«راس, قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ايتقانداي, «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات!». مۇنى ەلدىكتىڭ قادىرىن بىلەتىن, قازاقستاننىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعىنا قام جەيتىن وتانشىل ازاماتتار تەرەڭىنەن تۇسىنەدى دەپ ويلايمىز. تاۋەلسىزدىك – اتا-بابامىزدىڭ اسىل مۇراتى بولعانى ءۇشىن دە قىمبات. تاۋەلسىزدىك – جاڭعىرۋىمىزدىڭ باستاماسى بولعانى ءۇشىن دە قىمبات. تاۋەلسىزدىك – وتكەننىڭ باعالىسىن, بۇگىننىڭ كەرەكتىسىن, كەلەشەكتىڭ پايدالىسىن سەزىندىرگەنى ءۇشىن دە قىمبات. بۇل – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ايبارلى بيىگى, تاۋەكەل الاڭى, قايرات بەلەسى, ەڭبەك باسەكەسى, سىندارلى ساباقتاستىعى. پرەزيدەنت وسى باعىتتاعى تۇجىرىمداماسىن «باعدار مەن بەلەس», «تانىم مەن تاعىلىم», «قوعام مەن قۇندىلىق», «ۇلاعات پەن ۇستانىم» تاراۋشالارى ارقىلى جۇيەلى تۇسىندىرگەن. بايىپتى جەتكىزگەن», دەدى ە.سىدىقوۆ.
ق.توقاەۆ «تاۋەلسىزدىكتىڭ وتىز جىلىن شارتتى تۇردە ءۇش ونجىلدىق بەلەسكە ءبولىپ قاراستىرۋعا بولادى. ونىڭ ارقايسىسى اتقارعان ميسسياسى تۇرعىسىنان عاسىردىڭ جۇگىن ارقالاپ تۇر» دەي كەلە, پرەزيدەنت ءبىرىنشىسىن - «قازاقستاننىڭ ىرگەتاسىن قالاۋ كەزەڭى», ەكىنشىسىن – «قازاق ەلىنىڭ كەرەگەسىن كەڭەيتۋ كەزەڭى», ءۇشىنشىسىن – «مەرەيلى مەملەكەت كەزەڭى» دەپ ايدارلايدى. «بۇل مەجەنىڭ ءبارى دە - جاڭا تاريحتىڭ عانا ەمەس, ماڭگىلىگىمىزدىڭ ىرگەتاسى.
وسى ويدى ساراپتاعان مەملەكەت باسشىسى جاس بۋىننىڭ ەل ازاتتىعى الدىنداعى پەرزەنتتىك پارىزىن تومەندەگىشە كورسەتەدى: «تاۋەلسىزدىك قۇرداستارى ويى تولىسقان وتىز جاسقا تولدى. ەگەمەن ەلدە دۇنيەگە كەلىپ, ءوسىپ-جەتىلگەن ولاردىڭ ساناسى سەرگەك, كوزقاراستارى دا, ءومىر سالتتارى دا وزگەشە. ءتىپتى, تاۋەلسىزدىكتى ەشبىر دالەلدى قاجەت ەتپەيتىن اكسيوما دەپ بىلەدى. بۇل – ەگەمەندىك ۇعىمى جاستاردىڭ ساناسىنا بەرىك ورنىققانىن كورسەتەتىن قالىپتى قۇبىلىس. بىراق تاۋەلسىزدىك قۇندىلىعى جادىنا ءبىرجولا شەگەلەنىپ, ماڭگى ساقتالۋى ءۇشىن وسكەلەڭ ۇرپاق ونىڭ قادىرىن ءبىلۋى كەرەك».
ءبىز تاۋەلسىزدىك قۇرداستارىن وقىتىپ-توقىتقان ءبىلىم سالاسىنىڭ ماماندارى رەتىندە ولاردىڭ تالعامىن دا, جاڭاشىل مۇراتىن دا جاقسى سەزىنەمىز», - دەدى رەكتور. ماقالادا قاسىم-جومارت توقاەۆ وسى تالعام مەن مۇراتتى مەملەكەتشىلدىك ارنامەن قالاي توعىستىرۋعا بولاتىنىن بىلايشا تاماشا جەتكىزگەن: «تاريحشىلاردىڭ عانا ەمەس, بارشا جۇرتتىڭ, اسىرەسە, جاس ۇرپاقتىڭ تاريحي ساناسى ايقىن ءارى بەرىك بولۋعا ءتيىس.
بۇل رەتتە, اۋقىمدى كورمەلەرمەن نەمەسە باسقا دا ۇلكەن جوبالارمەن اۋەستەنبەي, بالالارعا, جاستارعا ارنالعان قاراپايىم ءارى قابىلداۋعا جەڭىل تۋىندىلارعا باسا ءمان بەرگەن ءجون». عالىمنىڭ پايىمىنشا, حاندىق ءداۋىردىڭ الاۋلى شاعى مەن قىسپاقتى كەزەڭىنىڭ اقيقاتىنان 1986 جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە دەيىنگى ازاتتىق جولىنداعى كۇرەس تاعىلىمىن تارازىلاعان مەملەكەت باسشىسى «تاريح ساباعى» دەگەن ماسەلەگە بىلىكتى ساياسي قايراتكەر رەتىندە قارايدى. ء«تىپتى زەردەلى جاستار ءتۇسىنسىن دەگەن ويمەن: ء«بىز تىعىرىقتان شىعار جولدىڭ ساڭىلاۋى دا كورىنبەيتىن قيىن كۇندەردەن قاقتىعىس پەن قانتوگىسكە ۇرىنباي امان شىعىپ, ەشكىمگە ەسەمىزدى جىبەرمەي, جاڭا سيپاتتاعى قازاق مەملەكەتىن قۇردىق.
بۇگىنگى جانە بولاشاق ۇرپاق مۇنى ءاردايىم ءبىلىپ وتىرۋى كەرەك. سول ءۇشىن قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحىن دا جۇيەلى زەرتتەگەن ءجون» دەيدى. بۇدان زەرتتەۋ مەن ونىڭ پروبلەماسىنا بايلانىستى قوعامنىڭ, سونىڭ ىشىندە جاستاردىڭ تۇسىنىك-تانىمى, زارۋلىكتەردى دۇرىس اڭعارۋى قالىپتاسادى. تاريحتى تانۋ مەن تاريحناماعا دەگەن حالىق تۇسىنىگىن قالىپتاستىرۋدىڭ تۇجىرىمداماسى دا وسىندا ايتىلعان. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ: ء«اربىر حالىق ءوزىنىڭ ارعى-بەرگى تاريحىن ءوزى جازۋعا ءتيىس. بوتەن يدەولوگيانىڭ جەتەگىمەن جۇرۋگە بولمايدى. ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان جازىلعان شەجىرە ۇرپاقتىڭ ساناسىن وياتىپ, ۇلتتىڭ جادىن جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى» دەگەن ويى ءبىزدىڭ سالانىڭ تەمىرقازىعى ىسپەتتەس», - دەپ توقتالدى ە. سىدىقوۆ.
وزدەرىڭىزگە ءمالىم, وتكەن جىلى مەملەكەت باسشىسى جارلىعىمەن ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندە مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرىلدى. بۇل كوميسسيا تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىق كەزەڭىندە ەلەۋلى دە ناتيجەلى جۇمىس ىستەيتىنىنە كۇمانىمىز جوق. ماقالادا وسى باستاماعا سەرپىن بەرەتىن وي دا جەتكىلىكتى.
