ۆيلوري پاك قىزىلوردا وبلىسى تەرەڭوزەك اۋدانىنىڭ شاعان اۋىلىندا دۇنيەگە كەلدى. اۋەلدە ول ەركىن كۇرەسپەن اينالىستى. سپورتتىڭ بۇل تۇرىندە پالەندەي تابىسقا قول جەتكىزە الماسا دا, ءوز قاتارىنىڭ الدى بولدى. الايدا بىرتە-بىرتە جاس جىگىتتىڭ اڭسارى اۋىر اتلەتيكاعا اۋدى. وبلىس ورتالىعىنا قونىس اۋدارعاننان كەيىن ومىرزاق جولىمبەتوۆتىڭ قول استىندا جاتتىقتى. بۇل ەسىم وقىرماندارعا جاقسى تانىس. كەزىندە ەلىمىزدە تانىمال زىلتەمىرشىلەردىڭ ءبىرى بولعان ومىرزاق ءشارىپباي ۇلى كەيىننەن سپورت جۋرناليستيكاسىنا تۇبەگەيلى بەت بۇردى. رەسپۋبليكالىق باسىلىمداردا قىزمەت اتقارىپ, كوپتەگەن سۇبەلى ماقالالار جازدى. جولىمبەتوۆتىڭ قالامىنان شىققان كىتاپتار دا وقىرماندار كوڭىلىنەن ورىن تاپتى.
ۆيلوري اۋىر اتلەتيكاعا تەز بەيىمدەلدى. جاتتىعىپ جۇرگەنىنە ءبىر جىل تولماي جاتىپ, جاستار اراسىندا قازاقستان بىرىنشىلىگىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى. كەيىننەن ەرلەر سايىسىندا ازدى-كەمدى تابىستارعا قول جەتكىزدى. الايدا پاكقا اتاقتى زىلتەمىرشى بولۋ باقىتى بۇيىرمادى. ەسەسىنە ول ءوز باقىتىن باپكەرلىكتەن تاپتى. بۇل رەتتە وعان باعىت بەرگەن قىزىلوردادا سپورت مەكتەبى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير كيم ەكەن.
– كەزىندە جاسوسپىرىمدەر اراسىندا الەمدىك رەكوردتى جاڭارتىپ, كسرو سپورت شەبەرى اتانعان ۆلاديمير بىردە ماعان «سەنى كوپتەن بەرى بايقاپ ءجۇرمىن. بالالاردى جاقسى جاتتىقتىراسىڭ. ۇمتىلىسىڭ ۇنايدى. كەلەشەكتە سەنەن جاقسى باپكەر شىعاتىنىنا ەش كۇمانىم جوق. ول ءۇشىن ءبىلىمىڭدى جەتىلدىر. لەنينگرادقا بارىپ, پەتر لەسگافت اتىنداعى باپكەرلەر دايارلايتىن مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتكە وقۋعا ءتۇس» دەپ كەڭەس بەردى. بىلىكتى ماماننىڭ اقىلىنا قۇلاق اسىپ, نەۆا جاعالاۋىنا اتتاندىم. بىراق ول جاقتا جولىم بولمادى. ەڭسەم ءتۇسىپ, ەلگە ورالدىم. سول كەزدە امانكەلدى رىمقۇلوۆ پەن ۆلاديمير تيان سىندى ماماندار ماعان كوپ قولداۋ كورسەتتى. ءجون سىلتەپ, اعالىق اقىل-كەڭەستەرىن بەردى. سودان 1973 جىلى الماتىدا ورنالاسقان دەنە شىنىقتىرۋ ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇستىم. ونى اياقتاعاننان كەيىن قىزىلورداعا قايتا ورالدىم. كەيىنگى 45 جىل ءومىرىمدى تولىعىمەن وسى سالاعا ارنادىم, – دەيدى ۆيلوري ۆيكتوروۆيچ.
قىراعى مامان كەيىپكەرىمىزگە دۇرىس باعىت-باعدار بەرگەن ەكەن. راسىندا دا, باپكەرلىك قىزمەتتە پاك تولاعاي تابىسقا قول جەتكىزدى. ءۇش بىردەي شاكىرتى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن سپورت شەبەرى اتاعىن الدى. ولار – يليا يلين, الماس وتەشوۆ جانە الەكساندر زايچيكوۆ. بۇگىنگى تاڭدا بۇل زىلتەمىرشىلەردىڭ بارلىعىنىڭ دا ەسىمى سپورتتىق تاريحىمىزدا التىن ارىپتەرمەن جازۋلى. ماسەلەن, ءيليننىڭ قانداي بيىك بەلەستەردى باعىندىرعانىن جوعارىدا ايتتىق. ودان بولەك, ول بەيجىڭ مەن لوندوندا الاۋى تۇتانعان وليمپيا ويىندارىندا التىن تۇعىرعا كوتەرىلدى. الايدا يلياعا «دوپينگ قولداندى» دەگەن ايىپ تاعىلىپ, ول قوس بىردەي عالامدىق دودادا جەڭىپ العان التىن مەدالدارىنان ايىرىلدى. كۇللى قازاقستاندىق جانكۇيەرلەر دارا تۋعان ۇلدىڭ ونداي ارزاندىققا بارعانىنا ەش سەنگەن جوق. بىراق قۇزىرلى ورگاندار كەسىمدى ءسوزىن ايتىپ, ءوز دەگەنىنە جەتتى.
الماس وتەشوۆتىڭ ەل سپورتى تاريحىندا وشپەس ءىز قالدىرعانى ەش داۋ تۋعىزباسا كەرەك. ول – اۋىر اتلەتيكانى سەرىك ەتكەن قانداستارىمىزدىڭ اراسىنان العاشقى بولىپ الەم چەمپيوناتىندا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. ول – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا ەڭبەك سىڭىرگەن سپورت شەبەرى اتاعىنا يە بولعان تۇڭعىش قازاق زىلتەمىرشىسى. جاستار اراسىندا ازيا چەمپيونى اتاعىنا قول جەتكىزگەن العاشقى قانداسىمىز. ازيا ويىندارىندا جۇلدە الىپ, لوندون وليمپياداسىندا جەتىنشى ورىنعا تابان تىرەدى. وسىلاي تىزبەكتەي بەرسەك, سىر بويىندا تۋىپ-وسكەن ساڭلاقتىڭ بۇل سالادا قول جەتكىزگەن تابىسى زور ەكەنىنە انىق كوز جەتكىزۋگە بولادى.
الەكساندر زايچيكوۆتىڭ دا قادامى قۇتتى بولدى. 2012 جىلى لوندون وليمپياداسىندا ول 12-ورىندا قالىپ قويسا, اراعا ءتورت جىل سالىپ, سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىردى. ريو-دە-جانەيروداعى ويىنداردا وتانداسىمىز قولا مەدالدى موينىنا ءىلدى. 2015 جىلى حيۋستوندا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا باس جۇلدەنى ولجالادى.
ۆيلوري پاك تەك جوعارىدا ەسىمدەرى اتالعان ساڭلاقتاردى تاربيەلەۋمەن شەكتەلىپ قالعان جوق. سونىمەن قاتار ول اسقار مەڭدياروۆ, سەرگەي راداەۆ, ولەگ شين, قۋانىش راحاتوۆ, رومان رۋسيانوۆسكي, ايبول الدابەرگەنوۆ, داۋرەن شاۋتەەۆ, ەربولات جولامانوۆ جانە تاعى باسقا مىقتى زىلتەمىرشىلەردى باپتادى. سولاردىڭ الدى حالىقارالىق جارىستاردا جاسىنداي جارقىراسا, كەيبىرى بىلىكتى باپكەر رەتىندە وزدەرىنىڭ مىقتىلىعىن مويىنداتتى. پاك مىرزا بارلىعى 15 حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى جانە 60-تان اسا سپورت شەبەرىن دايارلادى.
– مىقتى جاتتىقتىرۋشى بولۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى, – دەپ جالعاستىردى ءوز اڭىگىمەسىن ۆيلوري ۆيكتوروۆيچ. – بۇل – وتە قيىن كاسىپ. جاسىراتىن نەسى بار, 45 جىلدىڭ ىشىندە ءتۇرلى جاعداي باسىمىزدان ءوتتى. تىپتەن, بىردە ايەلىم مەنى تاستاپ كەتە جازدادى. ويتكەنى مەن ۇيدە وتە سيرەك بولامىن. سانسىز وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارى مەن ءتۇرلى جارىستاردان قول بوساي بەرمەيدى. جۇبايىم سوعان اشۋلاندى. بىردە ول «سەن وتباسىڭنان جۇمىسىڭدى جوعارى قوياسىڭ. بۇل – دۇرىس ەمەس. ماعان ونداي ەردىڭ قاجەتى جوق» دەپ بايبالام سالدى. اجىراسۋ ءۇشىن ارىز بەرۋگە دە وقتالدى. العاشىندا نە ىستەرىمدى بىلمەي دال بولدىم. مەن ءۇشىن وتباسىم دا, ايەلىم دە, جۇمىسىم دا, ءبارى دە قىمبات. بۇلاردىڭ ەشقايسىسىنا بولە-جارا قاراي المايمىن. ءارى ويلانىپ, بەرى ويلانىپ, اقىرى ايەلىمدى ايتقانىما كوندىردىم. «مىنا جاسىمىزدا اجىراسىپ, ابىروي تاپپايمىز. ونىڭ ۇستىنە بالالار ەسەيدى, نەمەرەلەرىمىز ءوسىپ كەلەدى. ەستىگەن ەلدەن ۇيات», دەپ توقتاۋ ايتتىم.
راسىندا دا, بۇكىل مەيىرىمىن شاكىرتتەرىنە توگىپ, بار بىلگەنىن سولارعا ۇيرەتىپ, اپتالاپ, ايلاپ ءۇيدىڭ بوساعاسىن كورمەيتىن جاتتىقتىرۋشىنىڭ جۇمىسى وڭاي ەمەس. دەسەك تە ءار نارسەنىڭ ءوز قايىرى بار. بۇل رەتتە ۆيلوري ۆيكتوروۆيچتىڭ باعى جاندى دەپ نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى. كۇنى-ءتۇنى ىزدەنىپ, تالپىنىپ, ەڭبەكتەنىپ ءجۇرىپ, مىقتى شاكىرتتەر تاربيەلەدى. تالاي ادامنىڭ اق باتاسىن الىپ, ەل-جۇرتتىڭ العىسىنا بولەندى. ۇزاق جىلدار بويى قازاقستان ۇلتتىق قۇراما كومانداسىنىڭ اعا جاتتىقتىرۋشىسى بولدى. ەل سپورتىنا سىڭىرگەن ەڭبەگىن ەسكەرگەن مەملەكەت باسشىسى پاكتىڭ كەۋدەسىنە «پاراسات» پەن «قۇرمەت» وردەندەرىن تاقتى. قىزىلورداداعى قورقىت اتا اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەت پەن الماتىداعى قازاق سپورت جانە تۋريزم اكادەمياسىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى اتاندى. قىزىلوردا وبلىسى سىرداريا اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى دەگەن اتاعى تاعى بار.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ۆيلوري پاك مەملەكەتتىك ءتىلدى جەتىك مەڭگەرگەن. ماقال-ماتەلدەپ سويلەگەندە ەش قازاقتان كەم تۇسپەيدى. قازاقشا ولەڭ دە ايتادى, ءان دە شىرقايدى. «وسىنىڭ ءبارىن قايدان بىلەسىز؟» دەگەن سۇراعىمىزعا كەيىپكەرىمىز: «قازاقتىڭ جەرىندە تۋىپ-ءوسىپ, قازاقتىڭ قاسيەتتى توپىراعىنان ءنار العان ازاماتتىڭ قازاق ءتىلىن بىلمەۋى ۇيات جاعداي. مەن ءتىلدى عانا ەمەس, قازاقتىڭ مادەنيەتى, سالت-ءداستۇرى مەن ادەپ-عۇرپىن دا جاقسى بىلەمىن. ءبىزدىڭ اۋىلدا قازاقتارمەن قاتار كورەيلەر مەن چەشەندەر دە تۇردى. بارلىعىمىز توننىڭ ىشكى باۋىنداي ارالاسىپ, تاتۋ-ءتاتتى ءومىر سۇردىك. ۇلتتىق ماسەلەگە بايلانىستى ەشقانداي جانجال نەمەسە كيكىلجىڭ بولعان ەمەس. بالا كەزىمىزدەن جەرگىلىكتى سالت-ءداستۇردى بويىمىزعا سىڭىردىك. ودان ەش قور بولعان جوقپىز. جاستايىمىزدان قازاق اندەرىن جاتتاپ وستىك. مەن ابايدىڭ «جەلسىز تۇندە جارىق اي» ءانىن قاتتى ۇناتتىم. ءشامشىنىڭ اندەرى جۇرەگىمە جاقىن. جۇمەكەن ناجىمەدينوۆ پەن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سوزىنە جازىلعان ءشامشى قالداياقوۆتىڭ «مەنىڭ قازاقستانىم» اتتى ءانى مەملەكەتىمىزدىڭ ءانۇرانىنا اينالعاندا ءوز باسىم قاتتى قۋاندىم. بۇل ولەڭدى مەن «قازاقستاننىڭ ءار ازاماتىنىڭ پاتريوتتىق رۋحىن وياتىپ, وتانشىلدىق سەزىمدى بويىنا ۇيالاتاتىن كەرەمەت تۋىندى دەپ باعالايمىن», دەپ جاۋاپ قايىردى. مىنە, سىر بويىنىڭ تۋماسى ۆيلوري ۆيكتوروۆيچ پاك وسىنداي ازامات!
