ۋكراينادا جاعداي جاقسى ەمەس. قازىر حالىقارالىق اقپارات قۇرالدارى ءوز حابارلارىن وسى ەلدەن باستايدى. تەلەارنالاردا كيەۆتەگى «مايدانعا» شىققانداردىڭ ءوزارا توبەلەس, ارپالىستارىن كورسەتىپ جاتادى. ساياسي كۇشتەردىڭ كوسەمدەرى دە سولاردىڭ اراسىندا ءجۇر. ەل ەكىگە جارىلعان.
دۇبىرگە تولى دۇنيە
ۋكراينادا جاعداي جاقسى ەمەس. قازىر حالىقارالىق اقپارات قۇرالدارى ءوز حابارلارىن وسى ەلدەن باستايدى. تەلەارنالاردا كيەۆتەگى «مايدانعا» شىققانداردىڭ ءوزارا توبەلەس, ارپالىستارىن كورسەتىپ جاتادى. ساياسي كۇشتەردىڭ كوسەمدەرى دە سولاردىڭ اراسىندا ءجۇر. ەل ەكىگە جارىلعان.
وسىنىڭ بارلىعى ساياسي ويىننىڭ كورىنىسى دەرسىڭ. ال ونىڭ باستى كەيىپكەرى – ۋكراينا باسشىلىعى, ولاردىڭ ەكىجۇزدەۋ ساياساتى.
ءبىراز جۇرت ۆيلنيۋستە وسىدان ءبىر اپتا بۇرىن «شىعىستىق سەرىكتەستىك» سامميتىنەن ءبىراز ءۇمىت كۇتكەن. ەشكىم دە ەۋرووداق ۋكراينانى ءوز قاتارىنا قابىلداي قويادى دەمەسە دە, مامىلەلىك ءسوز ايتىلار, ول جۇرتتىڭ, ەڭ الدىمەن, ۋكراينداردىڭ ەكىگە ءبولىنىپ, ايقاسقا تۇسۋىنە توقتاۋ جاسار دەگەن دامە ەدى. سول سامميتكە ماسكەۋدىڭ مىقتى پىسىقتاۋىمەن بارعان ۆيكتور يانۋكوۆيچ ەۋرووداقپەن اراسىن الشاقتاتىپ قايتتى.
ۋكراينا – ەۋرووداق الدىندا سۇرانۋشى جاق. ادەتتە قابىلداۋشى جاق قانا شارت قويا الادى. ال مۇندا كەرىسىنشە, يانۋكوۆيچ ەۋروپالىقتارعا ءبىراز شارت ۇسىندى. ۋكراينا پرەزيدەنتى وسى جەردە باتىستا ايتىلىپ جاتقان ۋكراينانى ماسكەۋدىڭ ىقپالىندا قالدىرۋعا بولمايدى, ولارعا قالاي دا قولۇشىن سوزۋ كەرەك دەگەن پىكىرگە دە ارقا سۇيەگەن بولار. بىراق بىردەن قارسىلىققا ۇشىرادى.
سوندا يانۋكوۆيچ قانداي تالاپ قويدى؟ ەڭ الدىمەن, ۋكراينا مەن ەو اراسىنداعى ەركىن ساۋدا ونىڭ كەدەن وداعىمەن بايلانىسىنا كەرى ىقپالىن تيگىزبەۋگە ءتيىس دەگەن تالاپتى بريۋسسەلدىڭ قابىلدامايتىنى ەكىباستان بەلگىلى ەدى. ونىڭ ۇستىنە يانۋكوۆيچتىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناس ماسەلەسىن شەشكەندە ۋكراينا – ەۋرووداق – رەسەي فورماتىن پايدالانۋدى ۇسىنۋى ءتىپتى اقىلعا سىيا قويمايدى. ارينە, مۇنى ماسكەۋدىڭ تىقپالاپ وتىرعانى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سودان كەيىن ءوز ەلىنىڭ ەۋروپاعا كىرىگۋى ءۇشىن 160 ميلليارد ەۋرو (ۋكراينانىڭ بىرجىلدىق ءىشكى جالپى ونىمىنە پارا-پار!) قارجىلاي كومەك كورسەتۋىن العا توستى. ارينە, مۇنداي ەكونوميكالىق جۇكتى ەۋرووداقتىڭ ارقالاعىسى جوق.
