وسى جىلدىڭ جازىندا قىتاي ەلىن بەتكە الىپ الاش كوسەمدەرى – احمەت بايتۇرسىنوۆ, مىرجاقىپ دۋلاتوۆ, سادىق امانجولوۆ, رايىمجان مارسەكوۆ تورتەۋى جولعا شىعادى. ولار زايسان-اقسۋات ولكەسىن باسىپ ءوتىپ, شاۋەشەك قالاسىنا بارادى. كەزىندە سەمەي قالاسىندا تۇرىپ, قونىس اۋدارعان كوپەس رامازان شانىشەۆتىڭ ۇيىنە تۇسەدى. ەلدى جيناپ, كەلگەن ماقساتتارىن ايتادى. وسى كەزدەسۋدا ايگىلى ءانشى, اقىن اسەت نايمانباي ۇلى دا بولادى. ول كىسىنىڭ ەكى جىل بۇرىن, 1916 جىلى وسى ولكەگە ءبىرجولا قونىس اۋدارعان كەزى-ءتىن.
الاش كوسەمدەرىنىڭ بۇل ساپارىنان بىزگە مۇرا بولىپ جەتكەن ەكى دۇنيە بار. ءبىرىنشىسى – اسەت اقىنىڭ باسقوسۋدا ايتقان شاعىن تولعاۋى بولسا, ەكىنشىسى – احاڭ-جاقاڭدار كۇتىپ الۋشىلارمەن بىرگە تۇسكەن سۋرەتى (2-سۋرەت). بۇل سۋرەتتى تۇسىرگەن ادام شاۋەشەكتە ورىس مەكتەبىندە وقىعان اۋەسقوي فوتوگراف – مۇحامەتجان ابدىكەرىم ۇلى. ال اسەتتىڭ تولعاۋىندا:
مىرجاقىپ, ولەڭ ايت دەپ, قولقالادىڭ,
مەن بە اقىن, سەن تۇرعاندا
وي تاباتىن,
«الاش» دەپ اعايىنعا ساۋعا سالىپ,
احاڭ ەر وتىرماي ما جول تاباتىن,
– دەپ ءسوز باستاعان اسەت اقىن الاش ارىستارىنا ءبىرشاما ناز ايتادى. مىسالى:
و, احا, نە دەگەنىڭ – ءبۇي دەگەنىڭ,
الاشقا بار قازاقتى جي دەگەنىڭ,
سىرتتا جۇرگەن اعايىن سۋىق باۋىر,
وعان مىسى جۇرمەيدى تۇزدەگى ەلدىڭ,
جارىسساڭ – توبەگە وزىپ
شىقساڭ نەتتى,
بەلدەسسەڭ – بەلىن ءۇزىپ جىقساڭ نەتتى,
توزعان ەلدەن تويىنار كۇي ىزدەمەي,
ءوز ءحالىڭدى انىقتاپ ۇقساڭ نەتتى,
– دەپ كەلەتىن وعاشتاۋ ايتىلعان تىركەستەر بار. احاڭ مەن جاقاڭدى شاۋەشەككە ەرىپ بارعان سادىق امانجولوۆ پەن رايىمجان مارسەكوۆ جايىندا ايتار بولساق, س.امانجولوۆ ەكىنشى جالپى قازاق سەزىنە جەتىسۋ وبلىسى اتىنان قاتىسىپ, الاشوردا ۇكىمەتىنىڭ مۇشەلىگىنە سايلانعانى تۋرالى دەرەك بار. قۋعىن-سۇرگىن جىلدارىنان امان ءوتىپ, 1941 جىل قايتىس بولعان ەكەن.
ال رايىمجان مارسەكوۆ – الاشوردانىڭ شىعىس بولىمشەسىنىڭ بەلدى وكىلدەرىنىڭ ءبىرى. الاش پولكىن جاساقتاعان. الاشتىڭ ۇرانى «سارىارقا» گازەتىن شىعارىپ تۇرعان. ازامات سوعىسى جىلدارى جەرگىلىكتى حالىقتى ازىق-ت ۇلىك, كيىم-كەشەكپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن شىعىستاعى ۆلاديۆوستوك قالاسىنا بارىپ, امەريكالىق «مەيەر» فيرماسىمەن شارت جاساپ, سەمەيگە 15 ميلليون سومنىڭ زاتىن اكەلىپ, حالىقتى قامتاماسىز ەتكەن قايراتكەر. جوعارى ءبىلىمدى زاڭگەر. 1922 جىلى سەمەي گۋبەرنياسىنىڭ اتقارۋ كوميتەتىندە ۇلكەن قىزمەت اتقارىپ ءجۇرىپ, ءبىر تۇندە قىتاي ەلىنە اسىپ كەتكەن. سوندا ءجۇرىپ, 1939 جىلدار شاماسىندا اتىلعان.
وسى الاش ارىستارى قايتار جولىندا جايلاۋدا وتىرعان تاڭعىت ۇكىردايدىڭ اۋىلىنا كەلىپ ات سۋىتقان. ارتىنان تاڭعىت ەڭسە ۇلىنا «الاشورداعا بۇيرەگى بۇرعان» دەگەن جالا جابىلىپ, 73 جاسىندا بۇل ادام دا اتۋعا بۇيىرىلعان. الاش ارىستارىنىڭ وسى ساپارى كەزىندە بىرگە جۇرگەن, ديدارلاسقان ادامداردىڭ كوبى ارتىنان اتىلعان, اسىلعان. بۇدان ءبىز جاپپاي جازالاۋ ناۋقانى قىتايداعى قازاقتاردى دا اينالىپ وتپەگەنىن اڭعارامىز.
سۋرەتتەردە: احمەت بايتۇرسىن ۇلى مەن مىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ 1918 جىلدىڭ كوكتەمىندە شاۋەشەككە اتتاناردا دوستارىمەن بىرگە سەمەي قالاسىندا تۇسكەن سۋرەتى;
oرتادا ورىندىقتا وتىرعان: تاقيالى – مىرجاقىپ دۋلات ۇلى, سول جاق جانىنداعى – احمەت بايتۇرسىنوۆ, ودان بەرگى – رايىمجان مارسەكوۆ. وڭ جاقتا جەردە جەكە وتىرعان – ءانشى اسەت نايمانباەۆ. شاۋەشەك قالاسى, 1918 جىل.
