ساقشى ساعىنعالي سۇلەيمەنوۆ 20 جىلدا 260 كەلى ەسىرتكى تاركىلەدى
كەڭەس وكىمەتى كەزىندە بولعان اۋعان سوعىسىنىڭ سان قىرلى قۇپياسىن كوپشىلىك بىلە بەرمەيدى. قانشاما قىرشىن جاس وسى قاندى قىرعىندا وپات بولىپ, قانشاما اتا-انا قايعى جامىلدى؟..
ساقشى ساعىنعالي سۇلەيمەنوۆ 20 جىلدا 260 كەلى ەسىرتكى تاركىلەدى
كەڭەس وكىمەتى كەزىندە بولعان اۋعان سوعىسىنىڭ سان قىرلى قۇپياسىن كوپشىلىك بىلە بەرمەيدى. قانشاما قىرشىن جاس وسى قاندى قىرعىندا وپات بولىپ, قانشاما اتا-انا قايعى جامىلدى؟..
كوكىرەككە مۇڭ, ساناعا اۋىر وي سالاتىن وسى سوعىستى ەسكە الۋ ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز – اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرى ساعىنعاليعا دا وڭايعا تۇسپەيدى.
بۇل ازاماتپەن تانىسۋىمىزدىڭ ءوزى قىزىق بولدى. كوپتەن تانىس, سىرلاس بولىپ كەتكەن, ءبىراز جىل اۋعان سوعىسى ارداگەرلەرى قوعامىنىڭ توراعاسى بولعان بەركىنعالي عابدەلوۆكە اۋعان سوعىسىنا قاتىسقان جەرلەستەرىمىز تۋرالى جازعىمىز كەلەتىنىن ايتقان ەدىك. اراعا كوپ ۋاقىت سالماي «ورال قالاسىندا ساكەن سۇلەيمەنوۆ دەگەن ارداگەر بار, سول كىسىمەن سويلەسىڭىز» دەپ, ونىڭ قالتا تەلەفونىنىڭ ءنومىرىن بەردى. ونىمەن تەلەفون ارقىلى تىلدەسىپ, جۇمىس اياعىندا كەزدەسۋگە ۋادەلەستىك. كەلىسكەن ۋاقىتتا بولمەگە ۇزىن بويلى, الىپ دەنەلى قارا تورى جىگىت اعاسى كىرىپ كەلدى.
– ءسىز ساكەن بولارسىز, قوش كەلدىڭىز, – دەپ ورىندىق ۇسىندىق. – جوق, مەن ساكەن ەمەسپىن, سانگالي يۆانوۆيچ سۋلەيمانوۆ دەگەن بولامىن, – دەپ ورىسشا سايراپ ءوزىن تانىستىرىپ, الدىمىزعا قىزىل مۇقابالى قىزمەتتىك كۋالىگىن قويدى. ءبىز بىرەسە كۋالىككە, بىرەسە يەسىنە كەزەك-كەزەك قاراپ, اڭ-تاڭ بولدىق. – مەنى كوبى ساكەن دەيدى, شىن اتىم ساعىنعالي, اكەم اتى نەعمەت بولعان, – دەگەندە بارىپ ءبىز سابامىزعا تۇستىك. سويتسەك, ساعىنعالي رەسەيدىڭ ورىنبور وبلىسى, پەرۆوماي اۋدانىنىڭ ششاپوشنيكوۆو اۋىلىندا قاراپايىم جۇمىسشىلار وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن ەكەن. اۋىلداستارى نەعمەتتىڭ اتىن ايتۋعا قيىنسىنىپ يۆان دەيتىن كورىنەدى. سودان تولقۇجاتىندا اتى, تەگى ورىس تىلىندە سانگالي يۆانوۆيچ سۋلەيمانوۆ دەپ جازىلىپ كەتكەن. كەيىن ونى تۇزەتۋدىڭ رەتى شىقپاعان. ساعىنعاليمەن تانىستىعىمىز وسىلاي باستالدى.
