناۋ قۇنارلى توپىراق بەرگەن بىرەگەيلەردىڭ ەسىمىن جالعاستىرىپ تىزە بەرۋگە بولادى. باي تاريحى بار ءوڭىردىڭ بۇگىنگى تىرلىگى بىرلىگىمەن مازمۇندانىپ, ۋاقىتپەن بىرگە تىنىستايدى.
ۋاقىتپەن ۇندەسكەن ايماق
نۇرالى سادۋاقاسوۆ,
قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى.
قوستاناي وبلىسى – ەلىمىزدەگى قاسيەتتى وڭىرلەردىڭ ءبىرى. قازاقستاننىڭ, قازاق حالقىنىڭ تاريحى قوستاناي ءوڭىرىنسىز كەمشىن تۇسەر ەدى. ەل قورعاعان شاقشاق جانىبەك تارحان, عىلىم مەن ءبىلىم جارىعىن شاشقان شوقان, ىبىراي, الاش ارداقتىلارى احمەت, مىرجاقىپ, امانگەلدى, كەيكى باتىر, ءماريام اپا باستاعان اقىندار لەگى, قازاق تەاتر ونەرىنىڭ پايعامبارلارى سەركە, ەلۋباي, قاپان سەكىلدى حالقىمىزعا وسىناۋ قۇنارلى توپىراق بەرگەن بىرەگەيلەردىڭ ەسىمىن جالعاستىرىپ تىزە بەرۋگە بولادى. باي تاريحى بار ءوڭىردىڭ بۇگىنگى تىرلىگى بىرلىگىمەن مازمۇندانىپ, ۋاقىتپەن بىرگە تىنىستايدى.
تورعاي-توبىل بويىنداعى ەل استىعىن جيناپ, مالىن باعىپ, كەنىن قازىپ, ەلىمىزدىڭ دامۋىنا حال-قادەرىنشە ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ العا قويعان مىندەتتەرى مەن مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ارقاسىندا وبلىستىڭ ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرى كوڭىلدەگىدەي دەڭگەيگە كوتەرىلىپ كەلەدى. سونىڭ ىشىندە ونەركاسىپ ءونىمى كولەمىنىڭ يندەكسى 100,1 پايىزدى قۇرادى. اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى جالپى ءونىم 266 ميلليارد تەڭگەگە جەتىپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 144 پايىزدى قۇرادى. نەگىزگى كاپيتالداعى ينۆەستيتسيا 8 پايىزعا ارتىپ, 177 ميلليارد تەڭگە بولدى. ءوڭىردە قولعا الىنعان ون ءبىر ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ بارلىعى دا بۇگىندە پايدالانۋعا بەرىلىپ, وبلىسىمىزدىڭ تابىسىن تاسىتقان كاسىپورىندارعا اينالدى. وبلىس بيۋدجەتىنىڭ 99,6 پايىزى يگەرىلدى. الەۋمەتتىك سالادا الدىمەن اۋىزعا ىلىنەتىن باسپانا ماسەلەسى بولسا, وڭىردە جالپى اۋدانى 212 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى, بۇل وتكەن جىلدارعا قاراعاندا 4 پايىزعا كوپ.
قوستاناي وبلىسىنىڭ ەكونوميكاسى كوپسالالىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. 2007 جىلعا دەيىن جالپى وڭىرلىك ءونىمنىڭ قۇرىلىمىندا اۋىل شارۋاشىلىعى باسىمدىق تانىتاتىن, ول بارلىق جالپى ءونىمنىڭ 24 پايىزىن قۇرايتىن. ال سوڭعى بەس جىلدا ونەركاسىپتىڭ ۇلەسى باسىم بولىپ وتىرعانى انىق بايقالادى. ول بۇگىندە شامامەن 25 پايىزدى قۇرايدى. ارينە, ءبىز مۇنى قاناعات تۇتىپ وتىرعانىمىز جوق. ەلىمىزدەگى وبلىستاردىڭ ۇزدىك جەتىلىگىنە كىرۋ ءۇشىن ىلكىمدى جۇمىستار كۇتىپ تۇر. بۇل مەجەدەن الداعى 3-4 جىلدا كورىنىپ قالامىز دەگەن سەنىمىمىز دە بار.
ادەتتە, اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسى تابيعي-كليماتتىق جاعدايعا, كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبى الەمدىك نارىق جاعدايىنا تاۋەلدى بولىپ تۇرعاندا, بۇل ءبىزدىڭ وبلىس ەكونوميكاسىنا دا اسەرىن تيگىزەدى. سوندىقتان اۋىل شارۋاشىلىعىن ءارتاراپتاندىرۋ, بالامالى وندىرىستەردى دامىتۋ, ونىڭ ىشىندە شيكىزات سەكتورىنىڭ ىقپالىن ازايتىپ, جوعارى باعا قوسىلاتىن ونىمدەر وندىرەتىن ونەركاسىپ كاسىپورىندارىن دامىتۋدى نەگىزگى مىندەتتەردىڭ ءبىرى سانايمىز. دەگەنمەن, قوستاناي قاشاننان اۋىل شارۋاشىلىعىمەن داڭقى شىققان ءوڭىر. قازىر جالپى وڭىرلىك ءونىمنىڭ 21 پايىزىن ەكونوميكانىڭ وسى سالاسى بەرەدى, سونىمەن قاتار, بۇل ەلىمىزدەگى جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 14 پايىزىن قۇرايدى. قوستاناي وبلىسى رەسپۋبليكاداعى بارلىق وندىرىلگەن استىق پەن ۇننىڭ 25 پايىزىن, ەتتىڭ 10 پايىزىن, ءسۇتتىڭ 7, جۇمىرتقانىڭ 12 پايىزىن بەرەدى. قازاقستان بويىنشا ۇن وندىرۋدەن ءازىر قوستانايدىڭ الدىنا ەش وبلىس تۇسكەن جوق, ءبىز ءبىرىنشى ورىندا كەلەمىز.
بيىل كوكتەمدە قوستانايلىق ديقاندار 5,2 ميلليون گەكتارعا ەگىن ەكسە, سونىڭ 4,4 ميليون گەكتارى تەك ءداندى داقىلدارعا تيەسىلى بولدى. جاز-كۇز ايلارىندا جاڭبىردىڭ كوپ جاۋىنا بايلانىستى استىق جيناۋ ناۋقانىندا قيىندىقتار بولماي قالمادى. سوعان قاراماستان وبلىس ديقاندارى ورتاشا گەكتار اينالىمىن 11,4 تسەنتنەرگە جەتكىزىپ, قامباعا 5 ميلليون توننا استىق قۇيىپ الدى. بۇل رەسپۋبليكادا جينالعان بارلىق استىقتىڭ تورتتەن ءبىرى دەگەن ءسوز. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, ءبىزدىڭ وبلىستا ەگىن شارۋاشىلىعىن ءارتاراپتاندىرۋ سوڭعى ءۇش جىلدا بەلسەندى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. بيىل مايلى داقىلدار القابىن 36 مىڭ گەكتارعا تاعى دا كەڭەيتتىك. بۇل ماي سىعاتىن كاسىپورىنداردى شيكىزاتپەن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەردى جانە وسىنىڭ ارقاسىندا وبلىسقا كەلەتىن ءوسىمدىك مايىنىڭ يمپورتى 11 پايىزعا قىسقاردى.
جەمدىك داقىلداردىڭ كولەمىن 2016 جىلعا دەيىن 675 مىڭ گەكتارعا دەيىن جەتكىزەتىن بولامىز. بۇل وبلىستا مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا تىكەلەي بايلانىستى. وسى سالادا شاعىن, ورتا, ءىرى تاۋارلى ءسۇت جانە ەت وندىرەتىن فەرمالاردى قۇرۋىمىز ولارداعى مال باسىن ەكى ەسە كوبەيتۋگە مۇمكىندىك بەردى. ەگەر 2010 جىلى وبلىستاعى 398 اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورنىندا 85 مىڭ باس ءىرى قارا بولسا, قازىر شارۋاشىلىقتىڭ سانى 838 بولدى, ال ونداعى مال سانى 155 مىڭ باسقا جەتتى. بۇل بارلىق مال سانىنىڭ 39 پايىزى.
وڭىردە 10 ءسۇت ءوندىرۋ زاماناۋي كەشەنىن, 17 بورداقىلاۋ الاڭىن قۇردىق. ونىڭ سىرتىندا 15 شارۋاشىلىق اسىل تۇقىمدى مال وسىرەدى. 5 قۇس فابريكاسىندا جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدىك. وسى شارۋاشىلىقتاردىڭ بارلىعىندا جۇمىس وزىق يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيامەن جۇرگىزىلەدى, ارينە, ونداعى مالدىڭ دا ونىمدىلىگى جوعارى. مىسالى, جەكە سەكتورداعى ءبىر سيىر جىلىنا 2500 كيلوگرامم ءسۇت بەرسە, ال مامانداندىرىلعان شارۋاشىلىقتارداعى سيىرلاردىڭ كورسەتكىشى 5 مىڭ كيلوگرامنان 6400 كيلوگرامعا دەيىن جەتەدى. جالپى العاندا, ەلباسىنىڭ ازىق-ت ۇلىك مولشىلىعىن جاساۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنا سايكەس قويىلعان مىندەتتەردى شەشۋ جولىندا وبلىس اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى مەملەكەتتىڭ قولداۋىن دا سەزىنىپ وتىر. سوڭعى ءۇش جىلدا اگرارلىق سەكتوردىڭ ماڭىزدى سالالارىنا بولىنەتىن سۋبسيديانىڭ كولەمى 3,3 ەسە ءوستى. 2003 جىلدان بەرى وسى سالانى دامىتۋعا 334 ميلليارد تەڭگە جۇمسالسا, سونىڭ 149 ميلليارد تەڭگەسى, ياعني 45 پايىزى قايتارىمسىز قارجى بولاتىن.
قوستاناي وبلىسى كەن وندىرىسىمەن دە داڭقى شىققان ءوڭىر. كەن ءوندىرۋ بۇگىن دە وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ جەتەكشى سالاسى بولىپ وتىر. ونەركاسىپ وندىرىسىندە ونىڭ ۇلەسى 52 پايىزعا تەڭ. قوستاناي وبلىسىندا ەلىمىزدەگى بارلىق تەمىر كەنىنىڭ 90 پايىزى وندىرىلەدى. ال تەمىر جەنتەكتەرى مەن بوكسيتتىڭ جانە اسبەستىڭ 100 پايىزىن وتانعا ءبىز بەرەمىز. بۇل سالاداعى نەگىزگى ءىرى كاسىپورىندار «سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگى», «قوستاناي مينەرالدارى» اكتسيونەرلىك قوعامدارى, «وركەن» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ فيليالى, كراسنووكتيابر جانە تورعاي بوكسيت كەن ءوندىرۋ باسقارمالارى وسى بايلىقتى شالقىتىپ وتىر.
سوڭعى جىلدارى ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ماشينا جاساۋ ءوندىرىسى ايتارلىقتاي ىقپال ەتە باستادى. مەملەكەتتىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا «اگروماشحولدينگ» جانە «سارىاركااۆتوپروم» كاسىپورىندارى دۇنيەجۇزىنە بەلگىلى «Ssang Yong», «پەجو», Chance, «يۆەكو» ماركالى اۆتوموبيلدەردى قۇراستىرۋ ءوندىرىسىن باستادى. وسى جىلى 6700 اۆتوموبيل ساپقا قويىلدى, بۇل وتكەن جىلعىدان 2,5 ەسە كوپ كورسەتكىش. ەلىمىزدە شاعىن اۆتوبۋستار تەك قوستانايدان عانا شىعادى, بيىل 581 قولايلى كولىك تۇتىنۋشىلارعا جول تارتتى.
