تسيفرلانۋ داۋىرىندە قوعامدا تۋىندايتىن ارازدىقتان, وشپەندىلىك پەن جالعان اقپاراتتان ساقتانا ءبىلۋ وتە ماڭىزدى, ال الەۋمەتتىك جەلىلەر بۇگىندە سان قيلى ۇگىت-ناسيحاتتىڭ تايتالاس الاڭىنا اينالعانىن كورىپ وتىرمىز. مىسالى, ەۋروپا ەلدەرى الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى اقيقاتتان الشاق جاتقان, ءتۇرلى ساياسي مۇددەلەردى كوزدەگەن جالعان اقپاراتتارعا قارسى تۇرۋدىڭ سىندارلى ستراتەگياسىن جاساقتاۋدا.
ءبىز تالپىنىس جاساپ وتىرعان عالامدىق تسيفرلى كەلەشەكتە باسقا مەملەكەتتىڭ بايلىعىنا (تابيعي جانە ادامي) دەگەن قىزىعۋشىلىق, ياعني كوز سۇعىن قاداۋ ەش باسەڭدەمەيدى, كەرىسىنشە كۇشەيە تۇسەدى. ەندەشە, ەركىندىگى مەن ەگەمەندىگىن ەنشىلەگەنىنە بيىل بار بولعانى وتىز جىل عانا تولعالى وتىرعان دامۋشى جاس مەملەكەتىمىز ءاردايىم وزگەلەردىڭ ەكونوميكالىق, ساياسي نەمەسە ءدىني قىزىعۋشىلىقتارىنىڭ نىسانىندا بولاتىنى انىق. عالامدىق اقپارات ايدىنىنداعى شابۋىلداردان قۇندىلىقتارىڭدى جوعالتىپ الۋ قاۋپى كۇشەيە تۇسەدى. سوندىقتان لوكالدى, ءار سالادا قورعانۋ بەكەتتەرىن قۇرعاننان گورى, ءبىرتۇتاس ۇلتتىق قورعانۋ ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. بۇل ستراتەگيا ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلۋى ءتيىس.
ءوزىنىڭ ءتىلى, تاريحى, مادەنيەتى مەن ادەبيەتى, سالت-ءداستۇرى مەن ۇلتتىق بولمىسىن قىزعىشتاي قورعاپ, ۇرپاعىن بيىك رۋحتا تاربيەلەمەيتىن ەل وزگەنىڭ قۇندىلىقتارىنا باعىنىشتى بولادى. بۇل قاعيدا تسيفرلى دامۋ مەن تسيفرلى كۇرەس داۋىرىندە وزەكتى. سوندىقتان ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى كىرشىكسىز ساقتاۋ جولىندا ۇلت پەن ۇرپاق ساناسىن تاربيەلەۋ عانا كەلەشەكتە ۇلتتى قورعايتىن قالقان بولىپ قالا بەرمەك.
جاھاندانۋدىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى, ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ مەملەكەتتەر اراسىندا ەمىن-ەركىن قوزعالۋىندا, ولاردىڭ ەكونوميكالىق دامۋعا تىكەلەي وڭ اسەرىن ەكونوميست-عالىمدار وتكەن عاسىردا-اق دالەلدەپ قويعان. جىلدان-جىلعا بۇل پروتسەسس كۇشەيەتىن بولادى, ونىڭ ىشىندە ەلىمىزدە جۇمىسشى, قىزمەتشى ماماندارعا دەگەن تاپشىلىق ايقىن سەزىلۋدە. ال سول قونىس اۋدارۋشىلار وزدەرىمەن بىرگە وزگە جۇرتتىڭ, ورتانىڭ ادەت-عۇرپى مەن سالت-ءداستۇرىن الا كەلەدى. سايىپ كەلگەندە, ولاردىڭ ەلدەگى قالىپتاسقان ۇستانىمدار مەن قوعامدىق ومىرگە تەزىرەك كىرىگۋى ورىندى بولار ەدى. ايتپەسە, مەملەكەت قۇراۋشى جەتەكشى ۇلتتىڭ سالتى مەن داستۇرىنە «وزىندىك وزگەشە كوزقاراسى» بار ەكىنشى جاقتىڭ قالىپتاسۋى (وتباسى قۇندىلىقتارى وزگەشە, ءبىرجىنىستى نەكەلەردى قولداۋشىلار جانە ت.س.س.) «دۇنيەتانىمدىق داعدارىس» اكەلۋى ابدەن مۇمكىن. مۇنداي ۇدەرىس قازىر ەۋروپا ەلدەرىندە ءجۇرىپ جاتىر.
پرەزيدەنت ق.توقاەۆ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» اتتى ماقالاسىندا ۇلتتىق قۇندىلىقتار – ەلدىگىمىزدىڭ, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ بىردەن-ءبىر تۇعىرى, ۇرپاقتان ۇرپاققا قالاتىن ەڭ اسىل اماناتىمىز دەگەن ورەلى ويدى ورتاعا سالادى. ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋگە كەلسەك, ءار ايماق جادىندا قالعانىن جاڭعىرتىپ, تۇلعالارىن وزىنشە اسپەتتەپ ءجۇر. ال ۇلى ابايدىڭ تۋىندىلارىنا قوسىمشا ءماشھۇر ءجۇسىپتىڭ, بەكەت اتانىڭ, شاكارىمنىڭ, قوجابەرگەن جىراۋدىڭ, قاشاعاننىڭ جانە ت.ب. دالا دانالارىنىڭ ۇلاعاتى مەن مۇراسى بارشا قازاققا ورتاق دۇنيە ەكەنىن, ونى وڭىرلىك سيپاتتان ۇلتتىق دەڭگەيگە كوتەرسەك ۇتاتىنىمىزدىڭ كوپ بولاتىنىن ەسكەرمەي ءجۇرمىز.