«مىسالى, قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ: ء«بىز كەزىندە ەلگە قىزمەت ەتۋدىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتكەن الاش قايراتكەرلەرىنەن تاعىلىم الامىز. ولار وتكەن عاسىردىڭ باسىندا تاۋەلسىزدىك يدەيالارىن حالىق اراسىندا دارىپتەۋگە زور ەڭبەك ءسىڭىرىپ, ازاتتىق جولىندا قۇربان بولدى» دەگەن پىكىرىنىڭ استارىندا ىرگەلى زەرتتەۋلەرگە مۇرىندىق بولاتىن پىكىرلەر جاتىر. تاريح – تاۋەلسىزدىكتىڭ وقۋلىعى عانا ەمەس, ونى قورعاۋ مەن قولداۋدىڭ باعا جەتپەس قۇرالى. بۇل رەتتە پرەزيدەنتتىڭ مىنا تۇجىرىمى وتانشىلدىقتىڭ جاڭا ءسوزى دەپ بىلەمىز: «اۋماقتىق تۇتاستىعىمىزعا كۇمان كەلتىرىپ, تاتۋ كورشىلىك قاتىناستارعا سىنا قاققىسى كەلەتىن كەيبىر شەتەل ازاماتتارىنىڭ ارانداتۋشىلىق ءىس-ارەكەتتەرىنە رەسمي جانە قوعامدىق دەڭگەيدە تويتارىس بەرە وتىرىپ, اعارتۋشىلىق جۇمىستارىن ۇستامدىلىقپەن جۇرگىزگەن ءجون. ءبىز ۇلتتىق مۇددەنى اسپەن دە, تاسپەن دە قورعاۋعا دايىن بولۋىمىز قاجەتتىگىن تاعى دا باسا ايتقىم كەلەدى». ماقالادا ۇلتتىق جاڭعىرۋ, ەلدىك بەرەكە-بىرلىك, مەملەكەت بولاشاعى جولىنداعى ەتنوسارالىق تۇتاستىق تاريح پەن قازىرگى شىندىق اياسىندا جان-جاقتى تالدانىپ, جۇيەلى زەردەلەنگەن. پرەزيدەنت ءتىپتى حالىق ىنتىماعىنىڭ ءرامىزى سىندى ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ مازمۇنى مەن فورماسىنا دا جاڭاشا سيپات بەرۋدى ۇسىنادى», دەدى ەۇۋ رەكتورى.
وسى ورايدا جوو رەكتورى تۇپتەپ كەلگەندە, ماسەلەنىڭ ءبارى ءبىلىم مەن عىلىمعا تىرەلەتىنىن اتاپ ءوتتى. تاريحقا دا, تانىمعا دا, قوعامدىق جاڭعىرۋعا دا, ەلدىك ۇستانىمعا دا, جاڭاشىل باعدارعا دا ءبىلىم-عىلىم قۋاتى كەرەك. وسى رەتتە مارتەبەلى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ: ء«ححى عاسىر – ءبىلىم مەن بىلىكتىڭ ءداۋىرى. ءار ادام ءوزىن ۇزدىكسىز جەتىلدىرىپ, جاڭا كاسىپتەردى يگەرىپ, ۇنەمى زامان اعىمىنا بەيىمدەلۋ ارقىلى عانا باسەكەلىك قابىلەتىن ارتتىرا الادى. ءبىلىم مەن تەحنولوگيا, جوعارى ەڭبەك ونىمدىلىگى ەل دامۋىنىڭ باستى قوزعاۋشى كۇشى بولۋعا ءتيىس» دەگەن تۇجىرىمى جوعارى مەكتەپ سالاسىن جاڭا مىندەتتەرگە جۇمىلدىرادى.
«قازاقستاننىڭ ءاربىر زيالى ازاماتى تاريح پەن بۇگىنگى كۇن اقيقاتىن زەردەمەن تارازىلاپ, پاراساتپەن مەملەكەتشىلدىك مۇددەگە سايكەستەندىرسە, تاۋەلسىزدىك مۇراتىنىڭ دا ورىندالعانى, باياندى ىستەردىڭ دە لايىقتى جالعاسقانى. ءبىز سولاي بولاتىنىنا سەنەمىز», دەدى ەرلان سىدىقوۆ.
