تاريح • 21 قاڭتار، 2021

الاش اماناتىن ارقالاعان «اق جول»

44 رەت كورسەتىلدى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى كىتاپحاناسىنىڭ قورى «اق جول» 25 تومدىق جيناعىمەن تولىقتى.  

جاقىندا «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى، قر ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ءحانبيبى ەسەنقاراقىزىنىڭ باستاماسىمەن قۇراستىرىلعان كوپتومدىق مۇرا جان-جاقتى زەردەلەنىپ، قالىڭ كورەرمەنگە جول تارتتى.

زامانىندا تالاي قۋعىن-سۇرگىن كورگەن زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ ەڭبەكتەرى حالىققا تەگىس جەتپەدى. تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەننەن كەيىن بۇل جاعداي وزگەرىپ سالا بەردى. اتاسى الاش، كەرەگەسى اعاش قازاقتىڭ زار زاماندا جوعالتقان قۇندىلىقتارى قايتارىلىپ، بارى بۇتىندەلىپ، ازاتتىقپەن بىرگە ساۋلەلى ساتتەرگە تولى شۋاقتى شەجىرەسى تۇزىلە باستاعانداي. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ ەلباسىنىڭ ىرگەلى باستامالارى حالىق ساناسىن جاڭعىرتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوساتىندىعىن اتاپ ءوتىپ، ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الىپ، ەلىمىزدىڭ باس گازەتىندە كولەمدى ماقالا جاريالاعان ەدى.

«كوركەم جانە دەرەكتى تاريحي تۋىندىلاردا مەملەكەتتىلىك جانە مەملەكەتشىلدىك يدەياسى ءاردايىم كورىنىس تابۋى قاجەت. ءبىز كەزىندە ەلگە قىزمەت ەتۋدىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتكەن الاش قايراتكەرلەرىنەن تاعىلىم الامىز. ولار وتكەن عاسىردىڭ باسىندا تاۋەلسىزدىك يدەيالارىن حالىق اراسىندا دارىپتەۋگە زور ەڭبەك ءسىڭىرىپ، ازاتتىق جولىندا قۇربان بولدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ مەرەيتويى اياسىندا وسىنداي ءبىرتۋار تۇلعالاردى ەسكە الىپ، ولاردىڭ مۇراسىن جاستارىمىزعا جانە بۇكىل الەمگە پاش ەتۋىمىز كەرەك. سونىمەن بىرگە، وسى تاقىرىپتى زەرتتەپ جۇرگەن عالىمدار مەن جازۋشىلاردىڭ دا ەڭبەگى قولداۋعا يە بولۋى جانە باعالانۋى قاجەت. الاش ارىستارىنىڭ اسىل مۇراسىن يگەرۋ جالعاسا بەرۋگە ءتيىس»، – دەپ ەدى پرەزيدەنت ءوز ماقالاسىندا.

وتكەن عاسىردىڭ باس كەزىندە جارىق كورگەن «اق جول» گازەتىنىڭ ماقالالارىنان جيناقتالعان بۇل كىتاپتىڭ تاريحي-تانىمدىق تۇرعىدان العاندا سانالى وقىرمان قاۋىمعا بەرەرى مول. اسىرەسە، ارادا عاسىرعا جۋىق ۋاقىت وتسە دە بۇگىننىڭ كۇن تارتىبىندە تۇرعان وزەكجاردى ماسەلەلەر تۋراسىنداعى الاش زيالىلارىنىڭ وتكىر ويلارى كەز كەلگەن ادامدى تولعاندىرماي قويمايدى.      

ءار پاراقتى اشقان سايىن ءتۇرلى بۇركەنشىك اتپەن جازىلعان الاش زيالىلارىنىڭ، ۇلتتىڭ رۋحاني كوسەمدەرىنىڭ قولتاڭباسىمەن قاۋىشۋعا بولادى. «قاراڭعى قازاق كوگىنە ورمەلەپ شىعىپ كۇن بولام» دەيتىن جاۋىنگەر سەزىم يەلەرىنىڭ جان ايقايىمەن، بۇگىندە ءوز قۇنىن جويماعان، قادىرىن جوعالتپاعان ويلارمەن ءبولىسىپ، وتكەن عاسىردىڭ باسىنداعى الاش تاريحىنىڭ كەيبىر اقتاڭداق تۇستارىمەن تانىسۋعا جول اشىلدى.

«اق جول» گازەتى 1920 جىلدىڭ 7-ءشى جەلتوقسانىنان باستاپ، 1926 جىل كولەمىندە تۇركىستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كىندىك باسقارما كوميتەتى ءھام ورتاقشىل پارتيا كىندىك كوميتەتىنىڭ اتىنان تاشكەنتتە جەتى سايىن ءۇش مارتە ۇزبەي شىعىپ تۇردى. الايدا، كەڭەستىك يدەولوگيانىڭ تار شەڭبەرىنە سيماعان الاش ارداقتىلارىنىڭ كوسەمسوزى كەيىنگى ۇرپاق ساناسىنان ادەيى ءوشىرىلدى. توتە اراب جازۋىنان لاتىنعا، ىلە-شالا كيريلليتساعا كوشىرىلدى. حالقىمىز وتكەن تاريحىنان ەرىكسىز كوپ جازىپ قالدى.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك، 1920-1925 جىلدار ارالىعىندا جارىق كورگەن «اق جولدىڭ» تۇڭعىش رەداكتورى – سۇلتانبەك قوجانوۆ. سونداي-اق، گازەتتىڭ شىعۋىنا ت.رىسقۇلوۆ، ن.تورەقۇلوۆ، م.دۋلاتوۆ، ج.ايماۋىتوۆ، ح.دوسمۇحامەدوۆ، ءى.جانسۇگىروۆ، ا.بايتۇرسىن ۇلى، س. وسپانوۆ سىندى قازاق زيالىلارىنىڭ ۇلكەن شوعىرى اتسالىستى. 

ءجۇز جىلدىقتىڭ العاشقى جارتىسىنداعى الاش زيالىلارىنىڭ امانات ءسوزى  ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا تاماشا تارتۋ بولدى. قازاقستاننىڭ قوعامدىق-ساياسي ويىنىڭ جانە مادەني-اعارتۋ ءىسىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتكەن گازەتتىڭ باعالى جيناعى ءوز تاريحىمىزدى جەتە بىلۋگە جول اشادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

العا باسقان ازاماتتىق قوعام

قازاقستان • بۇگىن، 08:26

اقىن داڭقى الاسارمايدى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:25

عۇلاما عالىم، كورنەكتى قايراتكەر

قازاقستان • بۇگىن، 08:19

70 ملن توننا مۇناي ەكسپورتتالدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:17

ماقتانىشىم مەن ساعىنىشىم

قازاقستان • بۇگىن، 08:15

جاقسىلىققا جەتەلەگەن جوبا

قوعام • بۇگىن، 08:10

وزىق كاسىپورىن – «رودينا»

قوعام • بۇگىن، 08:10

تاريحي ماڭىزى زور شەشىم

قازاقستان • بۇگىن، 08:06

ەرىكتىلەردىڭ ەلەۋلى ءىسى

قوعام • بۇگىن، 08:05

اۋليە اتا ءھام ۇلى جىراۋ

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار