بالالار كىتاپحاناسىنىڭ بازىناسى

بار ىزگىلىك بالاباقشادان باستالسا

الاش ارداعى احمەت بايتۇر­سىن ۇلىنىڭ «ەلدى تۇزەتۋدى بالا وقىتۋ ءىسىن تۇزەتۋدەن باستاۋ كەرەك» دەگەن سۇيەكتى ءسوزى بۇگىندە دە ماڭىزىن جويعان ەمەس. ءار مەملەكەتتىڭ بولاشاعى ونىڭ جاستارعا بەرگەن ءبىلىمى مەن تاربيە دەڭگەيىنە بايلانىستى ەكەنىن ۋاقىت دالەلدەۋدە. سول سياقتى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ۇنەمى جاڭعىرىپ, جاڭاشالانىپ, زامان تالابىنا ساي دامىپ وتىرۋى ءتيىس. چيليلىك داڭقتى اقىن گابريەلا ميسترال جازعانداي, «بالالار كۇتە المايدى». وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدەگى بالالار كىتاپحانالارىنىڭ اقپا­راتتاندىرۋ دەڭگەيى ايتارلىقتاي ارتتا قالىپ كەلەدى.

ساراپشىلار, قازىرگى جاس بۋىن­دى – «تسيفرلى» ۇرپاق دەپ تۇستەپ, ايدار تاعۋدا. وعان كون­­بەسكە شارا جوقتاي. نەگە دەسەڭىز, ءسابي ومىرگە كەلگەننەن باس­­تاپ بىردەن ەلەكترونيكا جانە مۋل­تيمەديالىق تەحنولوگيالار الەمىنە ەنەدى. نارەستەنىڭ بىلدىرلاپ ءتىلى شىق­پاي جاتىپ, ءتىپتى سەرۋەنگە ىلەسپەي تۇرىپ, قولىنا ۇيالى تەلەفون ۇستايدى. تەلەديداردىڭ پۋلتىندەگى نەمەسە كومپيۋتەر پەرنەتاقتاسىنداعى باتىرمالاردى باسادى. ءبىر جاعىنان, بالالاردىڭ وسىلاي دامىعاندىعىنا قايران قالاسىز. بىراق تاياقتىڭ ەكى ۇشى بار ەكەنىن ۇمىتپاعانىمىز ابزال. كوپتەگەن ەموتسيالىق پروبلەمالار, بەسىكتەن بەلى شىقپاي جاتىپ دەپرەسسياعا دۋشار بولۋى سونىڭ سالدارىنان. وعان قوسا, جازۋعا, وقۋعا دەگەن ادەت جوعالادى. مۇنى الەم پسيحولوگتارى جىل سايىن ەسكەرتىپ, جاھانعا جار سالۋدا.

عالامتورعا ءجيى كىرەتىن بالا­لار­دىڭ جاس مولشەرى جىلدان جىلعا تومەندەپ بارادى. ماسەلەن, 5 پەن 11 جاس ارالىعىنداعى بالالار ينتەرنەتكە تىم اۋەس ەكەن. بۇل قاعاز كىتاپ ەسكىردى دەگەن ءسوز ەمەس, ولارعا اپاراتىن جولدىڭ الدەقايدا كۇردەلەنە تۇسكەنىن اڭعارتاتىنداي. ايتسە دە ءبىزدىڭ مەملەكەت بالالاردىڭ وقۋ دەڭگەيىنە زەرتتەۋ جۇرگىزگەن ەمەس.

ماسەلەن, قازىرگى ۋاقىتتا بالالار كى­تاپحانالارىندا جاق­سى كادرلىق رەسۋرستار بار دەگەنگە ەل سەنبەيدى. ولارمەن تولىق­قاندى جۇمىس ىستەيتىن سول سالانىڭ بىلىكتى ماماندارى جەتكىلىكسىز. بار بولعاننىڭ وزىندە دە كىشكەنتاي وقىرمانداردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋدىڭ ءادىسىن تولىق مەڭگەرمەگەن. سوندىق­تان مەملەكەتتىك جانە مەكتەپ كىتاپ­حانالارىندا بۇل پروبلەما ارنايى زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى. ما­سەلەن, نۇر-سۇلتان قالالىق №14 «اق­بوپە» بالاباقشاسىنىڭ ادىس­كەرى ارداق توقبەرگەنوۆا كىتاپ­حانا ساياساتىندا بالا­لارعا قا­تىستى الەۋمەتتىك-مادەني اسپەك­تىلەر ازىرلەنبەگەنىن ايتادى.

