پىكىر • 13 قاڭتار, 2021

ادىلەتتى مەملەكەت فيلوسوفياسى

1194 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

جاقىندا قازاق ەلىنىڭ باس گازەتى – «Egemen Qazaqstanda» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «تاۋەل­سىزدىك بارىنەن قىمبات» اتتى ماقالاسى جاريا­لانعانى بەلگىلى.

ادىلەتتى مەملەكەت فيلوسوفياسى

قازاق ەلى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا ارنالعان كونتسەپتۋالدى ماقالانى وقىعاندا, ءبىز ونى جاڭا ءسوز, ماندىك تۇرعىدان ادىلەتتى مەملەكەت فيلوسوفياسى دەگەن وي تۇيدىك. بۇل ەڭبەك – تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ كوكجيەگى كوركەم جاڭاشىل تان­ىمى. دالا دانىشپاندارى ءال-فارابي مەن اباي ارما­نىنىڭ شىنايى ءداستۇرلى جالعاسى. ادىلەتتى مەملەكەت ورناتۋ – ادامزات بالاسىنىڭ ەرتە داۋىردەن بەرگى باستى ارمانى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «تاۋەل­سىز­دىك بارىنەن قىمبات» ماقالاسىنداعى باستى ۇعىم – ادى­لەت­­تى­لىك. ء«بىز ادىلەتتى قوعام مەن ءتيىمدى مەملەكەت قۇرۋ­دى كوز­دەپ وتىرمىز. كەز كەلگەن ىستە ادىلدىك قاعي­داتىن باسشى­لىق­قا الساق, بۇعان انىق قول جەتكىزەمىز. مى­سالى, حا­لىق­تىڭ تۇر­مى­­سىن جاقسارتا الماساق, ەلىمىزدىڭ جە­تىس­­تىك­تەرى مەن حالىق­ارا­لىق تابىستارىن ماقتان ەتۋ ارت­ىق. ازا­مات­تارىمىز ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ يگىلىگىن سەزى­نە الماسا, ودان ەش قايىر جوق. مەن ءاربىر شەشىمدى قابىل­دار سات­تە وسى ۇستانىمدى باسشىلىققا الامىن. ءبىز حا­لىق­تىڭ الەۋ­مەت­تىك جاعدايىن جاقسارتۋمەن قاتار, بارلىق ازا­مات­تار­دىڭ مۇددەسىن بىردەي قورعايمىز. مەنىڭ ۇعىمىمداعى ادىلەتتى مەملەكەت دەگەنىمىز – وسى», دەيدى ماقالاسىندا ق.توقاەۆ.

ادىلەتتىلىك – قازاق فيلوسوفياسىنداعى مەتاۇعىم. ونى دالا دانىشپاندارىنىڭ مىڭ عاسىرلىق تانىمى نەگىزدەيدى. وسى تۇرعىدان العاندا, ماقالاداعى ادىلەتكە قۇشتارلىق التىن تامىرى ۇزىلمەگەن عاسىرلىق ءداستۇردىڭ شىنايى جاسامپاز جالعاستىعى دەپ ايتا الامىز.

قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» ماقالاسىنىڭ وزەكتىلىگى سوندا, ول – ءمانى تەرەڭ ون مەتاۇعىم اياسىندا مەتودولوگيالىق جۇيە قۇرايدى, ولار: تاۋەلسىزدىك پەن تۇلعا, باعدار مەن بەلەس, تانىم مەن تاعىلىم, قوعام مەن قۇندىلىق, ۇلاعات پەن ۇستانىم.

تاۋەلسىزدىكتىڭ قۇنى, وتكەن مەن بولاشاق, قازىرگى شاق­تىڭ ءمانى – وسى ۇعىمدار ماقالادا كەڭ اۋقىمدى تۇردە تال­دانىپ بەرىلگەن. ماقالانى وقىپ, وي قورىتساق, بار­شا­مىز­دىڭ الدىمىزدا قانداي جاۋاپكەرشىلىك تۇرعانى ايقىن كورىنەدى.

مەملەكەت باسشىسى ماقالاسىندا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ وتكەن جىلدارىن رەمينيستسەنتسيالىق تۇرعىدان ءۇش ونجىل­دىققا جۇيەلەپ, ءداۋىر مەن عاسىرعا بەرگىسىز جەتىس­تىكتەردى جۇيەلى تالداي كەلىپ, الداعى ءتورتىنشى ونجىلدىقتىڭ بىزگە جۇكتەيتىن مىندەتىن اشىپ كورسەتكەن. ول: «قۋاتتى ەلدىڭ يەسى جانە كەمەل حالىق بولۋ. بۇل جولدا ساياسي-ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جانە سانانى جاڭعىرتۋ ۇدەرىسىن جالعاستىرىپ, زامان تالابىنا بەيىمدەلگەن ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت», دەيدى پرەزيدەنت.

قورىتا ايتسام, «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات!» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوز ماڭگى ۇرانىمىز بولۋعا ءتيىس. ءتاۋ ەتەر تاۋەلسىزدىگىمىزدى كوزىمىزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتايىق!

 

تۇردىقۇل شاڭباي,

ابايدىڭ «جيدەباي-ءبورىلى» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني جانە ادەبي-مەموريالدىق قورىق-مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى

 

شىعىس قازاقستان وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار