ءبىلىم • 20 قاراشا, 2020

بالاباقشا – جاڭارتىلعان ءبىلىمنىڭ باستاۋى

1780 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

بيىل ەلىمىزدەگى ورتا ءبىلىم بەرۋدىڭ مازمۇنى تولىعىمەن جاڭار­تىلدى. جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ زامان تالابىنا ساي ۇر­پاق تاربيەلەۋدىڭ العىشارتى بولىپ تۇر. ال وسى باعىتتاعى اتقا­رىلعان ىستەر ناتيجەلى بولۋ ءۇشىن جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنىنا سايكەس تاربيەلەۋ مەن وقىتۋدى بالاباقشادان باستاۋ كەرەك. سە­بەبى مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم – بارلىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ىرگەتاسى.

بالاباقشا – جاڭارتىلعان ءبىلىمنىڭ باستاۋى

جوعارىداعى ءسوزىمىزدى تارقاتا كەتەيىك, مەكتەپكە وقۋشىنى دا­يىن­دايتىن – ارينە مەكتەپ­كە دەيىنگى ۇيىم. كەيىنگى كەزدە اتا-انالاردان ءبىرىنشى سىنىپ­قا باراتىن بالالارىنىڭ قات­تى قي­نالاتىنىن ەستىپ ءجۇرمىز. ورتا ءبىلىم بەرۋدىڭ مازمۇنى جاڭار­تىلعاندا مەكتەپكە دەيىنگى بىلىمدە دە جاڭا باعىتقا قاراي وزگەرىس بولۋى كەرەك. مىنە, ءبىز قالالىق ءبىلىم باسقارماسىمەن بىرلەسىپ, سونداي-اق بالاباقشامىزدا تار­بيەشى-پەداگوگتەرمەن وسى با­عىتتا جۇيەلى جۇمىستاردى جۇر­گىزىپ كەلەمىز. نەگىزىنەن وسىدان ءۇش جىلداي بۇرىن قىزىلوردا قا­لالىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قالاداعى مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك بالاباقشالاردىڭ «№7 ايماق» دەپ اتالاتىن توبى قۇرىلدى. وسى توپ مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم قىز­مەتكەرلەرىنىڭ پەداگوگيكالىق با­عىتتا ءوزارا تاجىريبە الماسۋى­نا كوپ سەپتىگىن تيگىزدى. اسىرەسە جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنىنا قاتىستى ادىستەمەلىك كۇندەر تۇ­راق­تى ۇيىمداستىرىلىپ وتىردى. بۇدان بولەك ءبىز دە تاربيە مەن ءبىلىم ۇياسىندا ءوزىمىزدىڭ مامان­دارعا تاجىريبەلىك, ادىستەمەلىك سا­عاتتاردى وتكىزەمىز.

سول تاجىريبەمە سۇيەنىپ, مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن وقىتۋدا جاڭار­تىلعان ءبىلىم مازمۇنىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى جايىنداعى ما­ڭىزدى ويلارىمدى ايتا كەتكىم كە­لەدى. جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنىندا بالانى باعالاۋدىڭ ەرەكشە ءادىسى بار, مۇندا ءاربىر ارە­كەتىن, جەتىستىگىن, تالپىنىسىن كورىپ, سوعان ساي باعا بەرىپ وتى­رۋ قاجەت. شىن مانىندە با­عالاۋ, ماداقتاۋ, ىنتالاندىرۋ ادىس­تەرى مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى با­لالار ءۇشىن, ولاردىڭ دامىپ, جەتىلۋى ءۇشىن ۇلكەن ماڭىزعا يە. سوندىقتان بۇل ادىستەردى جاڭار­تىلعان مازمۇندا جاڭعىرتا ءجۇرۋ مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە جانە ءبىلىم بەرۋمەن اينالىساتىن كەز كەلگەن پەداگوگتىڭ قولىنان كەلەدى.

ال جاڭارتىلعان ءبىلىم ماز­مۇ­نىنداعى 4 داعدىنى (تىڭدالىم, ايتىلىم, جازىلىم, وقىلىم) ءالى ءارىپ تانىپ, دىبىستى دۇرىس ايتا المايتىن بالالاردا قالىپ­تاستىرۋ قيىن-اق. دەسەك تە مەكتەپكە دايىندالىپ جۇرگەن بالا­نىڭ تىڭداي الۋى, تۇسىنگەنىن, ۇي­رەنگەنىن وزگەگە ايتىپ جەتكىزە الۋى, سونىمەن قاتار الداعى جا­زۋعا دايىندالىپ شيمايلاي الۋى جانە ءتۇرلى بەينەلەر مەن فورمالاردى, بەلگىلەردى اجىراتىپ وقۋعا دايىندالۋى اسا كەرەك. سول سەبەپتى وسى ءتورت داعدىنى با­لانىڭ بويىندا بالاباقشادان قالىپتاستىرۋعا مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردىڭ پەداگوگتەرى كوپ كوڭىل بولگەنى ابزال. بۇل جان-جاق­تى قالىپتاسقان, مەكتەپ تابال­دىرىعىن اتتايتىن وقۋشىعا قا­جەتتى داعدىلاردى يگەرگەن, ەڭ باستىسى اتا-اناسىنىڭ ىقپا­لىن­سىز, ءوز بەتىمەن ارەكەت ەتە الا­تىن بالانى تاربيەلەۋگە ەداۋىر ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەدى.

جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ باعدار­لاماسىنىڭ تاعى ءبىر ەرەك­شەلىگى بالاعا بەرىلەتىن تاپسىر­مالاردىڭ ءسپيرالدى قاعيداتپەن, ياعني «شيىرشىق» ادىسىمەن بەرى­لۋىندە بولىپ تۇر. بۇل دەگە­نىمىز – وڭايدان كۇردەلىگە قا­راي ءجۇ­رىپ وتىرۋ دەگەن ءسوز. سو­نى­مەن قاتار وسى قاعيداتپەن بە­رىل­گەن­دە جىل بويىندا وتكەن تا­قى­رىپتاردى ۇنەمى قايتالاپ وتى­رۋعا دا مۇمكىندىك بەرەدى. مى­نەكەي, وسى قاعيدات – زەيىنى ءالى تۇراق­تالماعان, ءبىر ورىندا بايىز تاۋىپ وتىرۋدى بىلمەيتىن, تەز جالىعىپ كەتەتىن مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالاردى تاربيەلەۋگە, جاڭا جانە قيىنداۋ نارسەنى ۇيرەتۋگە تاپتىرمايتىن باعىت.

جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇ­نى­نا كوشۋ – جىل سايىن ەمەس, كۇن سايىن وزگەرىستەر ورىن الاتىن, دامىپ وتىرعان تەحنيكا مەن تەح­نولوگيانىڭ زامانىندا كە­زەك كۇتتىرمەيتىن شەشىم. مۇن­داي قىزىقتى دا جاۋاپتى جولدا ارىپ­تەستەرىمە تاباندىلىق تىلەي­مىن!

 

نۇرقايىم چينحودجاەۆا,

№31 «التىن كىلت» بوبەكجاي-بالاباقشاسىنىڭ ادىسكەرى

 

قىزىلوردا

 

سوڭعى جاڭالىقتار