ۋكراينا اتىنان يانۋكوۆيچ جاساعان ۇسىنىس-شارتتارعا بىردەن تويتارىس بەرگەن ليتۆا پرەزيدەنتى داليا گريباۋسكايتە بولدى. بۇل ەل قازىر ەو-نىڭ توراعالىعىن اتقارادى, ەۋرووداق ءوز شارتتارىنان ەشقاشان دا قايتپايتىنىن, قايتا وعان ۋكراين جاعى يكەمدەلۋگە تيىستىگىن مالىمدەدى. ال كەلىسسوزگە ماسكەۋدى قاتىستىرۋ جونىندەگى ۇسىنىسقا ەۋروكوميسسيا پرەزيدەنتى جوزە مانۋەل بارروزۋ بىردەن-اق تويتارىس بەرگەن. ءسويتىپ, يانۋكوۆيچ باتىستان تاياق جەپ قايتتى دەسە دە بولادى. سويتسە دە, ونىڭ دۇيسەنبى كۇنى بارروزۋعا تەلەفون شالىپ, ەو-عا كىرۋ جونىندەگى كەلىسىمدى ناقتىلاۋ ءۇشىن ۋكراينا دەلەگاتسياسىن قابىلداۋعا ءوتىنىش بىلدىرۋىنە تاڭداناسىڭ. ودان سوڭ يانۋكوۆيچ قىتايدا ساپاردا جۇرگەن كەزدە جانى قىسىلعان پرەمەر-مينيستر ن.ازاروۆ سول ەۋرووداقپەن كەلىسسوزگە دەلەگاتسيا قۇرامىنا وپپوزيتسيانىڭ كىرۋىنە ۇسىنىس جاساۋى دا قىزىق. جالپى, بۇلار كىممەن بولعىسى كەلەتىنىن دە بىلمەيتىندەي كورىنەدى.
ال ەندى ۋكراينانى رەسەيدىڭ قارىق قىلا قوياتىنى دا كۇماندى. ارينە, ماسكەۋ ولاردى كەدەن وداعىنا كىرگىزۋگە ۋادە بەرىپ, وعان قاقپانى ايقارا اشپاق ويدا ەكەنى انىق. ۋكراينا كەدەن وداعىنا كىرىپ, ونىڭ قابىرعاسىن بەكىتىپ, بەدەلىن كوتەرە قويماس. قايتا قۇيرىعىنا بايلانعان شالاسى بار, ونىڭ بەرەكەسىن كەتىرمەسىن دەڭىز. سونان سوڭ, كەدەن وداعىنا مۇشە ەلدەردىڭ, ونىڭ ىشىندە, الدىمەن ءبىزدىڭ ەلدىڭ ەۋروپامەن, ەۋرووداقپەن ايتارلىقتاي تەرەڭ بايلانىسى بار. سوعان باتىسپەن ءتۇس شايىسقان ۋكراينانىڭ كو-عا كىرۋى قىرسىعىن تيگىزبەس پە ەكەن دەگەن وي دا كوڭىلدى قوبالجىتادى.
ءسويتىپ, ءدال قازىر ۋكراينانىڭ ەو-دان ءبىرجولا كەتىسى, كو-عا قوسىلۋى, ايتپەسە, كەرىسىنشە, ەو-عا ورالۋى ناقتى شەشىلگەن جوق, بەلگىسىز جاعدايدا. بۇل بەلگىسىزدىك ەلدىڭ بەرەكەسىن كەتىرىپ تۇر.
ۇسىنىلعان قولدى قاعىپ تاستاۋ قيىن
تايلاندتا اراعا جىل سالىپ, بيلىككە قارسى شىعىپ, بوي كورسەتۋ ءداستۇرلى جايداي كورىنەدى. مىنە, ەكى اپتادان بەرى بۇل ەلدىڭ استاناسىندا كوشە تولعان شەرۋشىلەر. قىزىلدى-جاسىلدى كيىنگەن ولاردى كەيدە سالتاناتقا قاتىسۋشىلارعا ۇقساتۋعا دا بولعانداي. ال ولاردىڭ تالابى ۇلكەن – ۇكىمەت قىزمەتىنەن كەتسىن دەيدى.
ال ۇكىمەت ولارعا قارسى ايتارلىقتاي شارالار قولداندى: الدىندا پوليتسيا توسقاۋىل جاساپ, تاراتىپ جىبەرۋگە تىرىستى, سونان سوڭ سۋمەن, رەزەڭكە وقپەن اتقىلاپ, كوزدى اشىتاتىن گازبەن تۇنشىقتىردى. سوندا دا بولماعان سوڭ, جولدارىن تاس قابىرعامەن, تىكەنەك سىممەن بوگەدى. ءبارىبىر شەرۋشىلەر توقتاماي, ۇكىمەت ۇيىنە قاراي ۇمتىلىستارىنان تايمادى.