ماشينا جاساۋ ىسىندە قازاقستاندىق ۇلەستى كوبەيتۋ – الداعى ۋاقىتتاعى جۇمىستاردىڭ نەگىزگى مازمۇنىنىڭ ءبىرى. سول ءۇشىن قازىر قوراپتاردى دانەكەرلەۋ مەن بوياۋ جۇمىستارىن اتقاراتىن ءىرى تسەح اشىلدى. وسى تسەحتا شاعىن جۇيەلى ادىسپەن ءبىرىنشى وتاندىق «Nomad» ءاۆتوموبيلىن شىعارۋ باستالدى, ال الداعى كوكتەمدە «تoyota فورتۋنەر» ءاۆتوموبيلىن دە وسى تسەحتان ساپقا قويۋدى باستايتىن بولامىز. بۇرىن كەنىمەن, استىعىمەن بەلگىلى قوستانايدى ماشينا جاساۋ ورتالىعىنىڭ بىرىنە اينالدىرعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى ەكەنى جۇرتقا ايان. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى جۇزەگە اسقان كەزەڭدە وبلىستا 101,2 ميلليارد تەڭگە تۇراتىن 69 جوبا ومىرگە جولداما الدى. ولاردا 4,3 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. وسى باعدارلاما شەڭبەرىندە اشىلعان ۇقساتۋ كاسىپورىندارىندا ەڭبەك ونىمدىلىگى 1,3 ەسە ارتتى. قوستاناي وبلىسى جۇزەگە اسىرعان جانە ينۆەستيتسيا اكەلگەن جوبالار جونىنەن رەسپۋبليكا وڭىرلەرى اراسىندا ەكىنشى ورىندا كەلەدى.
قوستانايدا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما شەڭبەرىندە مايدا سورتتى پروكات وندىرەتىن «ەۆرازكاسپيانستال» زاۋىتى جىل اياعىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرىلەدى. ول تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەگەندە جىلىنا 450 مىڭ توننا مەتالل شىعاراتىن بولادى. كەلەسى جىلدىڭ وزىندە زاۋىت 230 مىڭ توننا شىعارعالى وتىر. الداعى ۋاقىتتاعى ماقسات يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا جاڭا تەحنولوگيالاردى, زاماناۋي قۇرالداردى ەنگىزە وتىرىپ, ءونىمنىڭ جاڭا تۇرلەرىن شىعارۋدى يگەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بولماق. وبلىستا تەك «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» بويىنشا ءۇش جىلدىڭ ىشىندە بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن 250 ادامعا جانە كاسىپورىنعا قارجىلاي كومەك كورسەتىلدى.
وبلىس ەكونوميكاسىن دامىتۋدا كاسىپورىنداردىڭ سىرتقى ەكونوميكالىق بايلانىسى جانە ولاردىڭ حالىقارالىق ساۋدادا ىقپالداسۋى ماڭىزدى ورىن الادى. ءوتىپ بارا جاتقان جىل الەمدىك باعانىڭ جانە سىرتقى نارىققا شىعاراتىن تەمىر كەنى, تەمىر جەنتەگى, استىق, ۇن جانە اسىل مەتالل سياقتى وتاندىق ءوندىرىس تاۋارلارىنا سۇرانىستىڭ تومەندەۋىمەن ەرەكشەلەندى. مىسالى, استىقتى بۇرىن 25 ەلگە شىعارساق, بيىل 13 مەملەكەتكە عانا ارتتىق. سوندىقتان جىل بويى سىرتقى ساۋدا اينالىمى بىلتىرعىعا قاراعاندا 20 پايىزعا تومەندەگەنى بايقالدى. الايدا, ونىڭ ىشىندە ەكسپورتتىڭ ۇلەسى يمپورتتان 1,6 ەسە باسىم بولدى. وبلىستاعى سىرتقى ساۋدا اينالىمىنىڭ 43 پايىزىن كەدەن وداعى ەلدەرىمەن الىس-بەرىسىمىز قۇرايدى. مۇنىڭ ىشىندە نەگىزىنەن ىرگەلەس رەسەيمەن ساۋدامىز ۇزىلگەن ەمەس.
شەتەلدەردە سۇرانىسقا يە, باسەكەگە قابىلەتتى ونىمدەر ءوندىرۋدىڭ ۇزدىك, جاڭا تەحنولوگيالارىن مەڭگەرۋ ءۇشىن ءوندىرىس كاسىپورىندارىنا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى قاجەت. ال ول ءىرى ينۆەستيتسيالاردى قاجەت ەتەدى. وسى ورايدا, 2013 جىلى ءوڭىر ەكونوميكاسىنا 177 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلدى. ونىڭ 70 پايىزى – كاسىپورىنداردىڭ ءوز قاراجاتى. وبلىستاعى «توبىل» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى ينۆەستيتسيانىڭ وسۋىنە كوپتەگەن جۇمىس جۇرگىزىپ وتىر. ونىڭ بازاسىندا «ينۆەستيتسيا تارتۋ جانە يننوۆاتسيانى قولداۋ ورتالىعى» قۇرىلدى. وبلىس دەلەگاتسياسى رەسەيدىڭ ورىنبور, سۆەردلوۆ وبلىستارىنا, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنا بارىپ كەلدى. ءساۋىر ايىندا قوستانايدا «KOSTANAY INVENT – 2013» حالىقارالىق يننوۆاتسيالىق فورۋمى ءوتتى. وعان رەسەيدىڭ كورشى وبلىستارى مەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ جانە قازاقستاننىڭ ون وبلىسىنان كاسىپكەرلەر مەن ەكونوميستەر, عالىمدار قاتىستى. ەكونوميكالىق دامۋ كورشىلەرگە ورتاق ماقسات. سوندىقتان وسى فورۋمدا كوپتەگەن جەتىستىكتەر كورمەگە قويىلدى, سونىمەن قاتار, وزەكتى ماسەلەلەر دە ورتاعا سالىندى.
