تۇگەل تۇركىنىڭ تۇعىرلى تۇلعاسى

كوپ تۇرىكتىڭ اتاجۇرتىندا جاڭا مەملەكەتتىڭ ىرگەسىن قالاعان قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى تۇركى الەمىنىڭ ىنتىماقتاستىعىنا ءاۋ باستان ايرىقشا ءمان بەرىپ, تۋىس جۇرتتى تۇگەندەپ, ءۇزىلىپ قالعان التىن ارقاۋدى قايتا جالعادى. اۋەلى ىرگەدەگى اعايىن ەلدەرمەن دوستىق بايلانىستاردى ارتتىرۋعا باسا نازار اۋدارىپ, ورتالىق ازيا ىنتىماقتاستىعىن قۇرۋ جونىندە باستاما كوتەردى. ەۋرازيانىڭ كۇرەتامىرى بولعان ۇلى جىبەك جولىن قايتا جانداندىرىپ, التاي مەن انادولىنىڭ اراسىن جالعاعان ءتۇبى ءبىر تۋىس ەلدەردىڭ اسىل مۇراتىنا جول اشتى. سوناۋ توقسانىنشى جىلداردان بەرى تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ القالى باسقوسۋلارىنا ۇيىتقى بولىپ, تۇركى كەڭەسى, تۇركپا, تۇركسوي, تۇركى اقساقالدار كەڭەسى, حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى سىندى ىرگەلى ۇيىمداردىڭ نەگىزىن قالاپ, ماڭىزدى يدەيالارعا باستاماشى بولدى. تۇگەل تۇركىنىڭ تۇپقازىعى, ازىرەت قونعان ءاز قالا, كيەلى تۇركىستاندى تۇلەتتى. سوندىقتان 2010 جىلى تۇركىستاندا تۇركيا پرەزيدەنتى ەلباسىنىڭ يىعىنا اق شاپان جاۋىپ, قولىنا اسا تاياق ۇستاتىپ, ونى «تۇركى الەمىنىڭ ليدەرى» دەپ باعالادى. ال بىلتىر باكۋدە وتكەن تۇركى كەڭەسىنىڭ سامميتىندە باۋىرلاس ەلدەردىڭ باسشىلارى ءبىراۋىزدان ەلباسىن «تۇركى كەڭەسىنىڭ قۇرمەتتى توراعاسى» سايلاپ, ۇيىمنىڭ مارتەبەلى وردەنىمەن ماراپاتتاۋى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۇركى الەمىنە سىڭىرگەن ەڭبەگىنىڭ جەمىسى ەكەنى انىق.

ەلباسى ءتۇرلى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قۇرىلۋىنا باستاماشى بولۋمەن قاتار تۇركى الەمىن بىرىكتىرۋدە جانە حالىقارالىق بىتىمگەرلىك ساياساتتا دا ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. بۇگىندە تۇركى جۇرتىنىڭ كەز كەلگەن كۇرمەۋى قيىن شيرىققان شيەلەنىستى شەشىمدەردە ەلباسىنىڭ مامىلەگەرلىگى مەن بىتىمگەرلىگىنە ارقا سۇيەيتىنى جاسىرىن ەمەس. كۇنى كەشە سوعىس ءورتى باسىلعان قاراباق ماسەلەسىندە دە ەلباسى اۋەلدەن بىتىمگەرلىك ءادىل باعىتتى ۇسىنىپ, تۇيتكىلدى جايتتى بۇۇ زاڭ-قارارى­نا تالاپتارىنا ساي بەيبىت جولمەن شەشۋگە شاقىرعان ەدى. تۇركيا مەن رەسەيدىڭ قىرعي­قاباق سالقىندىعىنا ارااعايىندىق ەتكەن ەڭبەگىن دە جۇرتشىلىق تۇگەل مويىندايدى.

ەلباسىنىڭ تامىرلى تاريحىمىزدى تۇگەندەۋگە ەرەكشە ەكپىن بەرۋى ارقىلى وشكەنىمىز جانىپ, وتكەنىمىز سانامىزدا ساۋلەلەندى. حالقىمىزدىڭ تاريحي جادىسىنا قان جۇگىرىپ, ەل شەجىرەسىنىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلدى. «مادەني مۇرا» ارقىلى شەتەلدىك ارحيۆتەردەن قازاق ەلىنىڭ تاريحى تۋرالى قىرۋار دەرەكتەر جيناقتالىپ, ىرگەلى زەرتتەۋلەر رۋحانياتىمىزعا جاۋھار كومبە بولىپ قوسىلدى. ەلباسىنىڭ «تاريح تولقىنىندا», «مادەني مۇرا» «رۋحاني جاڭعىرۋ», « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» سەكىلدى كەشەندى باعدارلامالارى جۇزەگە اسىرىلىپ, شىن مانىندە رۋحاني جاڭعىرۋعا بەرىك نەگىز قالاندى, زور تاجىريبە, باي قور جيناقتالدى. شىنتۋايتىندا بۇل باستامالار تەك قازاق حالقىنىڭ عانا ەمەس, تامىرى ءبىر, تاريحى ورتاق تۇركى جۇرتىنىڭ ۇلتتىق جادىسىن وياتىپ,  جاڭا عاسىرداعى تۇركى الەمىنىڭ ويانۋىنا الىپ كەلدى. بايقال مەن بالقاننىڭ, التاي مەن انادولىنىڭ, موڭعوليا مەن ماجارستاننىڭ اراسىنداعى ۇلى دالادا بايىرعى بابالاردىڭ ونەگەلى ءىزى مەن ومىرشەڭ ءسوزى ءبۇتىن بىتىمىمەن جۇيەلى قازىناعا اينالدى. ارعىماقتى العاش اۋىزدىقتاپ, بولات بالقىتىپ, تەمىردەن ءتۇيىن تۇيگەن, جىلقىنىڭ جالىندا تۋعان جاۋىنگەر جۇرتتىڭ جۇرناعى ەكەنىمىز  جەر جۇزىنە ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ», « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى  ماڭىزدى باعدارلامالىق ماقالالارىمەن دايەكتەلدى. وسىلايشا قالعىپ كەتكەن تاريحي سانانى وياتۋ,  ۇلتتىق كودتارىمىزدى انىقتاۋ ءھام حالقىمىزدى جارقىن بولاشاققا ىنتالاندىرۋ باعدارلامالارى تۇتاس تۇركى دۇنيەسى ءۇشىن ماڭىزدى باستاماعا بالاندى.

تۇعىرلى تۇلعا عۇمىرلى تاريحتى جاساسا, كەرىسىنشە, تاريح تا تەگەۋرىندى تۇلعانى تۋدىرادى. زامانا كوشى وركەنيەتكە بەت بۇرعان سايىن كەمەڭگەر تۇلعالاردىڭ كەرۋەن جولى الاسارماي, ۋاقىت وتكەن سايىن اسقاقتاي بەرەرى اقيقات. سەبەبى ادامزات تاريحىندا ارتىنا وشپەس مۇرا قالدىرىپ, وركەنيەت كوكجيەگىن كەڭەيتۋگە زور ۇلەس قوسقان تۇعىرلى تۇلعالارىمىز بۇگىن مەن كەلەشەك ۇرپاق ءۇشىن رۋحاني ازىق, جول باستار تەمىرقازىق بولارى ايقىن. ءبىز بۇگىن بارىمىزدى قاستەرلەپ, بىرلىكتى بايراق ەتىپ, الاش ارىستارىنا اڭسار-ارمان بولعان باۋىرلاستىعىمىزدى بەكەمدەي تۇسسەك, ول – ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگى, بولات جىگەرى, اسىل مۇراتىنىڭ جۇزەگە اسقانىنىڭ شىنايى دا ايقىن كورىنىسى. سوندىقتان تاريحى ورتاق, تامىرى ءبىر, تاعدىرى ۇقساس, تۋىرلىعى تۇتاس, تۋىستىعى  ءورىستى, ىنتىماعى ىرىستى تۇگەل تۇركىنىڭ تۇعىرلى تۇلعاسى, البەتتە, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكەنى انىق.