– بالالارعا ارنالعان كىتاپحانا قىز­­مەتىن دامىتۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇ­زە­تۋدى قاجەت ەتەتىن تەندەنتسيالارىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. وسى سالادا جۇزەگە اسى­رىل­عان شەشىمدەر تولىققاندى ەمەس. كى­تاپحانادا بالالارعا قىزمەت كورسەتۋ ما­سەلەسى الەۋمەتتىك توپتار بويىنشا سا­­رالانبايدى. بالالار كىتاپحانالارىن ور­تاق اقپاراتتىق كەڭىستىككە ينتەگراتسيالاۋ قازىرگى ساياساتتىڭ ەڭ پەرسپەكتيۆالىق باعىتى رەتىندە قاراستىرىلۋى كەرەك. بالاباقشادا ارنايى كىتاپحانا بۇرىشى بولۋى ءتيىس. ءبىز ولاردىڭ تانىمىن كەڭەيتۋ ءۇشىن ۇلكەن كىتاپحانالارعا ەرتىپ اپارۋعا ءماجبۇرمىز. ول ماڭنان قاجەتتى كىتاپتاردى ارەڭ تابامىز. 5-6 جاستاعى ءارىپ تانيتىن بۇلدىرشىندەر جاڭا دۇنيەلەرگە اۋەس كە­لەدى. بىلۋگە, وقۋعا قۇشتارلىعى وراسان جاسقا قاجەت ماتەريالداردى تاۋىپ بەرە المايتىنىمىز, وكىنىشتى, – دەدى ا.توقبەرگەنوۆا.

ەستەرىڭىزدە بولار, ەل پرەزيدەنتى قا­سىم-جومارت توقاەۆ ءوز جولداۋىندا «ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسى» دەگەن ماسەلەگە ەرەكشە توقتالعان بولاتىن. مەملەكەت باسشىسى: «قازىرگى مىندەت – حالقىمىزدىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋ, تۇتاس ۇلت ساپاسىن ارتتىرۋ. ۇلتىمىز جاڭا ساپاعا كوشۋى ءۇشىن ءبىزدىڭ كۇندەلىكتى ومىر­لىك ۇستانىمدارىمىز دا وزگەرۋى كەرەك. قازاق قوعامىندا جاڭا قاعيداتتار جانە جاڭا باعدارلار سالتانات قۇرۋعا ءتيىس. بىرىنشىدەن, جيىرما ءبىرىنشى عاسىردىڭ ۇرپاعى تەرەڭ ءبىلىمدى بولعانى ءجون. قازاق زيالىلارىنىڭ جاڭا كەزەڭدەگى مىندەتى – ۇلت بولمىسىنىڭ جاڭا قاعيداتتارىن ورنىقتىرۋ. سونداي-اق ۇلت ساپاسىن ارت­تىرۋعا اتسالىسۋ», دەپ اتاپ كورسەتتى دە. كىتاپ وقىماي جاڭا بولمىس ءتۇزۋ, رۋ­حاني كەمەلدەنۋ دەگەنىمىز بوس ءسوز. ۇلت­تىڭ ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتىن ارتتىرۋ, باسەكەلەستىك قابىلەتىن كۇشەيتۋ, الەۋ­مەتتىك جانە شىعارماشىلىق بەل­سەندىلىگىن ارتتىرۋ ىسىندە – كىتاپ وقۋ وتە ماڭىزدى شاۋرا.