وبلىس ءوڭىرىنىڭ ەكونوميكاسى دامىسا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى دا جاقسارا تۇسەدى. سوڭعى التى جىلدا وبلىستىڭ اۋىلدىق جەرلەرىن گازداندىرۋ قارقىندى جۇرگىزىلىپ كەلەدى, وعان 7,5 ميلليارد تەڭگە قارجى جۇمسالدى. شالعايدا جاتقان قامىستى, دەنيسوۆ اۋداندارىنىڭ ورتالىعىنا گاز قۇبىرى تارتىلدى. «رۋدنىي–كاچار كەنتى – فەدوروۆ اۋىلى ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى» جوباسى جۇزەگە اسۋدا. الايدا, اۋىلدار مەن سەلولاردى گازداندىرۋدا بۇل جۇمىستى قاناعات تۇتپايمىز. سەبەبى, وبلىس وڭىرىندەگى 618 ەلدى مەكەننىڭ تەك الپىسى عانا كوگىلدىر وتىننىڭ راحاتىن كورىپ وتىر. وبلىستاعى ەلدى مەكەندەردە اۋىزسۋدىڭ وتكىرلىگى بىلىنەدى. سوڭعى التى جىلدا حالىقتى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن دامىتۋعا 18,5 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى, تەك ۇستىمىزدەگى جىلى «اقبۇلاق» باعدارلاماسىنا 5,6 ميلليارد تەڭگە جۇمسالدى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىز مىقتى بولۋى ءۇشىن وڭىرلەردىڭ مىقتى دامۋى كەرەكتىگىن ايتقان بولاتىن. قوستاناي ءوڭىرىنىڭ بايلىعى تەك استىق پەن كەن ەمەس, ماڭدايىن كۇن ءسۇيىپ, ءجۇزىن جەل قاعىپ ەگىن ەككەن, مال وسىرگەن, كەن قازعان ادامدار, بۇگىنگىنى ەرتەڭگە جالعار جاس ۇرپاق. وبلىستا ءتۇرلى ۇلتتىڭ وكىلدەرى ءبىر اتانىڭ بالالارىنداي تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ, ەڭبەك ەتىپ وتىر. ەلباسىمىز ىلعي ايتىپ كەلەتىن دوستىق, بىرلىك, بەرەكە – ەلىمىز دامۋىنىڭ باستى كەپىلى. قوستانايلىقتاردىڭ ماقسات-مۇراتى دا وسى – قازاقستاننىڭ تابىسىن تاسىتۋ, مەرەيىن اسىرۋ.
دەرەك پەن دايەك
● قوستاناي وبلىسىنداعى اۆتوموبيل جولدارى جەلىسىنىڭ ۇزىندىعى 9514 شاقىرىمدى قۇرايدى. بۇل رەسپۋبليكاداعى جولداردىڭ ەڭ ۇزىنى بولىپ تابىلادى, ونىڭ 1408 شاقىرىمى رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە.
● 2012 جىلى باستالعان «ارقالىق–شۇباركول» تەمىرجول جەلىسىنىڭ ۇزىندىعى 214 شاقىرىم, ونىڭ 49,3 شاقىرىمى قوستاناي وبلىسى اۋماعىنان وتەدى. قازىر بۇل ۋچاسكەدە جۇمىس اياقتالدى.
● قوستاناي وبلىسىندا رۋدنىي, ليساكوۆ, جىتىقارا جانە ارقالىق – ءتورت مونوقالا بار. رۋدنىيدىڭ دامۋ مۇمكىندىگى جوعارى, ليساكوۆ پەن جىتىقارانىڭ دامۋى ورتاشا, ارقالىقتىڭ دامۋ الەۋەتى تومەن.
● شاعىن نەسيەلەردى وبلىستا 303 ادام العان, ونىڭ ىشىندە 295 ادام اۋىلدىق جەردە تۇرادى.
● جىل باسىنان بەرى ورتاشا ايلىق جالاقى 8,3 پايىزعا وسكەن, ول 83000 تەڭگەنى قۇرايدى.
● وبلىستا 2005 جىلدان بەرى 5320 ورىندىق 15 جاڭا مەكتەپ سالىندى. بيىل مەملەكەتتىك جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەرگە جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە بارلىق قارجى كوزدەرىنەن 4 ميلليارد تەڭگە جۇمسالعان.
● سوڭعى ءتورت جىلدا بالاباقشالار مەن شاعىن ورتالىقتاردىڭ اشىلۋ ەسەبىنەن 7400-دەن اسا ءبۇلدىرشىن مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەگە تارتىلعان. وبلىستا ءالى 19 000 ءبۇلدىرشىن بالاباقشا كەزەگىن كۇتىپ وتىر.
● سوڭعى جىلدارى وبلىستا زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتالعان 6 ءىرى مەديتسينالىق نىسان پايدالانۋعا بەرىلدى. وعان 17,5 ميلليارد تەڭگە جۇمسالعان.
● 2012-2013 وقۋ جىلىندا وبلىستا 4953 تۇلەك مەكتەپ ءبىتىردى. 2013 جىلى ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدەن تۇلەكتەر جيناعان ورتاشا بالل – 75,44 بولدى.
● وبلىستا قازىر 18 ءتىل ۇيرەتۋ ورتالىقتارى جۇمىس ىستەيدى. وندا مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىپ ۇيرەنۋگە 11964 ادام تارتىلعان, اعىلشىن ءتىلىن 593 ادام ۇيرەنۋدە.
● وبلىستا 120-دان اسا مۇگەدەك ستۋدەنت وقۋىنا تولەۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك كومەك الادى. وسى ماقساتقا بيىل 16 ميلليون تەڭگە قارجى جۇمسالدى.
● 2011-2013 جىلدارى «سىباعا» باعدارلاماسى ارقىلى وبلىستا 11572 ءىرى قارا مالى الىنعان.
● جىل ىشىندە وبلىس وڭىرىندە جاسالعان قىلمىس سانى 12,6 پايىزعا وسكەن. اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستاردىڭ 53 پايىزى اشىلعان.
● «توبىل» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى وبلىس اۋماعىندا 46 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋدا. ولاردىڭ جالپى قۇنى 300 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى.
● وبلىستاعى التىن وندىرەتىن ءۇش كومپانيا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 10 ايىندا «دورە» قورىتپاسىنىڭ 3,9 تونناسىن وندىرگەن.
● وبلىس اۋداندارى مەن قالالارىندا 7 مىڭنان استام ساۋدا جانە 1 مىڭنان اسا قوعامدىق تاماقتاندىرۋ ورىندارى بار.
● ينفراقۇرىلىمدى جانە كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى دامىتۋ ەسەبىنەن جۇمىسپەن قامتۋ باعىتى بويىنشا 1081 جۇمىس ورنى قۇرىلعان. جۇمىسپەن قامتۋ مەكەمەلەرىنىڭ جولداماسىمەن 428 ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلعان.
جاستار بولاشاق ىرگەسىن وزدەرى قالاۋى ءتيىس
قازىر جاستارعا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەر كوپ. ءبىلىم الۋ, تاربيە, ماماندىق تاڭداۋ, جۇمىسقا ورنالاسۋ, بوس ۋاقىتتى ماعىنالى وتكىزۋ سەكىلدى تولىپ جاتقان وزەكتى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋىنا جاستاردىڭ وزدەرى دە اتسالىسۋى ءتيىس. ول ءۇشىن جاستار تاراپىنان باستاۋ الاتىن قىزىقتى ىستەر مەن باستامالاردى قولداپ وتىرۋ وتە ماڭىزدى. وسى ماقساتتا وبلىس اكىمى نۇرالى سادۋاقاسوۆتىڭ باستاماشىلدىعىمەن وبلىستا جاستار ورتالىعى اشىلعان بولاتىن. بۇل ورتالىق جۇمىسقا ورنالاستىرۋ, شىعارماشىلىق الەۋەتتى دامىتۋ, ءبىلىم بەرۋ قىزمەتى, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىققا ۇلەس قوسۋ ىستەرمەن شۇعىلدانادى.
ورتالىق قۇرىلعالى بەرى جاستار ءۇشىن جۇمىسقا ورنالاستىرۋ بيۋروسى جۇمىس جاساي باستادى. وندا كاسىپورىن, مەكەمە باسشىلارى مەن جۇمىس ىزدەۋشىلەردىڭ ديالوگى اشىق ونلاين بازاسى ارقىلى جۇزەگە اسادى. ورتالىق مەكتەپ وقۋشىلارى, كوللەدجدەر ستۋدەنتتەرى, بالالار ۇيلەرىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرى ءۇشىن وبلىستىڭ كاسىپورىندارى مەن ۇيىمدارىندا كاسىپتىك بەيىمدەۋ ەكسكۋرسيالارىن وتكىزىپ تۇرادى. جاستار ۆارۆارينسك التىن-مىس كەن ورنىن ارالادى, «سارىارقااۆتوپروم», «اگروماشحولدينگ» ماشينا جاساۋ كاسىپورىندارىنداعى تراكتور قۇراستىرۋ جۇمىستارىنا قاتىستى. قوستانايداعى ءىرى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ۇقساتۋ كاسىپورنىنىڭ ءبىرى قوستاناي ۇن كومبيناتىندا بولىپ, وزىق تەحنولوگيالىق ديىرمەن جۇمىسىمەن, جوعارى ساپالى ۇن, ماكارون ونىمدەرىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك الدى. مۇنىڭ ءوزى جاس بۋىنعا ماماندىق تۋرالى كوپتەگەن تۇسىنىك بەرەرى ءسوزسىز.
جاستار باستامالارى ورتالىعىنىڭ پەداگوگيكالىق جاساعى اۋليەكول اۋدانىنداعى «دوستىق» لاگەرىندە «زاجگي لەتو» اتتى جازعى اۋىسىمدى ۇيىمداستىردى. جەتىم, اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار ءۇشىن لاگەردە شىعارماشىلىق دەسانتى وتكىزىلدى.
قوستاناي وبلىسى رەسپۋبليكا بويىنشا ءبىرىنشى بولىپ جاستار كۇنىن كەڭىنەن مەرەكەلەدى. وعان ارنالعان قىزىقتى شارالار جاستار باستامالارى ورتالىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكىزىلىپ كەلەدى. بيىلعى جىلى ول ەرەكشە نىساندا ۇيىمداستىرىلدى. جاستار جەلەك جولىندا سپورتتىق جارىستار وتسە, وبلىس ورتالىعىندا ءداستۇرلى ەمەس جاستار مادەنيەتىنىڭ شىعارماشىلىق فەستيۆالىن – حيپ-حوپ باتل, برەيك-دانستى, تاعى باسقالارىن تاماشالادى. جاستار قالاشىعى قۇرىلدى, وندا حەند-مەيد شىعارماشىلىعىمەن اينالىساتىندار مەن فوتوگرافتار سايىسىنا قاتىسۋشىلار دا, ونى قىزىقتاۋشىلار دا كوپ بولدى. اشىق اسپان استىندا جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ۇيلەستىرۋ باسقارماسى جارمەڭكە ۇيىمداستىردى.
مۇنىڭ بارلىعى دا ەڭ باستىسى جاستاردىڭ, ستۋدەنتتەردىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرادى. جاستار ءۇشىن سەلقوستىق – ەڭ جامان ادەت. بەلسەندىلىك بار جەردە جاستاردىڭ بولاشاققا دەگەن سەنىمى دە كۇشتى بولادى.
تيمۋر شوكەنوۆ,
جاستار باستامالارى
ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى.
مايلى داقىلدىڭ كەلەشەگى زور
مەن سوناۋ 90-جىلداردىڭ اياعىنان باستاپ, ديقانشىلىقپەن اينالىسىپ كەلەمىن. ءبىزدىڭ «قارجاۋ» شارۋا قوجالىعى سوڭعى جىلدارعا دەيىن تەك بيداي ەگۋمەن اينالىسىپ كەلدى. وسىدان ءۇش جىل بۇرىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەگىن شارۋاشىلىعىن ءارتاراپتاندىرۋ جونىندە ايتتى. ءوزىمنىڭ نەگىزگى ماماندىعىم ەكونوميست بولعاندىقتان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ بۇل تاپسىرماسىنىڭ وتە وزەكتى ەكەنىنە باسىمدى يگەن ەدىم. نارىق سۇرانىمىن ىلعي تامىرشىداي تاپ باسىپ وتىرعاندا عانا كاسىپكەردىڭ ەڭبەگى جانارىنا كوزىم جەتىپ كەلەدى.
