وسىدان بىرنەشە اي بۇرىن شىمكەنت قالاسىنىڭ قۇقىق قورعاۋشىلارى ايتىلا-ايتىلا قۇلاق جاۋىر بولعان ءبىر اقپارات تاراتتى. ىشكى ىستەر باسقارماسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ مالىمەتىنشە, وبلىس ورتالىعىنداعى الدەبىر مەكتەپتىڭ جوعارى سىنىبىندا وقيتىن بويجەتكەن جەتىنشى كلاستا وقيتىن سىڭلىلەرىنە قوقان-لوقى كورسەتىپ, اقشا بوپسالاپتى. دالىرەگى, الگى بويجەتكەن تومەنگى سىنىپ قىزدارىنان ۇدايى اقشا جيناپ وتىرعان. اقىرىندا جەتىنشى سىنىپتىڭ ەكى قىزى بۇل قورلىققا شىداماي, بولعان وقيعانى اتا-انالارىنا ايتۋعا ءماجبۇر بولعان. وسىلايشا, تەلەديدار جاڭالىقتارى ارقىلى ودان بۇكىل رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعى حاباردار بولدى.
وسىدان بىرنەشە اي بۇرىن شىمكەنت قالاسىنىڭ قۇقىق قورعاۋشىلارى ايتىلا-ايتىلا قۇلاق جاۋىر بولعان ءبىر اقپارات تاراتتى. ىشكى ىستەر باسقارماسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ مالىمەتىنشە, وبلىس ورتالىعىنداعى الدەبىر مەكتەپتىڭ جوعارى سىنىبىندا وقيتىن بويجەتكەن جەتىنشى كلاستا وقيتىن سىڭلىلەرىنە قوقان-لوقى كورسەتىپ, اقشا بوپسالاپتى. دالىرەگى, الگى بويجەتكەن تومەنگى سىنىپ قىزدارىنان ۇدايى اقشا جيناپ وتىرعان. اقىرىندا جەتىنشى سىنىپتىڭ ەكى قىزى بۇل قورلىققا شىداماي, بولعان وقيعانى اتا-انالارىنا ايتۋعا ءماجبۇر بولعان. وسىلايشا, تەلەديدار جاڭالىقتارى ارقىلى ودان بۇكىل رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعى حاباردار بولدى.
الايدا, سول جاڭالىقتى كورگەن كۇنى بولماسا, بۇل وقيعانى ەرتەسىنە-اق ۇمىتىپ كەتتىك. قۇدايدان جاسىرماعاندى ادامنان جاسىرىپ قايتەيىك, ءتىپتى, تەلەديدار قاراپ وتىرعاندا دا ءبىزدىڭ جۇرەك بۇل وقيعاعا سەلت ەتە قويعان جوق. سەبەبى, ودان دا سوراقى جاعدايلاردى ەستىپ ءجۇرمىز. «پالەن مەكتەپتىڭ وقۋشىسىن تۇگەن مەكتەپتىڭ وقۋشىسى پىشاقتاپ كەتىپتى». مىناداي اۋداندا 11-سىنىپقا وتكەن بالا كوللەدجدىڭ ستۋدەنتىن اتىپ سالىپتى, دەگەن «جاڭالىقتار» ۇيرەنشىكتى جاعدايلارعا اينالىپ كەتكەنى قاشان؟! تۋرا: «اۆستراليادا قۇس تۇماۋى سالدارىنان ءبىر فەرمەردىڭ تاۋىقتارىنىڭ ءبىرازى قىرىلىپ قالىپتى», دەگەن سياقتى قۇنسىز, ەلەۋسىز ەستىلەدى.
ءبىزدىڭ جۇرەگىمىز نەگە وسىنشالىقتى قاتايىپ بارادى؟ بالالارىمىز نەگە وسىنشالىقتى قاتىگەزدەنىپ كەتكەن؟
قازىر ءبىراز عالىمدار مەن پەداگوگتار مۇنىڭ سىرىن كەشەگى توقسانىنشى جىلدارداعى اۋىرتپالىقتاردان ىزدەپ ءجۇر. «كۇنكورىس قامى قيناعان سول كەزدەرى انالار بازارعا شىعىپ كەتتى دە بالا انا جۇرەگىنىڭ جىلىلىعىن سەزىنبەي ءوستى», دەيدى وسى سالانى توڭىرەكتەپ جۇرگەندەر. ەرىنبەگەن ەكىنىڭ ءبىرى ۇيدە تۇرعان كوك جاشىكتى كىنالايدى. «ءبارىن قۇرتقان سول, ىلعي قاتىگەز فيلمدەر كورسەتەدى, ونى كورگەن بالا بۇزىلماعاندا قايتسىن؟» دەپ ەكىلەنەدى.
ەكى توپ تا دۇرىس ايتادى, ەكى تاراپتىكى دە راس. الايدا...
ءبىرازىمىزدىڭ ەندىگى كوزىمىز جەتىپ قالدى, ەندى ءبىرازىمىز ءالى اڭعارىپ تا ۇلگەرگەن جوقپىز, بۇگىندە قازاق ەركەكتەرىنىڭ تۇتاس قوعامدى ايتپاعاندا, وتباسىنداعى بەدەلى دە تومەندەپ بارادى. قازاق قازاق بولعالى ەركەكتەر تاپ وسىلاي ازعىنداماعان بولار. وتباسىنا ءسوزىن وتكىزە الماعان ازامات كوشەگە, كوشەلى ەلگە ءسوزىن وتكىزە الۋشى ما ەدى؟! ول سويلەي باستاعاننان ايەلى: «جىنىما تيمەي وتىرشى» دەپ ءبىر تىيىپ تاستاسا, بالاسى نەمەسە قىزى : «پاپا, ءسىز نە بىلەسىز؟» دەپ تاعى قاعىپ تاستايدى.
راس, باسىندا سول ءۇشىن ايەلىنە ءتىلى دە تيەدى, قولى دا تيەدى. بىراق قاشانعى ۇرا بەرسىن, زاڭنىڭ ءبارى ايەل جاعىندا. ۇل-قىزدارىنا دا سولاي, وزىمەن بىردەي قىلىپ تاياققا جىعا المايدى. سوزبەن سويىپ سالايىن دەسە اۋىزدا دۋا جوق. دۋا بولمايتىنى ىشكەنى اراق, سويلەسە اۋزىنان قازاقشا, ورىسشا بىلاپىت ءسوز توگىلەدى.
مۇنىڭ ءبارىن قايدان بىلەدى دەمەڭىزدەر, ولار قازىر قازاقتىڭ بارلىق اۋىلى مەن قالاسىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. قاي اۋىلعا بارساڭىز دا الدىڭىزدان ارسالاڭداپ وسىنداي اعاڭ شىعا كەلەدى. ايايسىڭ. مۇسىركەيسىڭ. بىراق قولدان كەلەر قايران جوق.
جارايدى, بۇلاردى اۋىلدا ءجۇرىپ, اراققا جىعىلعاندار عوي دەيىك. ءسويتىپ, ءوزىمىزدى جۇباتىپ الايىق. بىراق قالاداعى قاراتاياقتاردىڭ دا بۇلاردان وزىپ تۇرعاندارى شامالى.
جوعارى وقۋ ورنىندا ءدارىس وقيتىن ءبىر ءىنىمىز بار. قالادا تۇرسا دا كەلىندى ەكى-ءۇش بالامەن توقتاتىپ قويماعان مىقتىڭىزدىڭ ءوزى. وسى ماسەلە تۋرالى ويلانا باستاسام سول ىنىشەكتىڭ ءبىر اڭگىمەسى ەسكە تۇسەدى.
كەلىن بەسىنشى بالاسىن بوسانعاننان كەيىن ىنىشەككە جاڭا كىر جۋاتىن ماشينا الىپ بەرشى دەپ وتىنەدى. – جارايدى, – دەيدى ىنىشەك. ءبىر كۇنى جالاقىسىن العاننان كەيىن كافەدرادا وتىرىپ «مىناعان مىنانى الامىن, اناعان انانى الامىن», دەپ جوسپار قۇرا باستايدى. ءبىر كەزدە ەسىنە كەلىنشەگىنىڭ «جاڭا كىر ماشينا اپەرشى» دەگەن ءوتىنىشى تۇسەدى. – كافەدرادا ءتورت جىگىت وتىرعانبىز, – دەيدى ىنىشەك. «جىگىتتەر, قايسىسىڭ بىلەسىڭدەر, كىر ماشينانىڭ ورتاشا باعاسى قانشا تۇرادى؟» دەپ سۇراپتى بۇل.
ءىنىمىزدىڭ اڭگىمەسىنىڭ قىزىق جەرى دە وسىندا.
– قۇداي سالماسىن, الگى جىگىتتەر بىرىمەن-ءبىرى جارىسىپ مالىمەت بەرە باستادى. باعاسىن دا قويا بەرىڭىزشى, قاي ماشينانىڭ فۋنكتسياسى دۇرىسىراق ەكەندىگىنە دەيىن شۋلاپ وتىرىپ ايتىپ بەردى. سوسىن: «ەي, سەندەر مۇنىڭ ءبارىن قايدان بىلەسىڭدەر, قۇداي ۇرىپ, ۇيدە كىر جۋىپ جۇرگەننەن ساۋسىڭدار ما؟» دەپ ەدىم, ۇشەۋى دە تومەن قارادى», – دەيدى ءىنىم.
ءبىر قاراعاندا ەلەۋسىز-اق وقيعا سياقتى. الايدا, وسىناۋ «ەلەۋسىز» نارسەنىڭ سوڭىندا ۇلكەن الەۋمەتتىك استارلار جاتىر. ءبىر كەزدەرى وسىناۋ سايىن دالانى اق نايزانىڭ ۇشىمەن, اق بىلەكتىڭ كۇشىمەن قورعاعان ەرلەردىڭ ۇرپاعى بۇگىندە ۇيىندە تۇقشىڭداپ كىر جۋىپ ءجۇر. قاھارىمەن قاس دۇشپانىن ىقتىرۋ بىلاي تۇرسىن, قوينىنداعى قاتىنىنا داۋىس كوتەرە المايدى. وسى تۇستا ءبىراز اعايىننىڭ: «وندا تۇرعان نە بار, جۋسا بىرەۋدىڭ ءۇيىنىڭ كىر-قوڭىن جۋىپ جاتقان جوق, ءوز ءۇيىنىڭ, ءوز بالا-شاعاسىنىڭ كىرىن جۋىپ جاتىر. ءۇي شارۋاسى ەرگە دە, ايەلگە دە بىردەي ەمەس پە؟!» دەۋى مۇمكىن.
كەسىپ ايتايىق, ءۇي شارۋاسى ەرگە دە, ايەلگە دە بىردەي ەمەس! قۇداي و باستان ەكەۋىنىڭ شارۋاسىن ەكى ءبولىپ قويعان. ءسىز باسقا دا مۇسىلمان ەركەكتىڭ ۇيىندە كىر جۋىپ جاتقانىن كوردىڭىز بە؟ كورمەك تۇگىلى كوز الدىڭىزعا ەلەستەتە الاسىز با؟ ەندەشە, نەگە قازاق ەركەگى تۇقشىڭداپ كىر جۋى كەرەك؟
ارينە, ماسەلە ءبىزدىڭ ىنىشەك ايتقان ءبىر وقيعاعا عانا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ماسەلە قازاق ەركەكتەرىنىڭ تىم اياقاستى بولىپ بارا جاتقاندىعىندا. جانە ولاردىڭ بەدەلىنىڭ وسىنشالىقتى قۇلدىراۋىنا ايەلدەردىڭ تۇك تە كىناسى جوق. قاي ايەل ەرىنىڭ ماڭدايى جارقىراپ تۇرعاندىعىن قالامايدى دەيسىز؟! ەركەكتەردى دە سىپىرا جازعىرۋ قيىن. كەشەگى بولشەۆيكتەردىڭ «ايەلدەردىڭ قۇقى ەرلەردىڭ قۇقىمەن بىردەي بولۋى كەرەك» دەيتىن ءبۇلدىرۋشى يدەولوگياسى اقىرىندا تۇتاس ءبىر ۇلتتى باۋداي ءتۇسىردى دەسە دە بولادى. ۇلت دۇشپاندارى ايەلدەردى ەرلەرمەن تەڭەستىرگەن-سىماق بولىپ, قازاقتىڭ ەرلەردىڭ بەدەلىنە نەگىزدەلگەن وتباسى ينستيتۋتىن ءبىر عاسىرعا جەتپەيتىن ۋاقىتتا-اق كۇل-تالقانىن شىعاردى. ۇلت دۇشپاندارى, رۋحانيات دۇشپاندارى قازاقتى وسى جالعىز تاسىلىمەن-اق جەڭدى دەسە بولادى. قالاي «ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ قۇقى تەڭەستى», سولاي اجىراسۋلار پايدا بولا باستادى. قازاقتىڭ ەركەگى بالا-شاعاسىن قاڭعىرتىپ, قاتىنىن قويا بەرۋگە تۇك تە ارلانبايتىن بولدى. كۇيەۋدەن قايتىپ كەلگەنگە ايەل دە نامىستانبايدى. «سول جامانمەن ءومىرىمدى قور قىلعانشا جەسىر وتكەننىڭ ءوزى ارتىق», دەگەن «ومىرشەڭ» فيلوسوفيا كۇشىنە ءمىندى.
