ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا بالالاردى قورعاۋ, استىق نارىعى, حالىقارالىق شارتتار, مەكتەپ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا قاتىستى قۇجاتتار قارالدى.
ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا بالالاردى قورعاۋ, استىق نارىعى, حالىقارالىق شارتتار, مەكتەپ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا قاتىستى قۇجاتتار قارالدى.
كۇن تارتىبىندە قىزۋ تالقىعا تۇسكەن «بالالاردىڭ دەنساۋلىعى مەن دامۋىنا زاردابىن تيگىزەتىن اقپاراتتان قورعاۋ ماسەلەلەرى تۋرالى» زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. ءماجىلىس دەپۋتاتى الدان سمايىلدىڭ جەتەكشىلىگىمەن جۇمىس توبىندا ازىرلەنگەن زاڭ جوباسىندا بالالاردىڭ پسيحوفيزيولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ءارتۇرلى جاس توپتارىنداعى بالالارعا ارنالعان اقپاراتتىق ءونىمنىڭ (باسپا, اۋديو-بەينە ونىمدەردىڭ, باق جانە تاعى باسقالار) مازمۇنىنا قويىلاتىن ارنايى تالاپتاردى بەكىتۋ كوزدەلەدى. اقپاراتتىق ءونىمنىڭ «6–», «6+», «12+», «16+» جانە «18+» سەكىلدى جاس ساناتى بەلگىسى بەرىلىپ, ءاربىر جاس ساناتى بويىنشا سولارعا ءتان كريتەريلەر ايقىندالادى. اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق كودەكسىنە اقپاراتتىق ءونىمدى دايىنداۋعا جانە تاراتۋعا تارتقانى, كينو جانە بەينەتۋىندىلاردى كوپشىلىككە كورسەتۋ قاعيدالارىن بۇزعانى, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا بالالاردىڭ دەنساۋلىعىنا جانە دامۋىنا زاردابىن تيگىزەتىن ماتەريالداردى جاريالاۋعا رۇقسات بەرگەنى ءۇشىن جاۋاپتىلىق كوزدەلگەن.
ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردى بالالاردىڭ دەنساۋلىعىنا جانە دامۋىنا زاردابىن تيگىزەتىن اقپاراتتان قورعاۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى قۇزىرەتپەن قامتاماسىز ەتۋ جايى دا نازاردان تىس قالماپتى. سونداي-اق, بالالاردىڭ دەنساۋلىعىنا جانە دامۋىنا زاردابىن تيگىزەتىن, ولاردىڭ ومىرىنە ىقتيمال قاۋىپ توندىرەتىن اقپاراتتىق ءونىمدى ناسيحاتتاۋ ءۇشىن جارنامانى پايدالانۋعا, كامەلەتكە تولماعاندار پايدالاناتىن ءبىلىم بەرۋ جانە تاربيەلەۋ, وقۋ-ادىستەمەلىك پاندەر مەن كەرەك-جاراقتارىندا, وقۋلىقتاردا, داپتەرلەر مەن كۇندەلىكتەردە جارناما ورنالاستىرۋعا تىيىم سالۋدى بەلگىلەۋ قاراستىرىلادى.
ا.سمايىلدىڭ سوزىنە قاراعاندا, بالالاردىڭ دەنساۋلىعى مەن دامۋىنا زاردابىن تيگىزەتىن اقپاراتتان قورعاۋ جونىندەگى زاڭدىق اكتىلەر العاش رەت ۇلىبريتانيا مەن اقش-تا قابىلدانىپتى. ماسەلەن, انگليادا 1990 جىلى بەينەجازۋ تۋرالى ارنايى زاڭ قابىلدانىپ, بالالاردى ەروتيكالىق جانە وزگە دە جاعىمسىز اقپاراتتاردان قورعاۋ قولعا الىنعان.
ال اقش-تا 1998 جىلى كامەلەتكە تولماعانداردىڭ جەكە ءومىرىن قورعاۋ زاڭدىق اكتىسى قابىلدانىپ, العاش رەت بالالار ۆەب-سايتىن كلاسيفيكاتسيالاۋ نورماسى ەنگىزىلىپتى. ياعني, بۇل بالالارعا كورۋگە بولمايتىن اقپاراتتىق رەسۋرستارعا كىرۋگە جول بەرمەيدى. ءسوز ورايى كەلگەندە ايتا كەتەر جايت, جاپونيا 2009 جىلى اقپاراتتىق ونىمدەردى تاڭبالاۋ زاڭىن قابىلداعان.
زاڭ جوباسى تۋرالى ءوز ويىن ورتاعا سالعان ءماجىلىس توراعاسى ن.نىعماتۋلين مۇددەلى مينيسترلىكتەر مەن قۇرىلىمدار تاراپىنان كەشەندى ءىس-قيمىلدىڭ قاجەت ەكەنىن دە ەرەكشە اتادى. سپيكەر بۇل رەتتە اشىقتىق پەن قولجەتىمدىلىك بالانىڭ دامۋى مەن دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىرەتىن اقپاراتتاردىڭ شىعۋىنا جول بەرمەۋى ءتيىس. ءبىزدىڭ بارلىعىمىز دا اقپاراتتىڭ اشىقتىعىن, جاريالىلىعىن, قولجەتىمدىلىگىن قولدايمىز. الايدا, ءبىز وسىلاردىڭ كولەڭكەسىندە باسقا باتىس مەملەكەتتەرىندە زاڭمەن قاتاڭ قاداعالاناتىن, پايداسىز جاققا جول اشىپ الماۋىمىز كەرەكتىگىن ءتۇسىنۋىمىز قاجەت, دەدى ن.نىعماتۋلين. سونداي-اق, دەپۋتاتتار ءا.تويباەۆ, ن.سابيليانوۆ, ا.پەپەنين, ت.يبراەۆ جانە ءوزگەلەرى بالالاردى قاتىگەزدىككە, زورلىق-زومبىلىققا جانە وزگە دە جاعىمسىز ارەكەتتەرگە يتەرمەلەيتىن اقپاراتتارعا قارسى زاڭ جوباسى تۋرالى وڭ كوزقاراستارىن بىلدىرە وتىرىپ, بىرقاتار ساۋالدار قويىپ ءتيىستى اقپاراتتار الدى. وسىلايشا, تالقىلاۋدان وتكەن «بالالاردىڭ دەنساۋلىعى مەن دامۋىنا زاردابىن تيگىزەتىن اقپاراتتان قورعاۋ ماسەلەلەرى تۋرالى» زاڭ جوباسى ىلەسپە تۇزەتۋلەرىمەن ءبىرىنشى وقىلىمدا قولداۋ تاپتى.
بۇدان باسقا كەشەگى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە استىق نارىعىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. بۇل قۇجات ەلەكتروندىق استىق قولحاتتارى جۇيەسىن جانە استىق قابىلداۋ كاسىپورنىن نەمەسە ماقتا وڭدەۋ ۇيىمدارىن ۋاقىتشا باسقارۋدى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. مىسالى, استىق قابىلداۋ كاسiپورنىنىڭ تەحنيكالىق سىيىمدىلىعى كولەمى شەگىندە استىق قولحاتتارىن جانە ونىڭ بولىكتەرىن بەرۋدى جۇزەگە اسىرۋ ۇسىنىلعان. اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مينيسترلىككە استىق تۋرالى تولىق اقپاراتتار الۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
جالپى وتىرىستا, سونىمەن قاتار, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق شارتتار ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ماقۇلداندى. ءماجىلىس دەپۋتاتتارى م.اشىمباەۆ, ز.باليەۆا جانە ق.سۇلتانوۆ باستاماشى بولعان زاڭ جوباسىندا شەت مەملەكەتتەرمەن ەكىجاقتى حالىقارالىق شارتتاردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تىلىندە جانە تاراپتاردىڭ كەلىسۋى بويىنشا وزگە دە تىلدەردە جاساسۋ كوزدەلەتىن ءوزگەرىستەر بار.
قىرعىزستاندا مەكتەپ سالۋ تۋرالى قازاقستان-قىرعىزستان ۇكىمەتارالىق كەلىسىمىنە تۇزەتۋلەر ەنگىزۋگە بايلانىستى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى دا دەپۋتاتتاردىڭ قولداۋىنا يە بولدى. كەلىسىمگە سايكەس قىرعىز تارابى ەكى نىساندى تۇرعىزۋ ءۇشىن بىشكەك پەن وش قالالارىنان جەر تەلىمدەرىن بەرسە, ول جەرلەرگە «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اكتسيونەرلىك قوعامى قارجىسىنا ەكى مەكتەپ سالىنادى. ال مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسى بىرقاتار وزگەرتۋلەرىمەن ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. پرەزيدەنتتىڭ مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن زاڭ جوباسى مەملەكەتتىڭ قاتىسۋى بار زاڭدى تۇلعالاردان تاۋارلاردى, جۇمىستار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋ كەزىندە ولاردىڭ جاسىرىن مونوپولياسىن بولعىزباۋدى, تاۋارلارعا, جۇمىستار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرگە باعالاردىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسىن قۇرۋدى, سونداي-اق, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى بىرىڭعاي ۇيىمداستىرۋشىنىڭ جۇمىس ىستەۋىن قاراستىرادى.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
