«سايلاۋدىڭ قورىتىندىلارى جاريالاندى. حالقىمىز بەلسەندىلىك تانىتىپ, ءوز تاڭداۋىن جاسادى. سايلاۋ زاڭ اياسىندا جانە حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي ءوتتى. شەتەلدىك ساراپشىلار مەن حالىقارالىق بايقاۋشىلار دا جوعارى باعا بەرۋدە. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بىرقاتار ساياسي رەفورماسى العاش رەت وسى سايلاۋدا ىسكە اسىرىلعانىنا كۋا بولدىق», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سەنات توراعاسى تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىندا پارلامەنت الدىندا ەلباسى مەن ەل پرەزيدەنتى بەلگىلەگەن ماڭىزدى مىندەتتەر تۇرعانىن اتاپ ءوتتى. ولاردى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن سەنات ماجىلىسپەن بىرلەسە وتىرىپ ساپالى زاڭدار قابىلداۋعا ءتيىس.
وتىرىس بارىسىندا پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ باستاماسىمەن ازىرلەنگەن ەكى زاڭ جوباسى قارالىپ, قابىلداندى. اتاپ ايتقاندا, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سۋ كودەكسىنە جەرگىلىكتى وكىلدى, ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار اراسىندا اۋىز سۋمەن جابدىقتاۋدى سۋبسيديالاۋ جونىندەگى وكىلەتتىكتەردىڭ اراجىگىن اجىراتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭى ەكى وقىلىمدا قابىلداندى.
وسى قۇجاتقا سايكەس, اۋىل تۇرعىندارىنا ارنالعان سۋ ءتاريفىن تومەندەتۋ كوزدەلىپ وتىر. وعان سۋبسيديا الۋ جونىندەگى راسىمدەردى وڭتايلاندىرۋ ەسەبىنەن دە قول جەتكىزىلۋگە ءتيىس. ال وسى تاريفتەردىڭ ءوزى ەندى ناقتى ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن ەسكەرە وتىرىپ ايقىندالۋى ءتيىس.
«زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – حالىقتى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە سۋبسيديالار ءبولۋ جانە ونى وڭىرلەردىڭ ۋاقىتىلى الۋىنا جاعداي جاساۋ. قازىرگى تاڭدا حالىقتى اۋىز سۋمەن جابدىقتاۋ قىزمەتتەرىنىڭ قۇنىن تومەندەتۋ ماقساتىندا زاڭنامادا اۋىز سۋدى بالاماسىز كوزدەردەن سۋبسيديالاۋ قاراستىرىلعان.
مەملەكەت اۋىز سۋدىڭ قۇنىن سۋبسيديالاۋدا كەپىلدەندىرىلگەن قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. وسى ماقساتتا 2020 جىلعا 15,7 ملرد تەڭگە قاراجات قاراستىرىلدى. ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ مالىمەتىنە سايكەس, 2020 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اۋىل حالقىنىڭ 87 پايىزى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋمەن قامتىلدى. ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋمەن قامتىلعان اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ سانى – 4 078. سولاردىڭ 42 پايىزى سۋبسيديا العان. قولدانىستاعى زاڭناماعا جاسالعان تالداۋعا سۇيەنسەك, سۋمەن جابدىقتاۋ وبەكتىلەرىن ۋاكىلەتتى ورگان بەكىتەتىن تىزبەگە ەنگىزۋ پروتسەسى كوپتەگەن ۆەدومستۆوارالىق كەلىسىمدى تالاپ ەتەدى. اتالعان كەلىسىمدەر 1-2 جىلعا دەيىن سوزىلىپ كەتۋى وسىنىڭ دالەلى.
وسىعان بايلانىستى زاڭ جوباسىندا اۋىز سۋدى سۋبسيديالاۋ ءۇشىن تىزبەنى بەكىتۋ كەزىندە وكىلەتتىكتەردىڭ اراجىگىن ناقتى اجىراتۋ ۇسىنىلىپ وتىر. بىرىنشىدەن, اۋىز سۋمەن جابدىقتاۋدىڭ جەرگىلىكتى جۇيەلەرى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار دەڭگەيىنە بەرىلەدى. ال توپتىق جۇيەلەر بۇرىنعىداي ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ قاراۋىندا قالادى.
ەكىنشىدەن, جەرگىلىكتى وكىلدى ورگاندارعا ءوڭىردى سۋمەن جابدىقتاۋ بويىنشا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ تاريفتەرىنە بايلانىستى اۋىز سۋدىڭ 1 تەكشە مەترى ءۇشىن تولەم مولشەرىن بەكىتۋگە وكىلەتتىلىك بەرىلەدى», دەدى اتالعان زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان سەناتور ناريمان تورەعاليەۆ.
مۇنداي تۇزەتۋلەردىڭ ەرەكشەلىگى سول, ءماسليحات تولەم مولشەرىن قابىلداۋ كەزىندە بىرنەشە ماسەلەنى ەسكەرەدى. ەندى جەرگىلىكتى وكىلدى ورگاندار – ماسليحاتتارعا وكىلەتتىك بەرىلەدى. سونداي-اق جاڭا تاريفتەردى قابىلداي وتىرىپ, ولار ايماقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن دا ەسكەرۋى كەرەك. ەڭ باستىسى, اۋىل تۇرعىندارىنا ارنالعان تاريف رەسپۋبليكا بويىنشا ەڭ تومەنگى تاريفتەن تومەن بولماۋى ءتيىس, بىراق ورتاشا وبلىستىق دەڭگەيدەن جوعارى بولماۋى كەرەك. رەسپۋبليكا بويىنشا بەرىلەتىن اۋىز سۋدىڭ ءبىر تەكشە مەترى ءۇشىن ەڭ تومەنگى تولەم مولشەرى 15 تەڭگەنى قۇرايدى.
«اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ – ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. دەپۋتاتتار باستاماشىلىق جاساعان وسى زاڭ اۋىلدىق جەرلەردى سۋمەن جابدىقتاۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام ەكەنى ءسوزسىز. ۇسىنىلىپ وتىرعان نورمالار وڭىرلەردى دامىتۋعا جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىنى ايقىن», دەپ اتاپ ءوتتى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جىلجىمايتىن م ۇلىككە قۇقىقتاردى جانە زاڭدى تۇلعالاردى مەملەكەتتىك تىركەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قابىلدادى. بۇل قۇجات جونىندە دەپۋتات نۇرلان بەكنازاروۆ بايانداما جاسادى.
«ۇسىنىلعان زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – جىلجىمايتىن م ۇلىككە قۇقىقتاردى جانە زاڭدى تۇلعالاردى مەملەكەتتىك تىركەۋ سالالارىن جەتىلدىرۋ, زاڭنامالىق نورمالارىن قازىرگى زامان تالابىنا سايكەس كەلتىرۋ.
زاڭ جوباسىندا م ۇلىككە قۇقىقتاردى تىركەۋ تەتىگىن ەلەكتروندى جۇيەگە ۇيلەستىرىپ, كەيبىر م ۇلىكتى تىركەۋ مەرزىمدەرىنە قاتىستى نورمالاردى جەتىلدىرىپ, تىركەۋ مەرزىمىن ساقتاماعان جاعدايدا اكىمشىلىك جاۋاپتىلىقتى الىپ تاستاۋ قاراستىرىلعان. قازىرگى تاڭدا جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ بۇزىلۋى تۋرالى كۋالاندىراتىن قۇجاتتى راسىمدەپ بەرەتىن ۋاكىلەتتى ورگان ايقىندالماعان.
سول سەبەپتى جارامسىز م ۇلىك يەلەرىنىڭ قۇقىقتارىنىڭ توقتاتىلۋىن تىركەتۋگە بايلانىستى ولقىلىقتار بار. بۇل ماسەلەلەر ازاماتتارعا كەلەڭسىزدىك تۋعىزىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى مەنشىك يەلەرىنىڭ بۇزىلعان جىلجىمايتىن م ۇلىك وبەكتىلەرىنە قۇقىقتى توقتاتۋ تەتىكتەرىن, جەرگىلىكتى ورگانداردىڭ قۇزىرەتىن بەلگىلەۋ ۇسىنىلادى.
سونىمەن قاتار قۇزىرلى ورگاندار, زاڭدا بەكىتىلگەن ۇيىمدار مەن تۇلعالاردىڭ زاڭدا بەكىتىلگەن اقپاراتتىق-قۇقىقتىق كاداستردىڭ جۇيەسىمەن ينتەگراتسيالاۋ ارقىلى نەمەسە «ەلەكتروندى ۇكىمەت» ۆەب-پورتالىنان الۋ قۇقىعى كوزدەلگەن.
زاڭ جوباسىندا شارۋاشىلىق سەرىكتەستىكتەردىڭ جارعىلىق كاپيتالىنداعى ۇلەسىن يەلىكتەن شىعارۋ كەزىندە ونى قايتا تىركەۋ ءۇشىن قاجەتتى قۇجاتتاردىڭ تىزبەسىن ايقىنداۋ كوزدەلىپ وتىر. ياعني شارۋاشىلىق سەرىكتەستىگىنىڭ شىعاتىن قاتىسۋشىسىنىڭ م ۇلىكتەگى ۇلەسكە قۇقىعىن يەلىكتەن شىعارۋ (باسقاعا بەرۋ) شارتىن ۇسىنۋ قاجەت.
جالپى, زاڭ جوباسى ۆەدومستۆوارالىق ۇيلەستىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, قولدانىستاعى تىركەۋ پروتسەستەرىن جانە مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ءتارتىبىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. زاڭ جوباسى قولدانىستاعى رەتتەۋدىڭ تيىمدىلىگىن تولىق تالداۋدى, ازاماتتار مەن مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىندا قالىپتاسقان قاتىناستارداعى تۇراقتىلىق پەن قۇقىقتىق سەنىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتەدى», دەدى سەناتور.
زاڭ جوباسىندا دەپۋتاتتار جىلجىمايتىن م ۇلىككە قۇقىقتاردى ۋاقتىلى تىركەمەگەنى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىكتى الىپ تاستاۋدى ۇسىندى. ەندى بۇدان بىلاي مۇنداي كەشىگۋ ورىن العاندا ادامدار جازاعا تارتىلمايدى جانە ايىپپۇل سالىنبايتىن بولدى. سونىمەن قاتار جەر ۋچاسكەسىنە قۇجاتتاردى رەسىمدەۋ جانە جىلجىمايتىن م ۇلىككە قۇقىقتاردى مەملەكەتتىك تىركەۋ ءراسىمى ايتارلىقتاي جەڭىلدەتىلەدى. وسىلايشا, ادامدارعا وسى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى الۋ وڭايىراق بولادى.