بۇل – اجىراسقانداردىڭ جاعدايى. اجىراسپاي, بىرگە ءتۇتىن تۇتەتىپ وتىرعانداردىڭ تىرلىگىن جوعارىدا ايتتىق. ەركەكتەرى وتىرسا – وپاق, تۇرسا – سوپاق.
ەكى ورتادا ۇلتتىڭ بۇگىنگى ۇرپاعى ۇلاعاتسىز ءوسىپ كەلەدى. اكەدەن قورىقپاعان بالا بالا بوپ جارىتۋشى ما ەدى؟! قورقايىن دەسە اكەسى اناسىنان كۇندە جەڭىلىپ وتىر. ونى كورمەيتىن بالانىڭ كوزى سوقىر ەمەس.
قازىر «قيىن بالالار» الەۋمەتتىك جاعدايى ناشار وتباسىلاردان شىعادى» دەگەن ءسوز ءجيى ايتىلادى. بوس ءسوز! جەتىم بالالاردىڭ نەمەسە ماتەريالدىق تۇرمىسى تومەن وتباسىلار بالالارىنىڭ ءبارى بىردەي «قيىن بالا» ەمەس. «قيىن بالالاردىڭ» كوپشىلىگى...
شىمكەنت قالاسىندا شىرىنگۇل ەرتاەۆا دەگەن تاماشا ۇستاز بار. بۇگىندە وبلىس ورتالىعىنداعى № 68 ورتا مەكتەپتە قىزمەت اتقارادى. پەداگوگيكا سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنىنە وتىز جىلدان اسىپ, قىرىق جىلعا جاقىندادى. سول كىسى: «ورتاسىندا ءجۇرمىز عوي, «قيىن بالالاردىڭ» كوپشىلىگى قاي وتباسىندا اكەنىڭ بەدەلى تومەن, قاي وتباسىن ەرى ەمەس, ايەلى بيلەيدى, سول وتباسىنان شىعادى», دەيدى. شىرىنگۇل ۇستازدىڭ ايتۋىنشا «قيىن بالالار» ءتورت قۇبىلاسى تەگىس وتباسىدان دا شىعا بەرەدى. بالا جەتىسپەۋشىلىكتەن بۇزىق بولىپ جاتىر دەگەن بوس ءسوز! ۇيىندە اكەدەن قورىقپاعان بالا مەكتەپتە مۇعالىمنەن دە اياعىن تارتپايدى.
دەمەك, بالا تاربيەسىندە, وتباسىندا اكەنىڭ ورنى بولەك ەكەن. ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا: «ەرلەردىڭ ايەلدەر مەن بالالارعا مۇلدەم جاۋاپسىز كوزقاراس تانىتقان وقيعالارىنىڭ سانى وسۋدە. بۇل ءبىزدىڭ داستۇرىمىزگە, مادەنيەتىمىزگە تىپتەن جات», دەۋىندە وسىنداي سىر جاتىر.