مەن 2011 جىلعى كوكتەمگى دالا جۇمىستارىندا شارۋاشىلىق قوجالىعىنا تيەسىلى 7,5 مىڭ گەكتار جەردىڭ شەتىنەن شامالاپ, كۇنباعىس, زىعىر سەكىلدى مايلى داقىلدار ەكتىم. «قازاگروفينانس» اكتسيونەرلىك قوعامىنا مايلى داقىلداردى ءوسىرۋ, وڭدەۋ ءۇشىن تەحنيكا مەن قۇرال-جابدىقتار الۋعا ءوزىمنىڭ جوبامدى ۇسىنىپ, نەسيە قارجى الدىم. مايلى داقىلدار وسىرۋگە جەرىنىڭ قۇنارى جاقسى فەدوروۆ اۋدانىنىڭ كوپىچەنكا اۋىلىنان ماي سىعاتىن زاۋىت سالدىم. وعان وسى سالاداعى نەمىس جابدىعىن الىپ, ورناتتىم. قازىر نەمىس تەحنولوگياسى بويىنشا قۇرامىندا بارلىق دارۋمەندەرى, ادام اعزاسىنا قاجەتتى ومەگا-3, ومەگا-6 قىشقىلدارى, تابيعي ءدامى ساقتالعان «لاۆرا» مايىن وندىرەمىز. وتكەن جىلى 2 مىڭ گەكتارعا كۇنباعىس, زىعىر ەككەن ەدىك, بيىل ونى 3 مىڭ گەكتارعا جەتكىزدىك. ماي زاۋىتىندا جىلىنا 3900 توننا ماي شىعاراتىن مۇمكىندىك بار. ءبىز ەكى جىلعا جۋىق ۋاقىتتا وسى قۋاتتىلىقتىڭ جارتىسىن يگەردىك.
جىل وتكەن سايىن ءونىمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ قاجەتتىگى ءبىلىنىپ وتىر. ونى ءوزىمىز دە سەزىنەمىز. ويتكەنى, ىشكى نارىقتا وسىمدىك مايىنىڭ باسەكەسى قاتتى بولىپ تۇر. ازىق-ت ۇلىكتىڭ بۇل ءتۇرى وبلىسقا رەسەيدەن دە كوپ كەلەدى. ءبىز ءونىمنىڭ ساپاسىنا اسا ءمان بەرىپ وتىرمىز. سالقىن كۇيىندە سىعىلعان كۇنباعىس مايىنىڭ بۇكىل دارۋمەندەرى وزىندە قالادى. قازىر وسىنى تۇسىنگەن تۇتىنۋشى وزگەلەردەن ءسال قىمباتتاۋ باعاسىنا قاراماي ءبىزدىڭ تسەحتا وندىرىلگەن «لاۆرا» مايىن الىپ جاتادى. «قارجاۋ» شارۋا قوجالىعىنىڭ ماي زاۋىتى شىعارعان ءونىمدى استانا, قاراعاندى, كوكشەتاۋ قالالارىنا, كورشى رەسەيدىڭ ىرگەلەس چەليابى قالاسىنا ارتامىز. ءتىپتى الىستاعى اۋعانستان, تاجىكستان دا «لاۆرا» مايىنىڭ ءدامىن تاتتى.
ماي سىعۋ تسەحىندا بۇگىندە جىل بويى ون ەكى ادام ءۇزىلىسسىز جۇمىس ىستەيدى. اۋىل ادامدارىنا جۇمىس بەرۋ دە كوزدەگەن ماقساتتىڭ ءبىرى ەدى. وعان دا كوڭىل توق.
مۇحامەدجان اكۋلوۆ,
«قارجاۋ» شارۋا
قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى.
فەدوروۆ اۋدانى,
كوپىچەنكا اۋىلى.
ءوندىرىس سيپاتىن وزگەرتكەن سالا
قوستاناي وڭىرىندە ونەركاسىپتىك ءونىم وندىرۋمەن 600-گە جۋىق كاسىپورىن اينالىسادى. سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگى ەلىمىزدەگى عانا ەمەس, ودان سىرت جەرلەردەگى ەڭ ءىرى كەن ورىندارىنىڭ ءبىرى. وبلىستىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋىنا ونىڭ ىقپالىنىڭ زور ەكەنى دە راس. سوڭعى جىلدارى وڭىردە تابىسى دا, داڭقى دا مۇنان كەم سوقپايتىن ءوندىرىستىڭ ءتۇرى پايدا بولدى. بۇل ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ تىكەلەي جەمىسى دەپ بىلسەك ارتىق ەمەس. ويتكەنى, سىرتقى ەكونوميكالىق بايلانىستىڭ دامۋى, ەلىمىزدەگى ينۆەستيتسيالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامالاردىڭ ءورىس الۋى قوستانايدا ماشينا جاساۋ ءىسىنىڭ باستالۋىنا مۇمكىندىك بەردى.
وسىدان 20 جىل بۇرىن قوستاناي وبلىسى قازاقستانداعى ماشينا جاساۋ ورتالىقتارىنىڭ بىرىنە اينالادى دەگەنگە كىم سەنەر ەدى؟ ول كوپشىلىك ءۇشىن ەرتەگىدەي قيال بولىپ كورىنەتىن. ال قازىر قوستانايلىق ماشينا جاساۋشىلار قۇراستىرعان كومبايندار مەن تراكتورلارعا, تاعى باسقا دا اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى وزىق ۇلگىدەگى تەحنيكالارعا ەلىمىز ديقاندارى تاراپىنان سۇرانىس كوپ. بيىلعى جىلدىڭ ون ايىنىڭ وزىندە ماشينا جاساۋ كاسىپورىندارى 351 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى باستاۋ العان 2010 جىلمەن سالىستىرعاندا, بۇل سالانىڭ ءوندىرىس كولەمى 2,3 ەسەگە ءوستى.