جاستايىنان ورىس بالالارىمەن ويناپ وسكەن قازاق ۇلاننىڭ اتا-اناسى انا ءتىلىن ۇمىتپاۋعا, شارۋا كۇيتتەۋگە, ۇلكەندەردى سىيلاۋعا, يناباتتى بولۋعا تاربيەلەپتى. رەسەيدە قازاق مەكتەبى جوق بولعاندىقتان, امالسىزدان ورىس مەكتەبىندە وقىدى. ونىڭ قازاقستانعا بارىپ ءبىلىم الۋىنا اكەسى قارسى بولماعان. سەگىزىنشى سىنىپتى بىتىرگەسىن ورال قالاسىنداعى №32 ۋچيليششەگە وقۋعا تۇسەدى. وسىنداعى كاسىپورىندا سلەسار بولىپ جۇمىس ىستەپ ءجۇرىپ, اسكەر قاتارىنا شاقىرىلادى. ازاماتتىق بورىشىن كارەلياداعى شەكارا قىزمەتىندە ابىرويمەن وتەپ ەلگە ورالعان سوڭ كۋيبىشەۆ ماشينا جاساۋ تەحنيكۋمىن بىتىرەدى دە ءوز قالاۋىمەن قايتادان اسكەردە قىزمەت جاساۋدى ۇيعارادى. اعا پراپورششيك لاۋازىمىندا 15 جىلداي بىرنەشە اسكەري بولىمدەردە قىزمەت اتقارادى. ساراتوۆ قالاسىنداعى زاڭ ينستيتۋتىندا سىرتتاي وقىپ, زاڭگەر ماماندىعىن العان.
– ءسىز ءبىر سوزىڭىزدە ساراتوۆ وبلىسىنىڭ ەنگەلس قالاسىنداعى اسكەري بولىمدە قىزمەت ىستەدىم دەدىڭىز. سوندا اۋعان جەرىنە قالاي تابانىڭىز ءتيدى؟
– ارمانىم اتا-بابامىزدىڭ تۋعان جەرىنە ورالۋ ەدى. بىراق ونىڭ رەتى كەلمەدى. 1982 جىلى مەنى ويلاماعان جەردەن ارناۋلى ماقساتتاعى اسكەر قۇرامىندا (سپەتسناز) اۋعانستانعا جىبەردى. مۇندا ۆزۆود كومانديرى, روتا ستارشيناسى, روتا كومانديرى بولىپ, ءبىز ءۇشىن تۇسىنىكسىز سوعىستىڭ ءبىراز تاۋقىمەتىن كوردىك قوي. سول ءبىر جىلداردى ەسىمە تۇسىرگىم دە كەلمەيدى, – دەپ ءۇنسىز, ويلانىپ قالدى...
ساعىنعاليدىڭ اۋعان سوعىسىندا ەكى رەت اۋىر جارالانىپ و دۇنيەلىك بولا جازداعانىن بىلدىك.
ساعىنعاليدىڭ بۇل سوعىستا كورسەتكەن ەرلىگى دە ەسكەرۋسىز قالماعان. ونىڭ وڭىرىندەگى قىزىل جۇلدىز وردەنى, «ەرلىگى ءۇشىن», «اسكەري قىزمەتتەگى جەتىستىگى ءۇشىن», ءى,ءىى,ءىىى دارەجەلى «ۇزدىك قىزمەتى ءۇشىن» مەدالدارى – سونىڭ ايعاعى.
1988 جىلى ول كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ماراپاتتالعان. ساعىنعالي ونى كرەملدە ميحايل گورباچەۆتىڭ ءوز قولىنان الىپتى.
س. سۇلەيمەنوۆكە قازاقستانعا 1992 جىلى ەلىمىز ەگەمەندىك العاننان كەيىن عانا ورالۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. بۇل جاڭادان قۇرىلعان مەملەكەت تالاپتارىنا سايكەس كەدەن قىزمەتى جاڭادان اشىلىپ جاتقان كەز ەدى. ءدال وسى شاقتا ول باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا كەدەن باسقارماسىنا قىزمەتكە ورنالاستى. مىنە, سودان بەرى وسى سالادا ەسەلى ەڭبەك ەتۋدە. قازىر كانىگى كەدەنشى «اۋەجاي – ورال» كەدەن بەكەتىندە باس مامان بولىپ ءوز مىندەتىن ءمىنسىز اتقارىپ ءجۇر.