راسىندا دا, ءبارىمىز دە بالا بولدىق. بالا بولعاننان كەيىن ءبىر نارسەنى بۇلدىرمەي تۇرمايسىڭ. نەمەسە ويىننىڭ قىزىعىنا ءتۇسىپ جاتقاندا اناڭ ءبىر جاققا جۇمساي قويادى. جۇمساعان جاعىنا جۇگىرىپ كەتۋگە ويىنى تۇسكىردى بىردەن قيىپ كەتە المايسىڭ. سول كەزدە اناڭ: «تۇرا تۇر, وسىدان اكەڭ كەلسىن!» دەيدى. وسى ءسوزدى قالاي ەستيسىڭ, الگى جۇمساعان جاعىنا ەكى بارىپ, ەكى كەلگەنىڭدى ءوزىڭ دە بىلمەي قالاسىڭ. الدا-جالدا ءبىر نارسە بۇلدىرگەندەي بوپ قالساڭ: «مۇنى اكەڭ بىلسە نە بولامىز؟» دەيتىنى تاعى بار. ەس بىلگەلى اكەمىز ءبىر رەت تە ۇرىپ كورمەپتى. بىراق سوندا دا قورقىپ تۇرۋشى ەك. ول قورقۋ كەيىن ۇلكەن قيماستىققا ۇلاستى. اكەمىزدىڭ بەدەلىن كوتەرگەننەن انامىزدىڭ بەدەلى جوعارىلاسا جوعارىلاعان شىعار, بىراق ءبىر مىسقال دا تومەندەمەپتى.
ەلباسى تاعى دا سول جولداۋىندا: «بالا تاربيەلەۋ – بولاشاققا ەڭ ۇلكەن ينۆەستيتسيا», دەگەن وي ايتتى. بۇل ءسوزدىڭ ءوزى «ءبىر جىلىن ويلاعان ەل بيداي ەگەدى, ون جىلىن ويلاعان ەل تال ەگەدى, ماڭگىلىگىن ويلاعان ەل بالا تاربيەلەيدى» دەگەن حالىق دانالىعىمەن ۇندەسەدى. ءبىز ءوز دوسىنا پىشاق ۇرىپ, ءوز قازاعىنا وق اتىپ, ءوز قارىنداسىن زورلاپ جۇرگەن ۇرپاقپەن ەش ۋاقىتتا دا وركەنيەتتى قوعام قۇرا المايمىز. وندايلاردى تەزگە سالاتىن ەڭ الدىمەن اكەسى, سوسىن اناسى, قالا بەردى اعايىن-تۋىسى, سودان كەيىن عانا مەكتەپ. سەبەبى, ءجاسوسپىرىم ۋاقتىنىڭ كوپشىلىگىن مەكتەپتە ەمەس, ۇيىندە, كوشەدە وتكىزەدى. كوشەدەگى ءجۇرىس-تۇرىسىن دا قاداعالاۋ اتا-انانىڭ مىندەتى. ال, ءبىز قيت ەتسە ءبارىن مۇعالىمنىڭ موينىنا ارتا سالعىمىز كەلەدى. بالاسى تۇرمەدە جاتقان ءبىر ايەلدىڭ: «قاتەلىگىمىز – بالامىزدى وڭباعان مەكتەپكە بەرىپپىز. اۋىستىرىپ الۋ ويعا دا كەلمەپتى», دەگەن دە اڭگىمەسىن ەستىگەنبىز. «قاتەلىگىمىز – بالامىزدىڭ اكەسىن جۇندەي ءتۇتىپ جىبەرگەنىمىز بولىپتى» دەمەيدى.
قازاق ەركەگىنىڭ بەدەلىن قالپىنا كەلتىرۋ ءبىر كۇندە شەشىلە سالاتىن شارۋا ەمەس. ارينە, قازاق ەر-ازاماتتارىنىڭ ءبارى بىردەي سۇمەلەك, ءبارى بىردەي ەز دەگەلى وتىرعان جوقپىز. الايدا, كەسەلدىڭ اتى – كەسەل. ونى دەر كەزىندە ەمدەمەسە, دەر كەزىندە الدىن الماسا تۇبىڭىزگە جەتەدى. وكىنىشكە قاراي, بۇل كەسەلدى ەمدەۋگە بۇگىنگى دامىعان مەديتسيناڭىز دا, كەڭەستىك يدەولوگيانىڭ شەكپەنىن شەشىپ ۇلگەرمەگەن پەداگوگيكا عىلىمىڭىز دا, ءدىن دەگەندى جالعىز بەس ۋاقىت ناماز وقۋ دەپ قانا تۇسىنەتىن كەيبىر «كوزى اشىق» مۇريتتەرىڭىز دە دارمەنسىز. بۇل كەسەلدىڭ ەمى ارعى اتالار داستۇرىندە جاتىر. ال, داستۇرگە ورالۋ, ءداستۇردى ءتىرىلتۋ اناۋ ايتقان قيىن شارۋا ەمەس. ول مەملەكەتتەن ارتىق قاراجاتتى دا قاجەت ەتپەيدى. تەك مەكتەپتەردەگى گۋمانيتارلىق پاندەردىڭ, ونىڭ ىشىندە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمىنە باسىمدىق بەرىلسە جەتىپ جاتىر. مەكتەپ باعدارلاماسىندا فولكلورلىق تۋىندىلاردى قازاق ادەبيەتى پانىنەن ءبولىپ الىپ, ارنايى ءپان رەتىندە وقىتسا تىپتەن قۇبا-قۇپ. جاسوسپىرىمدەر قىلمىسى شىنىمەن جانىنا باتسا فولكلوردى قالاي وقىتۋدىڭ جولىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىندەگىلەر تابادى.
قالاي بولعاندا دا, «قيىن بالانى» جونگە سالۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ونىڭ اكەسىنىڭ بەدەلى توڭىرەگىندە ويلانىپ العان ارتىقتىق ەتپەيدى. اكەسى بەدەلدى بولسا... جاقسى اكەنىڭ بالاسى بۇزىپ-جارىپ قايدا بارادى دەيسىز؟!
اباي بالاجان,
«Skifnews» ونلاين-گازەتىنىڭ
باس رەداكتورى.
ءسىز نە دەيسىز؟
نۇرعالي سافيۋللين, بوكستان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا ەڭبەگى سىڭگەن جاتتىقتىرۋشى:
– ءبىز, باپكەرلەر دە بالامەن جۇمىس ىستەگەننەن كەيىن ءوزىمىزدى پەداگوگتاردىڭ ساناتىنا قوسامىز. شاكىرتتەرىمىزدىڭ اتا-انالارىمەن دە تىعىز ارالاسىپ كەتەمىز. وسى ۋاقىتقا دەيىن الدىمنان سانداعان بالا ءوتتى. شۇكىر, ناتيجەلەرىمىز دە جامان ەمەس. راسىندا دا, ۇيدە اكەسى بي بالا قاي جەردە دە ليدەر بولۋعا, ءوزىن جاقسى جاعىنان تانىتۋعا ۇمتىلادى. بارلىق ماسەلەگە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايدى. «ۇيات بولادى», دەگەندى تۇسىنەدى.
باسقالاردى ايتپاي-اق قويايىن, نۇرجان سمانوۆ, مىرزاعالي ايتجانوۆ, مۇحتارحان دىلدابەكوۆ, بەيبىت شۇمەنوۆ سياقتى مىقتىلاردىڭ ءبارى مەنىڭ الدىمدى كوردى. بۇل جىگىتتەردىڭ بارلىعىنىڭ دا اكەلەرى ۇيدە دە, تۇزدە دە ابىرويلى ازاماتتار. وسىنىڭ ءوزى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟!
گۇلشات وسپانوۆا, شىمكەنت قالاسىنداعى № 60 ورتا مەكتەپتىڭ مۇعالىمى:
– ۇيدە اكەسى بي بالا مەن اناسى بي بالانى بىردەن اجىراتامىز. ۇيىندە اكەسى بي بالا وتە بايىپتى بولادى, ويلانىپ بارىپ سويلەيدى, جاسقانشاق بولمايدى. سوسىن ول ەشقاشان وتىرىك ايتپاۋعا تىرىسادى. بالا بوپ نە ءبۇلدىرىپ قويسا دا ونىسىن مويىنداپ, موينىمەن كوتەرۋگە بەيىم بولادى.
ۇيىندە اناسى بي بالا كوبىندە مەنمەن بولىپ كەلەدى. ءسال جىلتىراعانىن كورسەتكىسى كەلىپ تۇرادى. وتىرىكتى ايتقاندا سولار ايتسىن! وزگەلەر تۇگىلى وزدەرى سەنىپ قالاتىن وتىرىك ايتادى. ۇيىندە اكەسى ءبيدىڭ بالاسى سوزگە ەرمەيدى, قىلمىستان قاشىق تۇرادى. ونى ەكىنىڭ ءبىرى ارتىنان ەرتىپ كەتە المايدى.
