بۇگىندە ءوڭىر مەكەمەلەرى مەن ۇيىمدارىنىڭ باسشىلارى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىمەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزۋدى جيىلەتىپ ءجۇر. بۇل كەزدەسۋلەردە ادەتتەگىدەي جەتىستىكتەر جايلى باسا ايتىلىپ, اڭگىمە سودان اسپاي جاتۋى باياعى قالپى. وندايدا قانشا ايتقانمەن, كاسىپتىك تۇرعىداعى پايىم-تۇسىنىگىمىز, وي-توپشىلاۋىمىز بار, بولعان جەرلەردە ەستىپ-كورۋىمىز بار, ءبىراز كەمشىلىكتەر جايىن دا بىلۋگە وقتالماي قالا المايسىڭ. امال نە, ماسەلە ءمانىسى مايموڭكەلەنىپ بەلگىسىز كۇيدە قالادى. تاعى تاقاقتاي تۇسسەڭ, رەسمي تۇردە حات جازىلۋ كەرەكتىگى ەسكەرتىلىپ سىتىلۋ جاعى جانە قولما-قول. حات جولدانعان كۇننىڭ وزىندە جاۋاپتىڭ ۇزاق جولدان, ونىمەن قوسا كۇزەلىپ-تۇزەلىپ وتەتىنىن بىلەتىندىكتەن, قۇلقىڭ قالاي سوقسىڭ بۇعان. سوندىقتان اكادەميك الكەي مارعۇلان ءبىر عالىم ءوزىنىڭ دوكتورلىق ەڭبەگىن قورعاپ جاتقاندا ەكى-ءۇش رەت شىعىپ سويلەگەندە «الەكە, بۇگىن كوپ سويلەپ كەتتىڭىز عوي» دەگەن بىرەۋگە «كىسى نە نارسە تۋرالى بىردەڭە بىلگەن سوڭ سويلەيدى عوي, بىلمەسە نەسىن سويلەسىن» دەگەندەي بىلەتىندەرىمىز كەيبىرىنە اينالىپ سوقپاسقا بولماي وتىرعانى راس.
بۇگىندە ءوڭىر مەكەمەلەرى مەن ۇيىمدارىنىڭ باسشىلارى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىمەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزۋدى جيىلەتىپ ءجۇر. بۇل كەزدەسۋلەردە ادەتتەگىدەي جەتىستىكتەر جايلى باسا ايتىلىپ, اڭگىمە سودان اسپاي جاتۋى باياعى قالپى. وندايدا قانشا ايتقانمەن, كاسىپتىك تۇرعىداعى پايىم-تۇسىنىگىمىز, وي-توپشىلاۋىمىز بار, بولعان جەرلەردە ەستىپ-كورۋىمىز بار, ءبىراز كەمشىلىكتەر جايىن دا بىلۋگە وقتالماي قالا المايسىڭ. امال نە, ماسەلە ءمانىسى مايموڭكەلەنىپ بەلگىسىز كۇيدە قالادى. تاعى تاقاقتاي تۇسسەڭ, رەسمي تۇردە حات جازىلۋ كەرەكتىگى ەسكەرتىلىپ سىتىلۋ جاعى جانە قولما-قول. حات جولدانعان كۇننىڭ وزىندە جاۋاپتىڭ ۇزاق جولدان, ونىمەن قوسا كۇزەلىپ-تۇزەلىپ وتەتىنىن بىلەتىندىكتەن, قۇلقىڭ قالاي سوقسىڭ بۇعان. سوندىقتان اكادەميك الكەي مارعۇلان ءبىر عالىم ءوزىنىڭ دوكتورلىق ەڭبەگىن قورعاپ جاتقاندا ەكى-ءۇش رەت شىعىپ سويلەگەندە «الەكە, بۇگىن كوپ سويلەپ كەتتىڭىز عوي» دەگەن بىرەۋگە «كىسى نە نارسە تۋرالى بىردەڭە بىلگەن سوڭ سويلەيدى عوي, بىلمەسە نەسىن سويلەسىن» دەگەندەي بىلەتىندەرىمىز كەيبىرىنە اينالىپ سوقپاسقا بولماي وتىرعانى راس.
«ەرتەڭى كوبەيگەن ىستە بەرەكە بولمايدى» دەيدى حالىق. بۇل ءسوز ويعا نەگە ورالىپ وتىر دەسەڭىز, ماسەلەن, ايماقتا بۇدان ەكى-ءۇش جىل بۇرىن دۇبىرلەتىلىپ, ءىرى جوبالاردىڭ قاتارىنا جاتقىزىلعان جەزقازعان قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى كەڭگىر كەنتىندە پايدا بولۋعا ءتيىستى قۇس ەتىن وندىرەتىن فابريكا تۋرالى بۇگىندە ەشقانداي حابار-وشار ەستىلمەۋگە اينالدى. ءالى سالىنىپ جاتىر ما, الدە قۇرىلىسى مۇلدەم توقىرادى ما بەيمالىم بولىپ قالعان-دى. جالپى قۇنى 2 ملرد. 866 ميلليون تەڭگەگە جوبالانىپ, جىلىنا 9,4 مىڭ توننا جەڭىل ەتتى تۇتىنۋشىلارعا جونەلتپەك جاڭا كاسىپورىن ىسكە كىرىسۋىنىڭ مەجەلەنگەن مەرزىمى دە وتكەندەي ەدى. ماسساعان, دەمەگەندە نە دەرسىز, ەندى عانا ءبىلىنىپ وتىرعانداي مۇنداعى جۇمىستار ءالى كۇنگە دەيىن قولعا الىنباپتى. مىس ءوندىرۋ كولەمى تومەندەپ, جۇمىسشىلار قىسقارتىلعان قالا ومىرىنە جاڭا تىنىس بەرەدى دەگەن كاسىپورىننىڭ اشىلۋىن كۇتكەن جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ءۇمىتى قاشان ورىندالارىن ەشكىم تاپ باسىپ ايتا المايتىن كۇيگە كۇرمەلىپتى قازىر.
سول سەكىلدى وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن عانا جاڭاارقا اۋدانىندا دا قۇس ەتى مەن جۇمىرتقا وندىرەتىن تاعى ءبىر فابريكا سالۋ بەلگىلەنگەن بولاتىن. بەلگىلەنۋى نە كەرەك, كەڭگىردەگى سياقتى مۇنىڭ دا اتى بۇگىندە اۋىزعا الىنۋدان قالىپ بارادى. سويتسەك, قۇرىلىسى كەيىنگە شەگەرىلگەن ەكەن. نەگە بۇلاي؟ اياق استىنان وزگەرتىلە سالىنۋى قالاي؟ مۇنىڭ سەبەپتەرىن جاسىرماي ايتۋ ورنىنا, جاق اشپاي قالۋىمىزدا قانداي گاپتار بار؟
جاڭاارقا دەمەكشى, وسى جاقتا, دالىرەك ايتقاندا ەراليەۆ اۋىلدىق وكرۋگى اۋماعىندا اشىق ادىسپەن كومىردى قوتارىپ, ارتىپ جان-جاققا جونەلتۋشى «جالىن» كەنىشىنىڭ جۇمىسى دا توقىراۋعا اينالۋعا شاق تۇر. سەبەبىن بىلسەك, وتىنعا سۇرانىس ازايعان دەسەدى. ەكىنشىدەن, وندىرىلگەن ءونىمدى ساقتايتىن قويما سالىنباعان. اشىق دالادا ۇيىلگەن تاۋ-تاۋ كومىر توزاڭى بۇرىن مالعا جايلى جايىلىمعا بۇرقىراپ-شوگىپ , اينالاسىنداعى تابيعاتتىڭ كوركىن كەتىرگەن. وسىلاي بولارىن بىلگەن جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ قارسىلىعىنا قاراماستان, اشىلعان كەنىش اقىرى ارقانىڭ ەڭ ءبىر شۇيگىن جەرىن شارۋاعا جارامسىز ەتىپ تاستادى.
جاسىراتىنى جوق, قانشا ويلانساڭ دا كەيدە وسىنداي ءجون-جوسىقسىز ىستەردىڭ قالايشا جولى بولا كەتەرىن, «بۇك تۇسسە دە مەنىكىلىگىن, شىك تۇسسە دە مەنىكىلىگىن» تۇسىنبەيسىڭ. تاياق تاستام جەردە ءبىر ءوزى جىلىنا 8 ميلليون توننا كومىر وندىرۋگە قولى جەتكەن «شۇباركول» كەنىشى تۇرعاندا, ەكىنشىسىن اشۋدىڭ نە قاجەتتىگى بولعانىن, ءتۇسىنىپ كورىڭىز.
كەڭ توسكەيى مىڭعىرعان مالعا تولى تۇگىسكەن ءوڭىرىن قازىر تاني المايسىز. كۇننەن-كۇنگە جۇدەگەن كەيپىنە ءىشىڭىز اشيدى. «جاڭاارقا جىلقىسىنىڭ قىمىزى مەن ەتى-اي» دەپ تامسانۋ بۇدان بىلاي تۇسكە اينالاتىنداي سىڭايلى. بىرىنەن سوڭ ءبىرى اشىلىپ جاتقان قاپتاعان كەنىش ت ۇلىكتەر ءورىسىن تارىلتىپ بارادى. كەندى بەتىنەن عانا الىپ, شالا-شارپى پايدالانعاننان سوڭ, تايىپ بەرەتىن ادەت پايدا بولعان. وسىنداي جاعدايلارعا بايلانىستى ءتىلشى قوسىنىنا رەنىشتەرىن جەتكىزۋشىلەر كوبەيىپ تۇر. ولاردىڭ مالىمدەۋىنشە وبلىستاعى «سارىارقا» اكك ۇك» اق قولپاشتاۋىمەن كەن كوزدەرىن تالاسا-تارماسىپ پايداسىنا جاراتۋشىلاردىڭ قاپەرىنە جەر تاعدىرى, جۇرت كەلەشەگى كىرىپ شىعار ەمەس. وي مەن قىردا كەن قوپارعان تەحنيكا, كەن تاسىعان كولىك كۇندىز-ءتۇنى جوسىپ ءجۇر. ال مال ءورىسى تارىلىپ, جەر ءب ۇلىنۋ ۇستىندە. وسىندايدا قالايشا ەسكە تۇسىرمەسسىز, كەزىندە تۇگىسكەن اۋىلىندا قىمىز, ەت قالبىرلاۋ تسەحى, مال بورداقىلاۋ ورنى, باسقا دا شاعىن وندىرىستەر قۇرىلماقتىعى جونىندە جار سالىنىپ ايتىلعان ەدى. الايدا, اۋدان ورتالىقتارىندا, ءىرى ەلدى مەكەندەردە ءجۇن-تەرى وتكىزەتىن ورىندار سالۋ ءىسى قاعاز بەتىندە عانا قالدى. وبلىستا وتكەن 10 ايدا قويدان الىنعان ءجۇن شارۋاشىلىقتىڭ بارلىق ساناتتارى بويىنشا 1943,7 توننانى قۇراپتى. الىنعان ءىرى تەرى 161 مىڭ 190 دانا. وسى كۇنگە شەيىن وسىنشا زاتتى وڭدەپ, كادەگە جاراتاتىن ورىن قۇرىلىپ كورمەپتى. اۋىلعا قاجەتتى وسىنداي ىستەرگە قولداۋ كورسەتۋ ورنىنا تابيعات بايلىعىن تالان-تاراجعا سالىپ, ەل ءىشىنىڭ بەرەكەسىن كەتىرگەن ارەكەتتەر بەل الىپ بارا جاتقانداي.
ايقىن نەسىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
قاراعاندى.