ءدال وسى جەردە ەل پرەمەر-مينيسترى ينگلاك چينناۆات باسقالارعا ساباق بولعانداي قادامعا باردى. بارلىق كەدەرگىلەردى الىپ تاستاۋعا, ولاردىڭ قوزعالىسىنا بوگەت جاساماۋعا نۇسقاۋ بەردى. شەرۋشىلەر پوليتسيا بولىمدەرىنە كىرىپ, ونداعىلارمەن قول الىسىپ امانداسىپ, وزدەرىنىڭ بەيبىت نيەتتەرىن ءبىلدىرىپتى. سونداي-اق, ولارعا ۇكىمەت ءۇيىنىڭ دە قاقپاسى اشىلعان. بىراق ارتىق ارەكەتتەردەن ساقتانىپ, شەنەۋنىكتەر جۇمادان بەرى كەڭسەلەرىنە كەلمەگەن ەكەن. شەرۋشىلەر وكىلدەرى ۇكىمەت ۇيلەرىنە كىرگەنىمەن, ەش نارسەگە تيىسپەگەن.
ال قارسىلىق بىلدىرىلگەندە شە؟ وندا ءبىراز نارسەنىڭ ب ۇلىنەتىنى انىق ەدى. قاراشانىڭ سوڭعى كۇنىنەن جەلتوقساننىڭ العاشقى ەكى كۇنىندەگى قاقتىعىستان 200-دەن استام ادام جاراقات الىپ, ءۇش ادام قازا تاپقان. قيراعان دۇنيە ءوز الدىنا. شەرۋشىلەر مەن پوليتسيا اراسىنداعى قاقتىعىس توقتاعاننان كەيىن جۇرت وسىناۋ ەكى اپتانىڭ ىشىندە ب ۇلىنگەن نارسەنى جيناستىرىپ, كوشەنى سىپىرىپ, كوپ نارسەنى رەتكە كەلتىرىپتى. بىلگەنگە – بۇل دا ساباق, بىلمەگەندەر قىرقىسىپ جاتادى.
جوعارىدا ايتقانىمىزداي, شەرۋشىلەردىڭ تالابى ۇلكەن. ولار پرەمەر-مينيستر ينگلاك چينناۆاتتىڭ قىزمەتتەن كەتۋىن تالاپ ەتەدى. بۇعان بايلانىستى ۇكىمەت باسشىسىنىڭ مالىمدەمەسى دە جاريالانعان. ول شەرۋشىلەردىڭ تالابىن ورىنداۋدان باس تارتىپ وتىر. ونىڭ پىكىرىنشە, بۇل ەل كونستيتۋتسياسىنا قايشى كەلەدى. سويتسە دە, ول وپپونەنتتەرىمەن كەلىسسوز جۇرگىزۋگە ازىرلىگىن بىلدىرگەن.
وسى جەردە ازىراق شەگىنىس جاساعانىمىز ءجون. وسىدان ءبىراز بۇرىن ەلدىڭ پرەمەر-ءمينيسترى تاكسين چينناۆات ماڭىزدى حالىقارالىق جيىنعا كەتكەندە, ەلدە توڭكەرىس بولىپ, بيلىك باسقالارعا كوشكەن. ولار پرەمەر-مينيستر ەلگە ورالار بولسا, تۇتقىندالىپ, قاماۋعا الىناتىنىن مالىمدەگەن سوڭ, چينناۆات ءبىرجولا سىرتتا قالىپ قويدى. بىراق ونىڭ ەلدە بەدەلى ۇلكەن ەدى. ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ, پارلامەنت سايلاۋىندا ونىڭ پارتياسى جەڭىسكە جەتىپ, تاكسين چينناۆاتتىڭ تۋعان قارىنداسى ينگلاك پرەمەر-مينيستر بولىپ تاعايىندالعان. بۇگىن جۇرت ونى اعاسىنىڭ ايتقانىمەن جۇرەدى دەپ ايىپتايدى.
تاڭدانارلىعى – بۇگىنگى وپپوزيتسيانىڭ كوسەمى سۋتەن توگسۋبان كەزىندە تاكسين چينناۆاتتىڭ ورىنباسارى بولعان. ول قازىرگى ۇكىمەت باسشىسىنا ەشقانداي كەلىسسوزسىز بىردەن قىزمەتتەن كەتەسىڭ دەپ شارت قويىپ وتىر. سودان دا بۇل ەلدەگى جاعداي كۇرت وزگەرۋى ابدەن مۇمكىن. سويتسە دە, قارسىلاستارىنا قايشىلىقتى كەلىسىم جولىمەن شەشۋدى ۇسىنعان قازىرگى ۇكىمەت باسشىسىنىڭ باستاماسىن جوعارى باعالاعىڭ كەلەدى.
ماماديار جاقىپ,«ەگەمەن قازاقستان».