حالىقارالىق PISA جانە PIAAC زەرت­تەۋلەرىنىڭ قورىتىندىسى قازاقستان­داعى مەكتەپ وقۋشىلارى مەن ەرەسەكتەردىڭ ءبىلىم ساپاسى سىن كوتەرمەيتىنىن ايعاقتادى. شىنى كەرەك, قازىر تەك بىزدە عانا ەمەس, بۇكىل الەمدە كىتاپ وقۋ ءۇردىسى داعدارىسقا ۇشىراۋدا. سونىڭ سالدارىنان «ەكىنشى دەڭگەيلى ساۋاتسىزدىق» دەگەن ۇعىم پايدا بولدى. ايتسە دە, وسى ءتۇيىندى تارقاتۋ ءۇشىن 2014 جىلى رەسەي پرەزي­دەن­تى ۆلا­ديمير ءپۋتيننىڭ «مەملەكەتتىڭ ما­دە­ني ساياساتىنىڭ نەگىزدەرى» اتتى جار­لى­عى شىقتى. كورشىمىزدىڭ قارەكەتىنە كو­ڭىل سۇيسىنەدى. وسى جارلىققا سايكەس «با­لالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ كىتاپ وقۋ باع­دارلاماسىنىڭ تۇجىرىمداماسى» قا­بىلدانىپ, قۇجاتتىق جانە رەسۋرستىق بازا, ءىستىڭ يدەولوگياسى مەن نەگىزگى باسىم­دىقتارى مەن مىندەتتەرى تولىق ايقىن­دالدى. بۇگىندە بالاباقشادان باستاپ, جەكەمەنشىك كىتاپحانالارعا دەيىن زەرت­تەۋ جۇرگىزىپ, ماسەلەنى وڭتايلاندىرۋدا.

ماقالامىزدىڭ باسىندا نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ سول جاعالاۋىندا بالالار كىتاپحاناسىنىڭ جوق ەكەنىن تىلگە تيەك ەتكەن بولاتىنبىز. سول سەبەپتى دە بالا­باقشا قىزمەتكەرلەرى مەن باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمدەرى ۇلتتىق اكادەميالىق كى­تاپحانانىڭ بالالارعا ارنالعان بولى­مىنە ءجيى باس سۇعاتىن كورىنەدى. دەسە دە مۇنداعى كىتاپ قورى توپىرلاپ كەلگەن كىش­كەنتاي وقىرمانعا تولىق جەتپەيدى. سوندىقتان كەزەكپەن قابىلداۋعا تۋرا كە­لەدى. وسى ورايدا ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا وقىرماندارعا قىزمەت كورسەتۋ جانە تىر­كەۋ قىزمەتىنىڭ جەتەكشىسى ايمان قۇسا­يىنوۆاعا جولىعىپ, ءمان-جايعا قا­نىقتىق.

«بۇل شاعىن ءبولىم 2018 جىلى كىتاپحا­نا ديرەكتورى ءۇمىتحان مۇڭالباەۆانىڭ باستاماسىمەن اشىلعان. كىشىگىرىم بولسا دا زاماناۋي تەحنولوگيامەن تولىقتاي جابدىقتالعان. ناقتى ايتقاندا, بۇل­دىر­­­شىندەرگە بارلىق جاعداي جاسالعان. ءبىز قالاداعى بالاباقشالار مەن ءبىلىم مە­كەمەلەرىمەن تىعىز بايلانىستامىز. كىتاپ وقۋ مەن ونى دامىتۋدا وتباسىلىق كىتاپ وقۋ ءداستۇرىن جاڭعىرتۋ ىسىنە باسا كوڭىل بولگەن دۇرىس. كىتاپ وقۋدى قولداۋ جانە دامىتۋ – جالپىۇلتتىق مىندەت. بۇعان مەملەكەت تە, قوعام دا ءبىرىنشى كەزەكتە مۇد­دەلى بولمايىنشا العا ورلەي المايمىز. ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسىن ءبىلىمدى, كوزى اشىق, قايراتتى قازاق جاستارى قا­لىپتاستىرادى. وسىنى ەستە ۇستاۋ كەرەك», دەدى ا.قۇسايىنوۆا.