ەندەشە قازاق حالقىنىڭ اتا-بابالاردان مۇرا بولىپ قالعان شىنايى, گۋمانيستىك يدەيالارعا تولى فيلوسوفياسى, بىرلىك پەن ىنتىماقتى مەڭزەگەن, ادالدىقتى تۋ ەتكەن سالتى مەن ءداستۇرىن, بۇگىنگىنىڭ «جاھاندىق قابىقتارىنان» تازارتىپ, تازا كۇيىندە, ياعني قازاقتىڭ شىنايى مەنتاليتەتىنە ساي ەشبىر ەتنوستىڭ مۇددەسىن كەمسىتپەي ۇگىتتەۋدى, ءتۇسىندىرۋدى كۇشەيتۋ كەرەك (قازاق حالقى قالاي قالىپتاستى؟ مىنەزى مەن ومىرلىك فيلوسوفياسى قانداي؟ سالت-داستۇرلەرىنىڭ ءمانى مەن ماعىناسى جانە ت.ب.).
قازاق حالقى – التاي مەن ماڭعىستاۋعا, الاتاۋ مەن قىزىلجارعا دەيىنگى كەڭ-بايتاق دالاداعى ءبىرتۇتاس ۇلت ء(تىلى, ءدىنى, ءدىلى ءبىر) ەكەندىگى قالىپتاسقان مەنتاليتەتىنەن كورىنىپ تۇرۋى ءتيىس. ەلىمىزدەگى بۇگىنگى ەتنوستار ساناسىندا دا بۇل شارالار ناقتىلىقتى ورناتىپ, سىيلاستىق پەن دوستىق سەزىمدى كۇشەيتىپ ء(بارىمىزدىڭ تەگىمىز ءبىر, ءبىرتۇتاس تاريحى بار باۋىرلاس حالىقتارمىز دەگەن ويدى تەرەڭدەتە تۇسەدى), كەڭ اقپاراتتىق ماعلۇمات الۋ كوزىنە اينالارى ءسوزسىز. وسىلايشا عالامدىق تسيفرلى كەلەشەكتە (global digital future) ءوز ورنىمىزدى ايشىقتاپ, بارلىق ەتنوستار مەملەكەت قۇراۋشى قازاق ۇلتىنىڭ جانىنا بىرىگەدى, ءبىرتۇتاس ۇلتتىڭ قالىپتاسۋى جۇزەگە اسادى. جالپى ءبىلىم بەرەتىن پاندەردى وقىتۋ بويىنشا مەملەكەتتىك ءبىلىم ستاندارتتارى سياقتى, ۇرپاق تاربيەسىندە دە قازاقستاندىق تاربيە ستاندارتىنىڭ قاجەتتىلىگى سەزىلەدى.
وسى ايتىلعانداردان توقەتەر وي – جاس ەرەكشەلىگىنە قاراي بەيىمدەلگەن ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋدىڭ تۇجىرىمداماسىن دايىنداۋ قاجەت. ايتالىق ولار, مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە ساتىسى, باستاۋىش ءبىلىم دەڭگەيى, نەگىزگى-ورتا ءبىلىم دەڭگەيى جانە جوعارعى ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيلەرىن قامتيتىن 4 دەڭگەيلى دارىستەن تۇرادى. عالىمدار قازاق حالقىنىڭ شىنايى كەلبەتى, سالتى مەن ءداستۇرى قاي دەڭگەيدە وقىتىلۋى ءتيىس ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, 11-سىنىپتى بىتىرگەن جانە ۋنيۆەرسيتەتتى اياقتاپ, ماماندىق يەسى بولىپ شىققان ازاماتتىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارمەن دارىپتەلگەن, تولىققان زاماناۋي بولمىسىن عىلىمي تۇرعىدان بەلگىلەپ, دايىندالعان كونتسەپتسيانىڭ نەگىزىندە ءار دەڭگەي ءۇشىن قوسىمشا كۋرستىڭ باعدارلاماسى (4 باعدارلاما) جاساقتالادى. ناتيجەسىندە, وقىتۋ تىلىنە قاراماستان 3-21 جاس ارالىعىنداعى قازاقستاندىقتار ۇلتتىق قۇندىلىقتار نەگىزىنەن ۇزدىكسىز جۇيەلى ءدارىس الادى, جاھاندىق ءداۋىردىڭ سىن-قاتەرلەرىنە دايىن جاستاردىڭ قاتارى كوبەيەدى.
ەگىلگەن ءداننىڭ ساباعى كوتەرىلىپ, جاسىل جەلەككە اينالىپ, شىرىندى جەمىسىن بەرۋى ۇزاق ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى. سول سياقتى ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەي وتىرىپ, وركەنيەت كوشىنەن قالماي دامۋدىڭ العىشارتتارىن قالىپتاستىرۋدى دا بۇگىننەن باستاعان ابزال.
قانىبەك جۇماشەۆ,
ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى
