ورتالىقتىڭ اشىلۋ سالتاناتى "مەديتسينالىق ۇيىمدار مەن پاتسيەنتتەر اراسىنداعى داۋلاردى شەشۋدە مەدياتسيانى قولدانۋدىڭ ماسەلەلەرى مەن بولاشاعى" اتتى دوڭگەلەك ۇستەلدەن كەيىن ءوتتى. ءىس-شارا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا قازىرگى ۋاقىتتا الەۋەتى جوعارى سانالاتىن جانجالداردى شەشۋ ءۇشىن مەدياتسيانى قولدانۋ تاجىريبەسىنە قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ ديالوگ الاڭىنا اينالدى. دوڭگەلەك ۇستەل مەديتسينالىق جانە سوت قوعامداستىعىنىڭ وكىلدەرى, قوعامدىق ۇيىمدار, مەدياتورلار, پراكتيك زاڭگەرلەر, مەديتسينالىق, زاڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ عىلىمي-پەداگوگيكا سالاسىنداعى قىزمەتكەرلەرى, سونداي-اق مەديتسينالىق داۋلاردى شەشۋدە مەدياتسيانى قولدانۋ تاجىريبەسىن زەرتتەۋگە مۇددەلى تاراپتاردىڭ باسىن قوستى.
مەديتسينالىق قۇقىق جانە ەتيكا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ج.و. تىلەمباەۆانىڭ سوزىنشە, "قازىرگى قوعام مەديتسيناداعى قاتەلىكتەر مەن مەديتسينا سالاسىنداعى كومەك ساپاسىنىڭ اقاۋىنا قاتاڭ كوزقاراس ۇستانادى. پاتسيەنت كۇتكەن ناتيجەلەردەن ءسال اۋىتقۋدىڭ ءوزى جانجالعا باستاپ, قوعامدا اۋقىمدى رەزونانس تۋدىرادى. دارىگەرلەر مەن پاتسيەنتتەر اراسىنداعى جانجال وتكىر سيپات الىپ, سوتقا دەيىن جەتەدى".
حالىقارالىق تاجىريبەگە سۇيەنسەك, مەدياتسيانى قولدانۋ ارقىلى پاتسيەنتتەردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ جۇيەسىن قۇرۋعا سوڭعى جىلدارى الەمنىڭ كوپ ەلى باسىم نازار اۋدارۋدا. كەيبىر ەلدەردە مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋگە بايلانىستى ىستەردى سوتقا دەيىنگى جانە سوتتان تىس قاراۋدىڭ بۇل جۇيەسى پاتسيەنتتىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۇرعىسىنان ومبۋدسمەن ينستيتۋتى دەپ اتالادى; بىراق داۋدى بەلگىلى ءبىر دارەجەدە قاراستىرۋ ءتاسىلى رەتىندە مەدياتسيا ءادىسى قولدانىلادى. پاتسيەنتتەردىڭ قۇقىعىن بەلگىلى ءبىر دارەجەدە قورعاۋ ينستيتۋتتارى اۆستريا, فينليانديا, گرەكيا, نورۆەگيا, شۆەتسيا, ۇلىبريتانيا, اقش, يزرايل, ۆەنگريا جانە سلوۆەنيادا بار.
زاڭنامالىق جانە قۇقىقتىق اقپارات ينستيتۋتىنىڭ كونستيتۋتسيالىق, اكىمشىلىك زاڭناما جانە مەملەكەتتىك باسقارۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى ب.ق.نۇرعازينوۆ ءوز سوزىندە مەديتسينالىق داۋلاردىڭ شەشىمىن تابۋ تاجىريبەسىن دامىتاتىن تاتۋلاسۋ ورتالىعىنىڭ استانا مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتى قابىرعاسىندا قۇرىلۋىن قولدايتىنىن اتاپ ءوتتى.
قازىرگى ۋاقىتتا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىندە 72 مىڭنان استام دارىگەر مەن 175 مىڭ ورتا مەديتسينالىق قىزمەتكەر تىركەلگەن, سوندىقتان مەديتسنالىق مەكەمەلەر ءۇشىن مەدياتسيالىق ورتالىقتار قۇرۋ وزەكتى, سەبەبى دارىگەر مەن پاتسيەنت اراسىندا داۋ تۋعانداي ۇجىم مۇشەلەرى اراسىندا دا كيكىلجىڭ تۋىپ قالۋى ىقتيمال, سوندىقتان دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا مەدياتسيانى دامىتۋدىڭ بولاشاعى بار.
مۇنداي باستامالار قازاقستاندا ىسكە اسا باستادى. "سوتتار دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا مەدياتسيا كابينەتتەرىن اشۋدا. ماسەلەن, 2019 جىلى 11 ماۋسىمدا اقتوبە سوتى قالالىق ەمحانالاردىڭ ءبىرىنىڭ عيماراتىندا "تاتۋلاسۋ: سوتقا دەيىن, سوتتا" قاناتقاقتى جوباسىنىڭ اياسىندا اقتوبە قالاسى سوتىنىڭ وكىلدەرى, سۋديالار, مەدياتورلار, سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى ماماندارى مەن مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردىڭ قاتىسۋىمەن مەدياتسيا كابينەتىن اشتى", دەدى ب.ق.نۇرعازينوۆ.