ەسكى عيماراتتار ەتەكتەن تارتادى

ورىستىڭ اتاقتى اقىنى بەلا احمادۋ­لينانىڭ: «كىتاپحاناعا تىنىشتىق بە­رىڭىزشى...» دەگەن اتاقتى ولەڭى بار. قا­لامگەر عالاممەن ءۇنسىز سىرلاسار مادەنيەت مەكەنىندە ۋ-شۋعا ورىن جوق ەكەنىن تاپسىر­لەيدى. ايتسە دە بۇل تۇسىنىك ەندى ەسكىرگەن سىڭايلى. سەبەبى زاماناۋي بالالار كى­تاپحاناسى ۇنەمى قوزعالىستا بولۋى كەرەك. ەۋروپا مەن ازيادا سولاي. كىتاپحانا­لار دا بالا سياقتى, ءتىرى اعزا, تىكەلەي وزگەرىپ, ۇنەمى دامىپ وتىرۋى قاجەت. ءبىز سولاي ەسەپتەمەيىنشە, ماسەلە ءبىر ىزگە تۇسپەيدى. وندا شەبەرلىك سىنىپتارى, قولونەر بۇيىمدارى, ۇيىرمە جۇمىستارى, باسسەين تاعى دا باسقا قىزىقتى دۇنيەلەر ورنالاسسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. بۇل الدىمەن بالانىڭ ىشكى ءورىسىن كەڭەيتسە, ەكىنشىدەن ىزدەنۋگە جالىقپايتىن دارۋمەن سىيلايدى. اتتەگەن-ايى سول, ەلىمىزدەگى بالالار كىتاپحاناسى الەمدىك ستاندارتقا ساي ەمەس. سىلاپ-سيپاپ قويعان ەسكى عيماراتتاردا كۇنەلتىپ كەلەدى. ءىشى تار ءارى كوبىسىنىڭ كور­نەكىلىك قۇرالدارى كونە فورماتتا. نۇر-سۇلتان قالاسى ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانالار جۇيەسىنىڭ ديرەكتورى گۇل­بادان مادىباەۆا عيماراتتار كەڭەس وكى­مەتىنەن كەلە جاتقانىن ايتادى.

«بالالارعا ارنالعان كىتاپحانالار 70 جىلدارى ىرگەسى قالانعان ەسكى عيمارات­تاردا ورنالاسقان. ارينە, كۇردەلى جون­دەۋدەن وتكەن. دەسە دە زامان تالابىنا ساي جەكە ءزاۋلىم عيماراتتار سالىنسا دەگەن نيەتتەمىز. كىشكەنتاي وقىرماندار ەركىن تىنىس الاتىن, ويىنىن دا, وقۋىن دا قاتار الىپ جۇرەتىن ۇلكەن شاڭىراق اۋاداي قاجەت. وقۋشىلار سارايى بۇل مىندەتتى تولىق اتقارا المايدى. اقىلى ۇيىرمەلەر كوپ بالالى اتا-انالاردىڭ قالتاسىنا اجەپتاۋىر سالماق. ءبىز, جاس بۇلدىرشىندەر تاڭنان كەشكە دەيىن ۋايىمسىز جۇرەتىن, اسحاناسى ىشىندە, جاڭا تەحنولوگياعا تولى مەكەمە بولعانى دۇرىس دەپ ويلايمىز. ياعني كوپفۋنكتسيونالدى ورتالىق قاجەت», دەدى گ.مادىباەۆا.

وسى ورايدا پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتتارى نۇرتورە ءجۇسىپ, ايگۇل قاپ­پاروۆا, التىنبەك نۋح ۇلى قازاقستاندا اكىمشىلىك قۇرىلىمدار مەن كىتاپحانا قىزمەتىنە, مادەني-اعارتۋ مەكەمەلەرى مەن قوعامدىق ۇيىمدارعا باعىتتالعان ۇلتتىق باعدارلاما قابىلداۋ كەرەك ەكەنىن ايتىپ, پرەمەر-مينيستر اسقار مامينگە ارنايى ساۋالناما جولداعان ەكەن. سا­ۋال­نامادا مىنانداي مىندەتتەمەلەر نە­گىزگە الىنعان: الەۋمەتتىك ماڭىزى بار كىتاپتاردى ساپالىق تۇرعىدا جاقسارتۋ; كىتاپ ساۋداسىنىڭ پروگرەسسيۆتى فورمالارىن ەنگىزۋ; كىتاپ وقۋعا ىنتالاندىرۋ ءۇشىن گرانت-كونكۋرستىق جۇيە ەنگىزۋ; ءبىلىم بەرۋ قۇرىلىمدارىنىڭ الەۋمەتتىك ارىپتەستىگىن دامىتۋ; ازاماتتاردىڭ عى­لىمي, الەۋمەتتىك, تەحنيكالىق, كوركەم شى­عارماشىلىق قابىلەتتەرىن دامىتۋ; كىتاپحانالار قورىن قاعاز جانە ەلەكتروندى باسىلىمدارمەن تولىقتىرۋ; اۋديو­ۆيزۋالدى جانە مۋلتيمەديالىق ماتەريالداردى كوبەيتۋ; ءتۇرلى ادەبي كونكۋرستار مەن بايقاۋلار وتكىزۋ; كىتاپ باسۋ جانە كىتاپ ساۋداسى ماماندارىن دايارلاۋ; ۇلتتىڭ ينتەللەكتۋالدىق جانە ادامي الەۋەتىن ارتتىرۋ شارالارى قاراس­تىرىلۋى قاجەت. ءبىز وسى قاتارعا ارناۋلى بالالار كىتاپحاناسىنا ارنالعان ۇلكەن عيمارات سالىنسا دەگەن ويىمىزدى قوسىپ, تولىقتىرا كەتەر ەدىك. ەسكى عيماراتتار ەتەكتەن تارتىپ كەلە جاتقانى جاسىرىن ەمەس. اۋىل مەن اۋدانداردىڭ ماسەلەسىنە ۇڭىلسەك, ءتىپتى اۋىر. بۇل رەتتە ءبىلىم وردالارى بارعا قاناعات, جوققا سابىر ەتىپ كەلەدى.

ءبىلىم وردالارى دەگەننەن شىعادى, وسى ورايدا مەكتەپتەگى كىتاپحاناشىلاردىڭ ستاتۋسىنا توقتالا كەتسەك. وكىنىشكە قا­راي, ولار مۇعالىمدەر قۇرامىنا كىرمەي­دى, جاي عانا تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەر ەسە­بىندە. شيكىلىك وسىندايدان وربي­تىندەي. مەكتەپىشىلىك جينالىستارعا قا­تىس­تىرىلماعاندىقتان, بالالاردىڭ ءبى­لىم دەڭگەيىن, قاجەتتىلىگىن, تۇرمىستىق جاعدايىن تولىق باعدارلاي المايدى. ونىڭ ۇستىنە ولاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن سا­رالاپ, تەكسەرىپ جاتقان ەشكىم جوق. ءتىپ­تى ارنايى وقىتىپ, ءبىلىمىن شىڭداۋعا نەگىزدەلگەن ورتالىقتاردى دا ەستى­گەن ەمەس­پىز. جاقىندا ءبىلىم جانە عى­لىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ وسى مالە­لەلەردى شە­شۋدىڭ جولدارىن قاراستىرىپ جاتقانىن جەتكىزدى.

– ءبىز كىتاپحاناشىلاردىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋ, ولاردىڭ ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋ جانە جۇمىسىنىڭ جاڭا تالاپتارعا ساي بولۋىن قايتا قاراستىرىپ جاتىرمىز. ولاردى پەداگوگيكالىق كادرلار ساناتىنا ەنگىزۋ بويىنشا باستامانى كوتەردىك, – دەدى ۆەدومستۆا باسشىسى.

ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە كوپتەگەن مەك­­تەپ كىتاپحانالارىنىڭ جۇمىس فورما­تى ەشقانداي سىن كوتەرمەيدى. قازىرگى جاستاردىڭ كوبى اقپاراتتى تسيفرلى تەح­نولوگيالار ارقىلى پايدالاناتىنىن ەس­كەرە وتىرىپ, الداعى ۋاقىتتا كىتاپحا­نا­لاردى تسيفرلاندىرۋدى جوسپارلانعان.

ءمينيستردىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, كىتاپحانا زاماناۋي جابدىقتالىپ, بالا ءۇشىن ىڭعايلى ءارى قىزىقتى بولۋى ءتيىس. وقۋشى وندا كىتاپ وقۋمەن قاتار نەتۆور­كينگ نەمەسە شىعارماشىلىق دامۋ داع­دى­لارىن يگەرە الۋى قاجەت.

دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, قازىرگى تاڭدا كى­تاپحانالاردىڭ قورلارى تسيفرلاندى­رى­لىپ, وقىرماندارعا زاماناۋي تەحنو­لوگيالىق فورماتتاردا ۇسىنىلۋدا. وڭىر­لەردەگى كىتاپحانالاردا اۋديوۆيزۋالدى جانە مۋلتيمەديالىق باسىلىمدار, 3D, 5D كىتاپتار سانى ارتىپ كەلەدى ەكەن. كراۋدسورسينگ پلاتفورمالارى ەنگىزىلىپ, ءموبيلدى كىتاپحانالار ىسكە قوسىلۋدا.

ماسەلەن, 2007 جىلدان بەرى 60 مىڭ­نان اسا كىتاپتىڭ ەلەكتروندى نۇسقاسىن ساقتايتىن قازاقستان ۇلتتىق ەلەكتروندى كىتاپحاناسى قىزمەت جاسايدى. وندا 153 مىڭ بىرلىك قۇجات جۇكتەلگەن. بۇل بىلتىرعى ناتيجەمەن سالىستىرعاندا 3 ەسە ارتىق.

جاس ۇرپاعىمىزدىڭ وي-ءورىسى مەن قا­بى­لەتتەرىن دامىتۋ ءۇشىن قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى جانە عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنال­عان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا وقۋشى­لار سارايلارىندا بالالار تەحنوپاركتەرى مەن بيزنەس-ينكۋباتورلار جەلىسىن كەڭەيتۋ كوزدەلگەن. بۇگىندە 150 مىڭنان استام با­لانى قامتيتىن 40 تەحنوپارك جانە 20 بيزنەس-ينكۋباتور جۇمىس ىستەيدى. 33 مىڭ وقۋشى ءۇشىن 2001 كابينەت جانە 1 626 رو­بوت-تەحنيكا ۇيىرمەسى قولجەتىمدى. وقۋ­شىلاردىڭ جان-جاقتى دامۋى ءۇشىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جىل سا­يىن سىنىپتان تىس وقۋعا ۇسىنىلعان ادەبيەت­تەردىڭ ءتىزىمىن بەكىتەدى. بيىل وعان 932 تۋىندى ەنگەن.

ارينە, مۇنىڭ ءبارى كوڭىلگە قونار­لىق ­باستامالار. ايتسە دە وزگەرىستى ءتۇپ تا­مىر­دان باستاۋ الماي, ءىستىڭ ءونۋى ەكىتالاي سەكىلدى.

قازاق تىلىندەگى ەرتەگىلەر قالىس قالۋدا

باعزىدان كەلە جاتقان ەرتەگى كىتاپتا­رى عالامتورعا بەيىم وقۋشىلارعا تىپتەن قى­زىق ەمەس. ساناسىنا ءسىڭىرۋ ءۇشىن جا­ڭا­شا ءارى جەڭىل نۇسقاسىن ازىرلەۋ قاجەت. ازىرلەنىپ تە جاتىر عوي, بىراق بار­لى­عىنىڭ قولى جەتە بەرمەيتىنىن قايتەمىز. بۇل قادام زەرەك تە زەيىندى كىشكەنتاي وقىرمانعا ۇلت جاۋھارلارىنا بالانعان اڭىز-ءاپسانالاردى ءسۇيىپ وقۋعا جول اشادى. ماسەلەن, رەسپۋبليكا بويىنشا وقۋ ورىندارىنداعى كىتاپحانالاردىڭ جالپى قورى 201 ملن بىرلىككە تەڭ ەكەن, سونىڭ ىشىندە كوركەم ادەبيەتتەر − 38 ملن. ەن­دى قاراڭىز, كىتاپتاردىڭ دەنى ورىس تىلىندە جازىلعان. بالالاردىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرا المايدى. ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆتىڭ جاڭايقايى ورىندى. تاۋەلسىزدىك العانى­مىزعا 30 جىلعا جۋىقتادى, ءبىز ءالى رۋحاني قۇندىلىقتارىمىزعا ءاتۇستى قاراپ كەلەمىز.

– ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنا قاراس­تى 7 096 كىتاپحانا جۇمىس ىستەيدى. مەك­تەپتەردە – 6 461, كوللەدجدەردە – 579, جوعارى وقۋ ورىندارىندا – 56, سونداي-اق رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پەداگوگيكالىق كىتاپحانا جۇمىس ىستەيدى. ال ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى جالپى كىتاپ قورى –
267 325 289. سانى, ارينە, كوڭىل كونشىتەر­لىك. دەگەنمەن ولاردىڭ قانشاسى كوركەم ادەبيەت؟ سول كوركەم ادەبيەتتىڭ قانشا­سى قازاق تىلىندە؟ مەكتەپ كىتاپحانالا­رى جاڭا كىتاپتارمەن قانشالىقتى ءجيى تو­لىق­تىرىلادى؟ ە.بەرروۋز, ا.ازيموۆ, م.تۆەن, ج.ۆەرن جانە باسقا اۆتورلاردىڭ ەڭبەكتەرى قازاق تىلىنە اۋدارىلعان با؟, – دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.

كىتاپحاناشىلاردى دا قازاق تىلىندە جازىلعان قازىرگى زامانعى كوركەم ادە­بيەت­تىڭ ازدىعى مازالايدى. كەڭەس يدەولو­گياسىنىڭ شەكپەنىنەن شىققان كىتاپتار جاس وقىرماننىڭ ساناسىن ۋلاۋى مۇمكىن. «بالالار قوردا جوق كىتاپتى سۇراپ كەلگەندە, «جوق» دەپ ايتۋدىڭ ءوزى ىڭعايسىز», دەيدى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسى بالالار كىتاپحاناسىنىڭ سەكتور جەتەكشىسى نۇرگۇل ءامىرجانوۆا.

«وقۋشىلاردىڭ تاپسىرماسىنا سا­يىن مۇراتبەكوۆتىڭ «جۋسان ءيىسى» شىعارما­سىن وقۋعا بەردى دەلىك. ءبىر سىنىپتا كەمىندە ­20 وقۋشى بار. كىتاپحاناداعى 5-6 كىتاپ كىم­گە جەتەدى؟ قازىرگى بالالاردىڭ ويلاۋ ءورىسى مۇلدە بولەك. كەيدە «گارري پوتتەردى» سۇ­راپ كەلەدى. عالامتوردان كورگەن شەتەلدىڭ تانىمال ەرتەگىلەرىنە سۇرانىس جوعارى. ولار بالالارعا وتە قىزىقتى. قازاق تى­لىندە كىتاپ تابىلماعاندىقتان, ورىسشا نۇسقاسىن بەرۋگە تۋرا كەلەدى. شىنداپ كەلگەندە, قازاق تىلىندەگى ەرتەگىلەر قالىس قالۋدا».

قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن قالاي كو­تەرمىز دەپ جۇرگەندە, كىشكەنتاي وقىر­ماندارىمىزعا انا تىلىندە رۋحاني ازىق بولاتىن قازىنالى دۇنيەلەر تاۋىپ بە­رە الماعانىمىز كوڭىلگە كولەڭكە ۇيالا­تادى. بۇل رۋحاني جاڭعىرۋعا بەت العان مەملەكەتىمىزدىڭ يدەولوگياسىنا ۇلكەن سىن. وسى سالادا بيلىكتىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىستارى سالماقتى بولعانىمەن, ناتيجە وزگەرىسسىز.

جوعارىدا ايتقان دەپۋتاتتىق ساۋال­عا ۇكىمەت باسشىسى اسقار ءمامين­نىڭ جاۋابىندا مىنانداي دەرەكتەر كەل­تىرىل­گەن. مەملەكەتتىك كىتاپحانالاردىڭ قورى جىل سايىن شامامەن 73 ملن كىتاپپەن تو­لىقتىرىلادى. بىلتىر ەلىمىزدە 4,6 ملن وقىر­مان تىركەلىپ, 89 ملن كىتاپ سۇراتقان.

