«دوستىق» بەكەتى – «قىتاي قاقپاسى»
حالىقارالىق كولىك دالىزدەرىندە ورنالاسقان شەكارالىق بەكەتتەردىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ بويىنشا «قتج» كومپانياسى كەشەندى جوسپار قۇرعان. وسى جوسپاردى جەتىلدىرىپ, جۇزەگە اسىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستار جەرگىلىكتى ەكونوميكانىڭ الەۋەتىن كوتەرۋگە اجەپتاۋىر اسەر ەتىپ, شەكاراعا جاقىن تۇراتىن تۇرعىندار قىزۋ ەڭبەككە ارالاسا باستادى.
سونداي تىرشىلىگى جاندانعان بەكەتتەردىڭ ءبىرى – «دوستىق» بەكەتى. بۇل بەكەت ءۇشىن 2020 جىل مەرەيلى جىل بولدى. وسىدان تۋرا وتىز جىل بۇرىن قازاقستان مەن قىتاي تەمىر جولدارى ورنالاستىرىلعان ەدى. ءدال وسى جەردە «قىتاي قاقپاسىن اشۋ» يدەياسى كەڭەس وداعى كەزىندە پايدا بولىپ, ءىشىنارا ورىندالعان. وتكەن جۇزجىلدىقتىڭ 50-ءشى جىلدارى «دوستىق» دەگەن ورنىقتى اتاۋى بار بەكەت قۇرىلىسىنا جاستار كومسومول جولداماسىمەن تارتىلعان. جوڭعار قاقپاسى رەتىندە تانىمال بولعان بۇل جەر «اەروديناميكالىق قۇبىر» دەپ تە ءجيى ايتىلاتىن.
ماسكەۋلىكتەر, لەنينگرادتىقتار, ءبىرىنشى قۇرىلىس دەسانتىنىڭ بەلورۋستارى اتالعان قۇرىلىستا جۇمىس ىستەگەن. ولاردىڭ كۇشىمەن سالىنعان نىساندار ءالى كۇنگە دەيىن جۇمىس ىستەپ تۇر. بىراق قىتاي مەن كسرو اراسىنداعى ۇزاق مەرزىمدى ديپلوماتيالىق تەكەتىرەس كەسىرىنەن «قىتاي قاقپاسىن» سارىقۇم قۇمادىرى باسا جازدادى.
«ال قازاقستاننىڭ قىتايمەن كولىك-لوگيستيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعى كونە زاماننان جالعاسىپ كەلە جاتىر. 30 جىل بۇرىن بولعان وقيعالار – قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز ەل بولۋى جانە ەكى ەلدىڭ تەمىر جولدارىنىڭ ءتۇيىسۋى ۇلى جىبەك جولى تاريحىنىڭ جاڭا كەزەڭىن اشتى», دەدى «قتج» ۇك» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قانات الماعامبەتوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, ەكى ەلدىڭ تەمىر جول بايلانىسى دامۋ باعىتىنان اينىعان ەمەس. وسى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك شەكارانىڭ ەكى جاعىندا دا بارىنشا قاجەت ينفراقۇرىلىمدارى بار زاماناۋي بەكەتتەر قۇرىلعان. ولار – «دوستىق», الاشانكوۋ. جۇمىس كولەمى دە ارتتى. نۇر-سۇلتان – ءۇرىمشى جانە الماتى – ءۇرىمشى تەمىر جولى ارقىلى جولاۋشىلار قاتىناسى جولعا قويىلدى.
«ەۋروپا – قىتاي – قازاقستان» ۇشجاقتى ينتەگراتسيالىق پروتسەستەرىن قامتاماسىز ەتەتىن جانە ەلدەر اراسىندا ەكونوميكالىق بايلانىستى ۇلعايتاتىن الەۋەتى بار «دوستىق» بەكەتى ءۇش كولىك ءدالىزىن بايلانىستىرادى. ونىڭ گەوگرافيالىق جاعىنان ءتيىمدى ورنالاسۋى ترانزيتتىك تاسىمالداۋدىڭ بەلسەندى دامۋىنا اسەر ەتەدى.
سونداي-اق 2020-2025 جىلداردا ورىندالاتىن «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ەۋروپا – قىتاي باعىتىندا جۇك تاسىمالداناتىن «دوستىق» بەكەتىندە «دوستىق-مويىنتى تەمىر جول كولىگى ءدالىزىن جاڭعىرتۋ» جوباسى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. كەلەشەكتە «دوستىق» تەمىر جول ستانساسىنىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتۋ جوسپارلانعان. اتاپ ايتساق, جولدىڭ كۇردەلى جوندەۋى, تەمىر جول ينفراقۇرىلىمىنىڭ بىرقاتار نىسانىنىڭ سالىنۋى سياقتى جۇمىستار ىسكە اسپاق.
جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ارقىلى جۇكتى اۋىستىرىپ تيەيتىن كونتەينەرلىك تەرمينالدار جاڭادان سالىنىپ, ەسكىلەرى دە جاڭارتىلماق. وسىنىڭ بارلىعى پويىزداردى قابىلداۋ-جىبەرۋ ۋاقىتىن قىسقارتىپ, قازاقستان اۋماعىنان وتەتىن ترانزيتتىك تاسىمالداۋ كولەمىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. «دوستىق»-مويىنتى جەر تەلىمىن جاڭعىرتۋدان كەيىن «دوستىق»-قارتالى باعدارىنداعى كونتەينەرلىك پويىزداردىڭ جىلدامدىعى تاۋلىگىنە 1300 كم-گە دەيىن ۇلعايادى. ال قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى شەكارالىق ترانزيت پۋنكتتەرىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن 2021 جىلى دوستىق پەن التىنكول بەكەتتەرىن دامىتۋدىڭ باس جوسپارى ازىرلەنبەك.
وسى جىلدىڭ قاراشا ايىندا «قتج» ۇك» اق جانە «Dostyk Transportation & Logistics» جشس اراسىندا «دوستىق» بەكەتىندە جاڭا تەرمينال سالۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمشارتقا قول قويىلدى. بۇل – «دوستىق» بەكەتىن دامىتۋ جانە تەرمينالدار سالۋ اياسىندا جەكە كومپانيالارمەن بىرگە قولعا الىنعان ءتورتىنشى جوبا.
قىتايدان كەلەتىن كونتەينەرلەردى قابىلدايتىن «دوستىق» بەكەتىندەگى تەرمينالدار قۇرىلىسى جىلىنا 1 ملن كونتەينەردى ارتىق قابىلداۋىنا (جيىرما فۋنتتى ەكۆيۆالەنتىمەن ساناعاندا) مۇمكىندىك بەرەدى.
سارىاعاش – جاقسى كورشىلىك بەكەتى
تۇركىستان وبلىسىنىڭ شەكارا ماڭىنداعى سارىاعاش قالاسى كوپشىلىككە شيپاجايىمەن تانىمال. وزبەكستاننىڭ تاشكەنت قالاسىنا جاقىن بۇل قالانىڭ اتى مينەرالدى سۋىمەن دە شىققان. سونىمەن قاتار ءدال وسىنداي اتپەن حالىقارالىق بەكەت تە بار. قازاقستان تەمىر جولىنداعى وزبەكستان باعىتىمەن جۇرەتىن ترانزيتتىك تاسىمالداۋدىڭ باستى اعىنى وسى بەكەت ارقىلى وتەدى.
«وكىنىشكە قاراي, حالىقارالىق سارىاعاش بەكەتىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ قيىنعا سوعادى. ورنالاسقان جەرىنىڭ ىڭعايسىزدىعى مەن ماڭايىنداعى جەر تەلىمدەرىنىڭ تاپشىلىعى بەكەتتى دامىتۋعا جول بەرمەي تۇر. سوندىقتان قازاقستان مەن وزبەكستان اراسىنداعى شەكارالىق بەكەتتەردىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن «قتج» ۇك» اق داربازا-ماقتاارال جاڭا تەمىر جول سىزىعى قۇرىلىسىنىڭ جوسپارىن قاراستىرۋدا. بۇل باستاما سارىاعاش-تاشكەنت باعىتىنداعى جۇك تاسىمالداۋ كولەمىن جاڭا تەمىر جول تارماعىمەن بولىسۋگە ىقپال ەتەدى, سونداي-اق تۇركىستان وبلىسى شەكارالىق ايماقتارىنىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەدى», دەيدى ق.الماعامبەتوۆ.
«قتج» ۇك» اق مەن «ۋزبەكيستان تەمير يۋللاري» اق اراسىندا ترانزيتتىك پوتەنتسيال مۇمكىندىكتەرىن ۇنەمدى پايدالانۋدىڭ وڭتايلى نۇسقالارىن زەرتتەۋ مەن ونى جاڭا تەمىر جول سىزىقتارىن سالۋ ارقىلى دامىتۋ جونىندەگى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم بەكىتىلگەن. ۋاعدالاستىقتار شەڭبەرىندە جاڭا جوسپارلاردى ورىنداۋ مەن باستى وندىرىستىك جانە ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردى انىقتاۋ بويىنشا ۇسىنىستاردى دايىندايتىن جۇمىس توبى قۇرىلدى.