– ءبىر ەلدەن ءبىر قيىرعا ەسىرتكى تاسىمالداپ دانىككەندەر سىتىلىپ كەتۋ ءۇشىن نەبىر قيتۇرقى ارەكەتتەرگە بارادى. بىرقاتار جاعدايلاردا پويىزدا, اۋە, سۋ كولىكتەرىندە باسقا دا قوعامدىق ورىنداردا تابىلىپ تاركىلەنگەن ەسىرتكىلىك زاتتاردىڭ يەلەرىن انىقتاۋ قيىنعا تۇسەدى. مۇنداي كەزدە ونى زاڭسىز اينالىمنان شىعارىپ تاستاۋعا تۋرا كەلەدى. سولاي ىستەپ تە ءجۇرمىز, – دەيدى كەدەن قىزمەتىنىڭ كاسىبي تارلانى ساعىنعالي نەعمەت ۇلى.
جاڭادان ءتاي-ءتاي باسقان ەگەمەن ەلىمىزدىڭ كەدەن قىزمەتىنە قابىلدانعان كۇننەن بەرى زاڭسىز ەسىرتكى تاسىمالداۋشىلاردىڭ جولدارىن كەسۋدى ماقسات تۇتقان بىلىكتىلىگى مەن كاسىبي دەڭگەيى جوعارى سالا ساقشىسى جيىرما جىل ىشىندە 260 كەلى 47 گرامم ەسىرتكى زاتتارىن تاركىلەگەن ەكەن. ەسىرتكىنىڭ گەروين, ماريحۋانا جانە گاشيش سەكىلدى كۇشتى تۇرلەرىنىڭ ءبىر ميلليگرامىنىڭ ءوزى قوعامعا اجەپتاۋىر كەسەل كەلتىرەتىنىن, سانالاردى ۋلايتىنىن ەسكەرسەك تەك ءبىر عانا س.سۇلەيمەنوۆ تاركىلەگەن ەسىرتكى زاتتارى مولشەرى قوعامدى وسىنداي ىندەتتەن اراشالاپ قالۋعا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزگەنىن كورەمىز.
اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, كەدەن قىزمەتىنىڭ مايتالمانى ساعىنعالي سۇلەيمەنوۆ – بۇگىندە ارىپتەستەرى اراسىندا دا, وتباسىندا دا ۇلكەن بەدەلگە يە. قىزمەت بابىندا ءوز مىندەتىن ابىرويمەن اتقارىپ, كەدەن بەكەتىنەن زاڭسىز وتكىزىلگەن تاۋارلاردى انىقتاۋ جانە ەسىرتكى ساۋداسىنىڭ جولىن كەسۋدە قىراعىلىق تانىتىپ ءجۇر. ساعىنعالي كاسىبي مامان يەسى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە پاراسات-پايىمى زور, ادامگەرشىلىك ءبىتىم-بولمىسى جوعارى, ادامدارعا قايىرىمدىلىق جاساۋعا ءازىر تۇراتىن جۇرەگىنىڭ جىلۋى مول ازامات.
ول زايىبى ىرىستىنىڭ ءسىڭلىسى كەنەتتەن ومىردەن وزعان كەزدە ونىڭ ارتىندا قالعان شيەتتەي بەس بالاسىن وزدەرىنىڭ قامقورلىعىنا الىپ ءوسىردى. ولاردىڭ الدى بۇگىندە جوعارى ءبىلىم الىپ, ومىردەن ءوز ورىندارىن تاپتى.
س.سۇلەيمەنوۆ بۇگىنگى كۇنى دە كەدەن ورگاندارىنىڭ قىراعى كۇزەتىندە كوز ىلمەي كەلەدى.
ەلامان ايپىشەۆ,
جۋرناليست,
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
باتىس قازاقستان وبلىسى.