وبلىستا ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ «اگروماشحولدينگ» اكتسيونەرلىك قوعامى, «سارىارقااۆتوپروم», «اگروتەحماش», «دورماش», «دون مار», «بولاشاك ا» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەرى سەكىلدى ءىرى كاسىپورىندارى بار. وسى كاسىپورىنداردىڭ باسىم كوپشىلىگى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن قۇراستىرادى. ال 2010 جىلدان باستاپ «اگروماشحولدينگ» اكتسيونەرلىك قوعامى وندىرىستىك الاڭدارىندا وڭتۇستىككورەيالىق Ssang Yong اۆتوموبيلدەرىنىڭ قۇراستىرىلۋى باستالعان ەدى. ونىڭ بۇگىنگە دەيىن Ssang Yong Kyron, Ssang Yong Actyon, SsangYong Rexton, Ssang Yong Actyon Sport, Ssang New Actyon سياقتى مودەلدەرى, سونداي-اق پرەميۋم كلاستى جەڭىل اۆتوموبيل – SsangYong Chairman شىعارىلدى. ءۇش جىلدان بەرى كاسىپورىن وسى مودەلدەردەگى 3400 Ssang Yong جەڭىل جۇردەك ماشيناسىن ساپقا قويدى, بۇل 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا 90 پايىزعا كوپ.
2012 جىلدان باستاپ «اگروماشحولدينگ» ۋكراينالىق ارىپتەستەرىمەن بىرلەسىپ, Chance اۆتوموبيلىن قۇراستىرۋدا. جوبا تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەگەندە جىلىنا وسى كولىكتىڭ 25 مىڭ داناسىن تۇتىنۋشىعا ۇسىناتىن بولادى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ون ايىندا «اگروماشحولدينگ» كاسىپورنىنىڭ ءوندىرىس الاڭىندا 4354 Ssang Yong, Chance جانە Peugeot اۆتوموبيلدەرى قۇراستىرىلدى.
سونىمەن قاتار, كاسىپورىننىڭ ءوندىرىس الاڭىندا 2012 جىلدان باستاپ, «سارىارقااۆتوپروم» سەرىكتەستىگىمەن بىرلەسىپ, ۋاز جانە IVECO ماركالى اۆتوموبيلدەرى قۇراستىرىلىپ جاتىر. وسى كەزگە دەيىن جولاۋشىلار جانە جۇك ماشينالارىنىڭ 671 داناسى دايىن بولدى. جاقىندا «Allurgroup» كومپانياسىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن «سارىارقااۆتوپروم» زاۋىتى IVECO-682 اۋىر جۇك ماشيناسىنىڭ قۇراستىرۋ جەلىسىنىڭ تۇساۋكەسەرىن جاسادى. وسى سالتاناتتى شاراعا قاتىسقان يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيا مينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى البەرت راۋ مەن IVECO كومپانياسى وپەراتسيالىق ديرەكتورى فرانكو فۋزينياني جاڭا جۇك ماشيناسىنىڭ لەنتاسىن قيعان بولاتىن. البەرت راۋ «بۇرىن «جيگۋلي» مىنەتىن ەدىك. مىنە, ەندى جۇردەك ماشينانىڭ ءتۇر-ءتۇرى وزىمىزدە قۇراستىرىلىپ جاتىر. دۇنيەجۇزىنە بەلگىلى مودەلى «IVECO-682» اۋىر جۇك ماشيناسىن قۇراستىرۋ جەلىسىنىڭ اشىلعان كۇنى ءبىز ءۇشىن تاريحي كۇن بولادى ءالى!» دەگەن ەدى. 20 توننانى ءبىر-اق ارتاتىن ءوزى جۇردەك, ءوزى مىقتى, ءىشى قولايلى ماشينا ءبىزدىڭ الىسقا جۇك تاسۋشىلار تاراپىنان ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولارى ءسوزسىز.
«سارىارقااۆتوپروم» كاسىپورنى قولعا العان «قوستاناي قالاسىندا شاناقتاردىڭ بوياۋى مەن ءپىسىرۋىن قوسا وتىرىپ, NOMAD مودەلدى Ssang Yong اۆتوموبيلدەرىن CكD ادىسىمەن قۇراستىرۋ» دەپ اتالاتىن جوبانىڭ قۇنى 14,859 ميلليارد تەڭگە تۇرادى. بۇل جوبا شەڭبەرىندە العاشقى قازاقستاندىق ماشينا شىعادى, ونى ءوزىمىزدىڭ نارىقتا باسقا الىس جانە جاقىن شەتەلدەرگە ۇسىنۋ دا جوسپاردا بار. بۇل العاشقى قۇراستىرىلعان وتاندىق اۆتوموبيل قازاقستان ءۇشىن بىرەگەي جوبا, ول شاناقتاردىڭ ۇساق ءتۇيىندى قۇراستىرۋىن, بوياۋى مەن ءپىسىرۋىن قامتيدى. سونداي-اق, Toyota Fortuner ماركالى اۆتوموبيلدەردى قۇراستىرۋ دا 2014 جىلى كوكتەمدە باستالادى. وسى جوبا تولىق قۋاتىنا ەنگەندە قوستانايدان جىلىنا 3000 Toyota Fortuner تۇتىنۋشىلارعا جول تارتاتىن بولادى.
يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى باعدارلاماسى بويىنشا ماشينا جاساۋ سالاسىندا 29,8 ميلليارد تەڭگەنىڭ 8 جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. سونىڭ ىشىندە قۇنى 28,7 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 6 جوبا تولىق قۋاتتىلىق دەڭگەيىنە جەتۋگە جاقىن. بارلىق 8 جوبا بويىنشا 1250 قوستانايلىق جۇمىس ورنىن ماشينا جاساۋ سالاسىنان تابادى.
مىنە, قوستاناي ءوڭىرىنىڭ ءوندىرىستىك سيپاتىن ماشينا جاساۋ ءىسى وسىلاي وزگەرتتى.
مەيرام سوكىتباەۆ,
وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ
باسقارماسىنىڭ باسشىسى.