يلەتسك – ءوزارا ىنتىماقتاستىق بەكەتى
شەكارالاس رەسەيلىك ورىنبور وبلىسىندا ورنالاسقان سول-يلەتسك قالاسىن قازاقستاندىقتار جاقسى بىلەدى. سەبەبى مۇندا يلەتسك-1 تەمىر جول بەكەتى بار. رەسەي اۋماعىندا ورنالاسقانىمەن, شارۋاشىلىق نىسانى رەتىندە جانە زاڭ بويىنشا قازاقستانعا جاتادى.
سول-يلەتسك قالاسى قاربىزدىڭ وتانى رەتىندە دە تانىلعان. مۇندا ءدامى ءتىل ۇيىرەتىن, كولەمى ۇلكەن قاربىزداردىڭ ءتۇر-ءتۇرىن تابۋعا بولادى. بۇل ءتىپتى وسى جەردىڭ جەرگىلىكتى ءونىمى تۇزدان دا كەڭ تانىلىپ كەلەدى. سونداي-اق اتالعان قالادا قاربىز بەن تۇزدان باسقا, تاستاندى شاحتالاردىڭ ورنىندا پايدا بولعان تۇزدى كولدەر شيپاجايلارى دا بار.
يلەتسك بەكەتى – قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ترانزيتتىك مۇمكىندىكتەر دامۋىنىڭ نەگىزگى توعىسى. قىتاي-ەۋروپا باعىتىمەن جۇرەتىن كونتەينەرلىك جۇك تاسىمالىن كەدەرگىسىز وتكىزۋ جانە وتكىزۋ قابىلەتتەرىن ۇلعايتۋ ءۇشىن مۇندا ەكى قابىلداۋ-جىبەرۋ جولدارىنىڭ قۇرىلىسى مەن قولدانىستاعى №29 جولىن ۇزارتۋ جوسپارلانۋدا.
گانيۋشكينو بەكەتى ءوز وكىلەتتىكتەرىن تاپسىرۋدا
بۇگىندە بۇل بەكەتتەگى جۇمىستار قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. دالىرەك ايتقاندا, تەمىر جول وتكىزۋ پۋنكتىن گانيۋشكينو بەكەتىنەن دينا نۇرپەيىسوۆا اتىنداعى رازەزگە كوشىرۋ بويىنشا جوسپار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. تەمىر جول جۇمىسشىلارى بۇل ستانسانىڭ ەكونوميكالىق ورلەۋى ءالى الدا دەگەن ويدا. ازىرشە وتكىزۋ پۋنكتتەرى ينفراقۇرىلىمىنىڭ باستى بولىگى كۇردەلى سالىمداردى تالاپ ەتەدى.
«2013 جىلى 17 قىركۇيەكتە ۇكىمەت قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەكاراسىنان وتكىزۋ پۋنكتتەرىنىڭ اشىلۋى (جابىلۋى), ىسكە قوسىلۋى (پايدالانۋى), ساناتتاۋى, توپتاستىرۋى, جايلاستىرۋى ەرەجەلەرىنە جانە تەحنيكالىق جابدىقتاۋ مەن جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ تالاپتارىنا سايكەس وتكىزۋ پۋنكتى نىساندارى تىرشىلىگىن جانداندىرۋ جانە تەحنيكالىق جابدىقتاۋ, كولىكتىك, ينجەنەرلىك جانە الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق ينفراقۇرىلىمىن جاساۋ, دامىتۋ جانە ءارى قاراي ۇستاۋ, ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك باقىلاۋ مۇشەلەرى بولىمشەلەرىنىڭ جۇمىسىن قالىپتاستىرۋ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن جۇرگىزىلەدى. بۇل رەتتە تەمىر جول وتكىزۋ پۋنكتىنىڭ قۇرىلىسى مەن تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى اتسالىسادى», دەيدى ق.الماعامبەتوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان شەكاراسىندا ورنالاسقان تەمىر جول وتكىزۋ پۋنكتتەرى قويىلعان ەرەجەلەردى ورىنداپ تۇرسا دا, ولاردىڭ تەحنيكالىق جابدىقتالۋى قازىرگى زاماننىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلە بەرمەيدى. وتكىزۋ پۋنكتتەرى ينفراقۇرىلىمىنىڭ باستى بولىگى كۇردەلى جۇمىستى تالاپ ەتەدى.