تاريحقا كوز سالساق, قازاقستاندا مەدياتسيا ينستيتۋتىنا ۇقساس ينستيتۋت بولعان, بۇل بيلەر سوتى دەپ اتالادى. حالىق اراسىندا بەدەلدى سانالاتىن بي كوشپەلىلەر اراسىنداعى داۋدى قاراپ, ءبىر-بىرىمەن داۋلاسقان تاراپتاردى تاتۋلاستىرعان.
مەدياتسيانى قولدانۋ بويىنشا قازىرگى حالىقارالىق تاجىريبەگە نازار اۋدارساق, ايتالىق, گەرمانيادا بۇل ماسەلەلەر سۋديانىڭ قۇزىرەتىنە كىرەدى, سۋديا تاراپتارعا سوت تالقىلاۋىنىڭ ءجۇرۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتىپ, سوت مەدياتسياسىن ىسكە اسىرادى.
مەديتسيناداعى مەدياتسيانىڭ دامۋ كەلەشەگى تۋرالى ويلارىمەن كاسىبي مەدياتور ج.ج.ۇسىپبەكوۆا ءبولىستى. ونىڭ ايتۋىنشا, مەدياتسيا پروتسەدۋراسى قازىر ازىرگە مەديتسينالىق قاۋىمداستىقتا ءالى كەڭ تارالماعان. الايدا سوڭعى ۋاقىتتا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا داۋلار سانى ارتىپ كەلەدى, سونىڭ ىشىندە مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ تۋرالى كەلىسىمشارتتىڭ ورىندالماۋى نەمەسە تيىسىنشە ورىندالماۋى, پاتسيەنتكە قىزمەت كورسەتىلمەسە دە قىزمەت اقىسى ءۇشىن شوتتىڭ شىعۋى, اقىسىز مەديتسينالىق قىزمەتتەردەگى ساپانىڭ تومەندىگى.
بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنداعى سىني نىساندار قارجىلىق شىعىنعا باتىرىپ, بەدەلگە ايتارلىقتاي نۇقسان كەلتىرەدى.
مەديتسينا سالاسىنداعى مەدياتسيا ينستيتۋتىن ءساتتى دامىتۋ ءۇشىن ءارى داۋلاردى بالامالى تۇردە شەشۋدىڭ, سونداي-اق ءوزارا ءتيىمدى ارەكەتتەسۋدى قالىپتاستىرۋدىڭ ءبىر ءتۇرى رەتىندە مەديتسينالىق مەدياتسيانى دامىتۋ قاجەت. مەديتسينالىق ءبىلىمى بار كاسىبي مەدياتورلاردى وقىتىپ, دايىنداۋ جانە مەديتسينالىق كادرلاردى دايىنداۋدا مەدياتسيا, پسيحولوگيا, كونفليكتولوگيا, كەلىسسوزدەر پروتسەسى سىندى پانارالىق وقىتۋدى قولدانۋ ماڭىزدى.
دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, قاتىسۋشىلار ۇسىنىستارىن العا تارتتى, اتاپ ايتقاندا مەديتسنالىق داۋلاردى شەشۋ ماقساتىندا استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانىنان قۇرىلاتىن تاتۋلاسۋ ورتالىعىنا مەدياتسيانى قولدانۋ تاجىريبەسىن ەنگىزۋ ۇسىنىلدى. زاڭنامالىق رەتتەۋ تۇرعىسىنان مەدياتسيا تارتىبىمەن بۇقارالىق-قۇقىقتىق داۋلاردى شەشۋ مىندەتتى بولاتىن ىستەردىڭ ساناتتارىن انىقتاۋ بولىمىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى ماسەلەنى پىسىقتاۋ ۇسىنىلىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭناماسى قۇزىرەتتى تۇرعىدا قورعايتىن پاتسيەنتتەردىڭ قۇقىقتارىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار مەديتسينا سالاسىنداعى مامانداردىڭ دا مۇددەسىن قورعاپ, ەسكەرۋ مەحانيزمدەرىن بەلسەندى دامىتۋ ماسەلەسى دە قارالدى.
ءبىلىم بەرۋ بولىمىندە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى اراسىندا مەدياتسيا قۇزىرەتتىگىن, پاتسيەنتتەرمەن جانە ولاردىڭ تۋعان-تۋىستارىمەن ءتيىمدى قارىم-قاتىناس جاساۋ داعدىلارىن, بولاشاقتاعى تاجىريبەدە داۋلاردى (كيكىلجىڭدەردى) شەشۋ جانە الدىن الۋ ماقساتىندا "مەديتسينالىق مەدياتسيا" ءپانىن وقۋ پروتسەسىنە ەنگىزۋ ۇسىنىلدى.
