قوعام • 04 جەلتوقسان، 2020

تىعىرىققا تىرەيتىن تۇيىق تىرلىك

130 رەت كورسەتىلدى

وسى كۇنى ەڭ وڭاي جۇمىس كەڭسەدە وتىرىپ، بيلىك قۇرۋ، اقىل ايتۋ سەكىلدى. ونى جۇرت قالاي قابىلدايدى، ناتيجەسى بولا ما، الدە ايتىپ قۇتىلدىم ءۇشىن بە ەكەن؟ ورىستىڭ ادەبيەت سىنشىسى ۆ.بەلينسكي «اياعىڭىزدىڭ استىنا قاراڭىزشى» دەپتى. ولارعا ءيىلىپ، بۇگىلىپ، تۇقشىڭداپ، اياقتىڭ استىنا قاراۋ قيىن بولسا، توڭىرەگىنە جاساندىلىقپەن ەمەس، ءوزىن الداۋ ءۇشىن ەمەس، جالعان مالىمەتتى مالدانباي، تۇرعىنداردىڭ سوزىنە ءسال دە بولسا قۇلاق اسىپ، اقيقاتتى اتتاماي ءجىتى قاراسا حالىقتىڭ بار-جوعىن كورەر ەدى. بۇگىنگى ءبىر ولقىلىعىمىز ايتا سالىپ، حالىقتى الداي سالساق بولادى دەگەنگە سايادى. مۇنىڭ اقىرى ءبىر كەزدەرى اتتەگەن-ايعا اكەلۋى مۇمكىن.

كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي، «EQ»

ءبىر قىزىعى، الىستاعى بيلىك وكىل­دەرى عانا ەمەس، جەرگىلىكتى جەردەگى حا­­لىقپەن قاتار ءجۇر دەلىنەتىن كەي­بىر اۋىل، اۋدان اكىمدەرى دە ات ۇس­تىنەن سويلەۋگە، سىرعىتپا جاۋاپ بە­رۋگە ادەتتەنىپ الىپتى. ءبىز مۇنى سوڭ­عى ايلاردا اۋىل جۇرتىمەن تىكە­لەي ارالاسىپ، شەنەۋنىكتەرمەن پى­كىر­­لەسكەندە اڭعاردىق. ءتىپتى كەي­بى­رەۋلەرى جۇرتقا ميىعىنان قا­راپ، قايدا جازساڭ دا، قايدا بارىپ ايت­ساڭ دا، ءبارىبىر جازعانىڭدى بىز­گە جى­بەرەدى، ايتقانىڭدى بىزدەن سۇ­راي­دى، سوندىقتان بايقاۋ كەرەك دەگەن ۇستەمدىككە، وزىمبىلەمدىككە ابدەن داع­دىلانىپ العان ءتارىزدى. مىسىمەن، سۇسىمەن باسۋعا بەيىمدەلگەندەر دە، داعدىلانعاندار دا جوق ەمەس. مۇن­داي قوقىرايعان قىلىق كەي جەردە حالىقتى اشىندىرىپ، اشىق قارسى شىعۋعا، اقپارات قۇرالدارىنان اراشا سۇراۋعا ەرىكسىز اپاراتىن تۇستار دا كورىنىس بەرە باستاعان.

جاقىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ بىلدەي دەپارتامەنت باسشىسى د.تاەۆ اۋىلداعى ۇرلانعان مالدىڭ 60%-ى جايىلىمدا قولدى بولاتىنىن ايتىپ قالدى. ايتىپ قانا قويماي، الداعى ۋاقىتتا ارنايى ەرەجە جاساپ، ونى بەكىتىپ، ەرەجەنى بۇزعاندارعا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق كودەكسىنىڭ 408-بابى بويىنشا 3-تەن 10 اەك-كە دەيىن ايىپپۇل سالىپ، اكىمشىلىك جاۋاپ­كەرشىلىككە تارتۋ قاجەتتىگىن اتادى. ول از دەسەڭىز، ءار ءوڭىر مال باعۋدىڭ ءوز ەرە­جەسىن جاساۋى ءتيىس كورىنەدى.