مەملەكەتتىك كىتاپحانالاردىڭ قورلا­رى تۇراقتى تۇردە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ادەبيەتپەن قامتىلىپ وتىرادى. مادە­نيەت جانە سپورت مينيسترلىگى بۇل ماقسات­قا 2,9 ملرد تەڭگە جۇمساپ, 395 كىتاپتى 1,3 ملن دانامەن باسىپ شىعارعان. كەيىنگى ەكى جىلدا مەملەكەت ەسەبىنەن اۆتورلىق قۇقىقتاردى ساتىپ الۋعا 556 ملن تەڭگە ءبولىنىپتى.

2016 جىلدان باستاپ نۇر-سۇلتان قالا­سىندا حالىقارالىق Eurasian Book Fair كىتاپ كورمە-جارمەڭكەسى تۇراقتى تۇردە وتكىزىلىپ كەلەدى. كورمەگە ەلىمىزدىڭ كىتاپ شىعارۋشى ۇيىمدارى جانە الەمنىڭ 20 ەلىنەن كەلگەن 80-نەن استام كومپانيالار قا­تىسادى. بۇل باستاما وتاندىق باسپالار مەن اۆتورلارعا حالىقارالىق نارىققا شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«قازاقستاندىق ادەبيەتتىڭ تانىمال­دىلىعى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن مي­نيسترلىك الەۋمەتتىك ماڭىزى بار كى­تاپ­تاردى ىرىكتەۋگە وقىرمانداردى قا­تىس­­تىرۋدى كوزدەپ وتىر. بۇل ماقساتتا «م­ا­دەنيەت تۋرالى» زاڭعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەن­گىزىلۋدە. وقىرماندار قولجازبانىڭ ۇزىندىسىمەن ارنايى ونلاين-پلاتفورمادا تانىسىپ, داۋىس بەرەدى. ەڭ كوپ داۋىس جيناعان قولجازبالار ساراپشىلاردىڭ قاراۋىنا ۇسىنىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا ۇلتتىق مەملەكەتتىك كىتاپ پالاتاسى ونلاين-پلاتفورمانى ازىرلەۋدە. كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا جۇر­گىزىلىپ جاتقان جۇمىستى ۇيلەستىرۋ جانە قاداعالاۋ ماقساتىندا ۇلتتىق باع­دارلامانىڭ ورنىنا كەشەندى ءىس-شارا­لار جوسپارى قابىلدانادى. ونىڭ ازىر­لەنۋىنە باسپالار, كىتاپحانالار, كىتاپ دۇ­كەندەرى, اۆتورلار, ءبىلىم مەكەمەلەرى مەن مۇددەلى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار قاتى­ساتىن بو­لادى. كەشەندى جوسپاردا سىز­دەردىڭ كى­تاپ بايقاۋلارىن كوبەيتۋ, وتبا­سىلىق كى­تاپ وقۋ ءداستۇرىن جاڭعىرتۋ, كىتاپحا­نا­لاردىڭ قورىن تولىقتىرۋ جانە ت.ب. ۇسى­نىستارىڭىز ەسكەرىلەدى» دەپ جازىلعان پرە­مەر-ءمينيستردىڭ رەسمي جاۋابىندا.

الديار وقىرمان, ءبىز قولدا بار مالى­مەتتەردى نەگىزگە الا وتىرىپ, شاما-شار­قىمىزشا بالالار كىتاپحاناسىنىڭ بازىناسىن جەتكىزۋگە تىرىستىق. اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار اۋقىمدى بولعانمەن, كەيبىر وتكىر ماسەلەلەر قاعابەرىستە قالىپ قويىپ جاتىر. سونىڭ ىشىندە بالالار كىتاپحاناسى ءارتۇرلى مەكەمەلەردىڭ ءبىر بۇرى­شىن پانالاپ وتىرعانى جاندى اۋىر­تادى. ءارىپ تانىعان ءاربىر ءبۇلدىرشىن ۇلتتىق كولوريتكە بايىماي, ودان ەرتەڭ ەلدىڭ جوعىن تۇگەندەر ازامات شىعۋى ەكى­تا­لاي. ويلانايىق...