شارۋاعا ارنالعان «سىباعا»
اۋىلدا تۇرعان سوڭ مال ۇستاماي بولمايدى. قۇرىق ۇستاعان اتالارىمىزدىڭ قازانىنان مايى, بوساعاسىنان بەرەكەسى كەتپەگەن. مەن بۇرىن اۋىل تۇرعىندارىنا ارنالعان 400 مىڭ تەڭگە شاعىن نەسيەدەن الىپ ءجۇردىم. ونىڭ كومەگى تيمەي قالمادى, بىراق كولەمى تىم از بولدى, سوندىقتان اينالىمعا كەلە بەرمەيدى. «سىباعا» باعدارلاماسى اۋىلدا تۇرىپ, مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسامىن دەگەندەرگە جاقسى كومەك. مەن «سىباعانى» ەكى جىلدىڭ ىشىندە ءۇش رەت ءبولىپ الدىم. وعان بانككە قوياتىن كەپىلىمىزدىڭ بولماۋى سەبەپ بولدى. بالالاردىڭ, تۋعان-تۋىستىڭ قالاداعى ۇيلەرىن قويىپ, 11 ميلليون 800 مىڭ تەڭگە قارجى الدىق. جەتى جىلدىڭ ىشىندە امان-ەسەن مالىمىزدى كوبەيتىپ الساق, نەسيەنى تولەپ شىعامىز دەگەن ءۇمىتىمىز بار.
«سىباعا» بويىنشا بىزگە ءبىرىنشى رەت 2012 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا 6 ميلليون 300 مىڭ تەڭگە بەرىلدى. وعان 30 ءىرى قارا جانە 2 اسىل تۇقىمدى بۇقا ساتىپ الدىق. سول جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا قولىمىزعا تاعى دا 2 ميلليون 440 مىڭ تەڭگە, ءۇشىنشى رەت بيىل ءساۋىر ايىندا 3 ميلليون تەڭگە ءتيدى. ولاردىڭ بارلىعىنا دا سيىر مەن تاعى ءبىر اسىل تۇقىمدى بۇقا ساتىپ الدىق. قازىر بارلىعى 74 سيىر, 3 بۇقامەن قىسقا تۇستىك.
بۇرىن «سۇلۋكول اسىل تۇقىمدى قوي زاۋىتى» شارۋاشىلىعى ەلىمىزگە تەگىس بەلگىلى بولعان ەدى. جايىلىمى جاقسى. اۋىلدىڭ اينالاسىندا ەگىن جوق. ءبىز تۇرعان فەدوسەەۆ اۋىلى وسى شارۋاشىلىقتىڭ بولىمشەسى سانالاتىن. اۋىلدىڭ اينالاسىندا قازىر دە ەشقانداي ەگىن ەگىلمەيدى, مالعا جايىلىم مول. جەمشوپتى بيىل جەتكىلىكتى دايىنداپ الدىق. شارۋا قوجالىعىندا قازىر ءبىر مالشىعا, ءبىر كۇزەتشىگە, ءبىر مەحانيزاتورعا جۇمىس ۇسىندىق. ەپتەپ تەحنيكانى دا جيناپ جاتىرمىز, ونسىز جۇمىس جۇرمەيدى. «سىباعانى» العاننان كەيىن ءبىر جىلدا ونىڭ ۇستەمەسىن تولەي باستاۋ كەرەك. ءبىزدىڭ شارۋاشىلىق ونى دا تولەپ قويدى, جاقىندا كوميسسيا كەلىپ, مالدى, قورانى, سانيتارلىق تازالىقتى, جەمشوپتىڭ ساپاسىن, بارلىعىن تەكسەرىپ كەتتى. مال قورانىڭ بىرەۋىن وتكەن جىلى, ەكىنشىسىن بيىل سالىپ الدىق. قىس ايلارىندا جىلى قورادا تۇرعان مال كوكتەمگە كۇيلى شىعادى.
ءبىز نەسيەنىڭ اقشاسىنا مالدى الىستان تاسىماي, اۋىلداعى جەكەلەردىڭ قولىنداعى سيىرلاردان تاڭدادىق. ال بۇقانى اۋليەكول اسىل تۇقىمىن ۇستاپ وتىرعان اۋىلداعى ءبىر شارۋاشىلىقتان ساتىپ الدىق. سيىرلار دا, بۇقالار دا جەرگىلىكتى مال بولعاندىقتان, ولاردى تۇتىنۋ, باعۋ, كوبەيتۋ سىرى بىزگە دە ءمالىم. «سىباعا» – شارۋاشىلىقتى دامىتۋعا قولايلى باعدارلاما. وسى باعدارلاما بويىنشا مەملەكەتتىڭ سۋبسيدياسىن دا الىپ وتىرمىز. بۇل دا شارۋانىڭ ەڭبەگىن باعالاۋ, وعان ۇلكەن كومەك دەپ بىلەمىن. وتكەن جىلى 33 بۇزاۋ الدىق, ارينە, ءبىرىنشى جىل بولعان سوڭ شامالاپ قيىندىقتار بولدى. سيىرلارىمىزدىڭ ۇشەۋى اق بۇزاۋ تۋدى, بۇل اۋليەكول اسىل تۇقىمىن الىپ ۇلگەردىك دەگەن ءسوز. كەلەر كوكتەمدە سيىرلار تاعى بۇزاۋلايدى, مال سانى كوبەيە, سونىمەن قاتار, اسىلدانا تۇسەدى. ەگەر «سىباعا» بولماعاندا مەن ەشقاشان مالىمدى بۇلاي كوبەيتە الماس ەدىم. ويتكەنى, اۋىلداعى ادامدا مول قارجى قايدان بولسىن. وسى باعدارلامانى ماعان ارنالعان سىباعاداي كورەمىن. مۇنىڭ تاعى ءبىر جاقسىسى, سۋبسيديا الۋ ءۇشىن مالدى ىلعي تەكسەرتىپ, كۇتىمىنە جەتە ءمان بەرەسىڭ. مەنىڭ قورامداعى تۇقىمى ازعان سيىرلار الداعى جەتى جىلدا ەتتى توڭكەرەتىن اۋليەكول تۇقىمى بولىپ ىرىكتەلەدى, شارۋامىز اياعىنان تۇرادى.
سارۋاربەك شولانوۆ,
"شولانوۆ" شارۋا
قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى.
اۋليەكول اۋدانى,
فەدوسەەۆ اۋىلى.
________________________
ايقارما بەتتىڭ ماتەريالدارىن دايىنداعان «ەگەمەن قازاقستاننىڭ»
قوستاناي وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى ءنازيرا جارىمبەتوۆا.