بۇل قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ ءوزىن اقتاپ، اۋىل جۇرتىن تۇقىرتىپ الۋ ەمەس پە؟ اۋىلدىڭ اق-قاراسىن بىلەتىن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى بۇعان ءبىر ءۋاج ايتار دەگەن نيەتتەمىز. اۋىلدى تۇقىرتۋ، اۋىل حالقىن ايىپ­پۇلمەن تۇنشىقتىرۋ ەرتەڭگى تىرلىكتى وڭالتا ما، ومالتا ما؟

ونسىز دا وڭالا الماي، باسقا تارت­سا اياققا، اياققا تارتسا باسقا جەتپەي قينالىپ وتىرعان اۋىلداعىلار مەن ولارعا ءبىر تابان جاقىن جۇرگەن مۇڭداستار مۇنى قاراۋ ءىس، تىعىرىققا تىرەيتىن تۇيىق تىرلىك، كەڭسەدە وتىرىپ جۇرتپەن ساناسپاۋ دەپ قىنجىلىس بىلدىرەدى. العا تارتار ۋاجدەرى، پرە­زيدەنت ايتقان «جۇرتقا جاقىن پولي­تسيانىڭ» ۇرىعا شامالارى جەتپەگەن سوڭ، سىبايلاستىقتى بۇركەمەلەۋ ءۇشىن بار كىنانى اۋلدىقتاردىڭ وزىنە جاۋىپ، سۋدان تازا، سۇتتەن اق بولۋدى ويلاستىرىپ وتىرعان جوق پا ەكەن دەيدى. جايىلىمداعى مال بىلاي تۇرسىن، قاس پەن كوزدىڭ اراسىندا اۋىل-ءۇيدىڭ ماڭىنان، قورادان اكەتىپ جاتقاندى قايدا قويامىز دەيدى. الدە ءوزىمىز جاراۋ­لى جاساق ازىرلەسەك پە ەكەن دەگەندەر دە بار. ۇرىنى ۇستاپ بەرسەڭ، قۇقىق قورعاۋشىلار ءتۇرلى سىلتاۋلارمەن شىعارىپ جىبەرەتىنىنە، كەيدە تەرگەۋدى ساعىزشا سوزىپ، اقىرى جاۋىپ تىناتىنىنا دا دايەكتەر كەلتىرەدى.

ءسويتىپ، ەندى ۇرى كىنالى ەمەس، مال­دىڭ يەسى كىنالى بولىپ شىقپاق. ايىپپۇل تولەپ، قالتاسىن قاعۋ عانا قالىپ تۇر ما؟ تاەۆ مىرزانىڭ مىنا ءسوزى اۋىل جۇرتىن قورعاۋ ەمەس، قورلاۋ بولىپ تۇر دەگەندەر دە بارشىلىق. كۇن كورىپ وتىرعان بار مالىمىزعا جاناشىرلىق تانىتپاسا، وندا ساتىپ قۇرتپاساق بولماس دەپ كۇيىنگەندەر دە كەزدەسەدى. جەردىڭ تارىلعانىن، قولىندا بارلار قونىشىنان باسىپ جۇرگەنىن، يەسى بەلگىسىز دەلىنەتىن مىقتىلاردىڭ العان جەرىنە قادام باسا المايتىنىن ايتىپ، بۇل نە ءوزى دەپ تاڭعالاتىندار دا تابىلادى.

پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ بيىلعى جولداۋىنداعى «اۋىلدىڭ الەۋەتىن تولىق پايدالانۋ – ستراتەگيالىق ماڭى­زى بار ماسەلە. اۋىلداعى مەي­لىنشە وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ­گە ارنالعان «اۋىل – ەل بەسىگى» باع­دار­لاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جالعا­سا­تىن بولادى»، دەگەن سوزىنە باعىپ، ايىپ­پۇل تىنىسىمىزدى تارىلتسا، سترا­تەگيالىق ماڭىزى بار ماسەلە قالاي ورىندالادى دەپ سۇراق قويىپ جۇرگەندەر دە از كەزدەسپەيدى. الگى تۇسپالمەن جاسالاتىن ەرەجە قىسپاققا السا، كۇنىمىز نە بولادى، اۋىل گۇلدەنە مە، الدە قۇردىمعا كەتە مە دەگەندەر دە جوق ەمەس.

اقيقاتىنا كەلسەك، كوپتەگەن اۋىل حالقىنىڭ القىمىنان الىپ وتىرعان بۇل تۇيىققا تىرەر تىرلىك جەردىڭ جەت­پەۋىنەن، جابايى جەكەشەلەندىرۋ كە­زىندە داعدارعان جۇرتتىڭ زامان اعى­مىنا ىلەسە الماي شۇبىرىپ كەتۋىنەن دە بولعانى راس. ۇلەسىنە تيگەن جەردەن كوز جازىپ قالعانداردىڭ قازىرگى اششى ايقايى قۇلاق تۇندىرادى. ءبىر اتاپ وتەرلىگى، قازىر ۇلتىمىزدىڭ ءبى­راز بولىگى اۋىلعا بەت بۇردى. بۇل ەل بەسى­گىنىڭ دۇرىس تەربەلۋىنە، تۇرمى­سىنىڭ تۇزەلۋىنە جان ءبىتىرۋى ءتيىس.

جاسىراتىنىنى جوق، سول اۋىلعا بەت بۇرعاندار كەزدەسىپ وتىرعان باستى قيىندىق – جەر ماسەلەسى. جەرگىلىكتى جەردەگى اكىم-قارالار دا بۇل جاعىنان كەل­گەندە دارمەنسىز. «جەر جوق» دە­گەن­­نەن باسقا ايتار ۋاجدەرى بولا بەر­­مەيدى. تالاپايدا قاۋقارى بارلار قامتىپ قالعانىن ايتا المايدى. ولاردىڭ كىم ەكەنىنە كەلگەندە دە تىل­دەرىن تىستەيدى. كوبىنىڭ يەلەرى دا­لا­دا ەمەس، قالادا، تومەنى وبلىس ورتا­لىق­تارىندا كورىنەدى.

قازىر كەيبىر اۋىلداردىڭ ماڭىن­داعى شۇرايلى جايىلىمدى، قۇنارلى سۋارمالى جەردى قورشاپ تاستاعان. ول ءبىر كەزدەرى سول اۋىل حالقىنىڭ مال جايار ءورىسى، جىل ماۋسىمىنىڭ ءتورت مەز­گىلىندەگى قونىسى، جەم-ءشوپ ەككەن ءوڭىرى ەدى.

ءتىپتى ءتۇرلى جەمىس ەككەندەر قور­شاۋ بىلاي تۇرسىن، توبەسىن تورلاپ تاستاعان. قاراپايىم حالىق وعان قيى­لا قارايدى، كىمدىكى ەكەنىنە كوز­دە­رى جەتپەيدى، ءبىز قايدا قالدىق دەسە، ءسوزى وتپەيدى. امالى قۇريدى، تام­­سانادى. اتا-بابا، اكە-شەشە، ءوزى ءوسىپ-ونگەن جەردەن وزىنە ۇلەستىڭ كەم تي­­گەنى­نە، بىرەۋلەردىڭ قارپىپ قالعا­نى­نا كۇيىنەدى، كۇيگەلەكتەنەدى. بىراق دارمەنسىز.

اقىرى كىنالى بولۋدىڭ الدىندا تۇر، لاقتى ەشكىسىن، ءبىر سيىرىن ارقانداپ باقپاسا، ايىپپۇل تولەي­مىن-اۋ دەپ كوڭىلى كىربىڭ تارتادى. سون­دىقتان اقيقاتتى انىقتاپ الماي، سەبە­بىن بىلمەي، جەتپەي جاتقان نە، جەر­دەن نەگە تارشىلىق كورىپ وتىرسىڭ، قانداي قامقورلىققا ءزارۋسىڭ، ت.ب. دەمەي، سال­­دارىن سالماقتاماي، «جۋاس تۇيە جۇن­دەۋگە جاقسى» دەپ، اۋىل حالقىن مالىڭا يە بولماعانىڭ ءۇشىن ايىپپۇل تارتاسىڭ دەۋ ەل «بەسىگىن» ەسەڭگىرەتىپ جىبەرمەي مە، كۇنكورىسىنەن ايىرىپ، تاعى دا قالا جاعالاۋعا اپارىپ تىرەمەي مە؟ وسىنى كەڭ اۋقىمدا ويلاستىرساق ۇتىلماس ەدىك، ۇلت تىرەگى اۋىل جۇرتىن جابىرقاتپاي، اجارىن اشار ەدىك.

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

«شىڭىراۋ» شىڭعا شىقسىن

ونەر • بۇگىن، 00:18

تىڭ تاسىلدەردىڭ ءتيىمدى تۇسى كوپ

مەديتسينا • بۇگىن، 00:14

پاسپورت

رۋحانيات • كەشە

جەكە پەسا جازۋعا لايىق

رۋحانيات • كەشە

انا مەيىرىمى

قوعام • كەشە

دوللار ارزاندادى

قارجى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار