پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا بەسىنشى شاقىرىلىمنىڭ ءۇشىنشى سەسسياسىن اشقان قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ الدىندا تۇرعان زاڭ شىعارۋ قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىنداپ بەردى. اتاپ ايتقاندا, ەلباسى بەس باعىتقا باسا كوڭىل اۋدارۋ قاجەتتىگىن مالىمدەدى. سونىڭ ىشىندە زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسىنىڭ باسىمدىعى تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسىمدى قۇقىقتىق قامتاماسىز ەتۋ بولىپ قالا بەرەتىنىن جانە وسى سالاعا قاتىستى زاڭدارعا تولىقتىرۋلار ەنگىزىلەتىنىن جەتكىزدى. سونداي-اق, جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى زاڭ قابىلداۋ قاجەتتىگىن, ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋ, اۋەلى زەينەتاقى جۇيەسىن رەفورمالاۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋ ماڭىزدى ماسەلەلەر ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.
پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا بەسىنشى شاقىرىلىمنىڭ ءۇشىنشى سەسسياسىن اشقان قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ الدىندا تۇرعان زاڭ شىعارۋ قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىنداپ بەردى. اتاپ ايتقاندا, ەلباسى بەس باعىتقا باسا كوڭىل اۋدارۋ قاجەتتىگىن مالىمدەدى. سونىڭ ىشىندە زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسىنىڭ باسىمدىعى تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسىمدى قۇقىقتىق قامتاماسىز ەتۋ بولىپ قالا بەرەتىنىن جانە وسى سالاعا قاتىستى زاڭدارعا تولىقتىرۋلار ەنگىزىلەتىنىن جەتكىزدى. سونداي-اق, جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى زاڭ قابىلداۋ قاجەتتىگىن, ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋ, اۋەلى زەينەتاقى جۇيەسىن رەفورمالاۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋ ماڭىزدى ماسەلەلەر ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.
بۇگىنگى تاڭدا قۇقىق قورعاۋ سالاسىن زاڭمەن رەتتەۋدىڭ دە ماڭىزى زور. وسى ورايدا, مەملەكەت باسشىسى قۇقىق قورعاۋ زاڭناماسىنا رەفورما جاساپ, جاڭعىرتۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. سوعان بايلانىستى وسى سەسسيا بارىسىندا قىلمىستىق, قىلمىستىق-ءىس جۇرگىزۋ, قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكستەرىنىڭ جاڭا جوبالارى تالقىلانىپ, قابىلداناتىن بولادى. اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە دە تۇزەتۋلەر ەنگىزىلمەك.
الەمدىك قوعامداستىققا ءمۇشە ەلىمىز كوپتەگەن ەلدەرمەن كەلىسىمدەر جاساستى. سونداي مەملەكەتارالىق كەلىسىمدەردى زاڭ ءجۇزىندە بەكىتۋ پارلامەنتتىڭ مىندەتى بولىپ تابىلاتىنى بەلگىلى.
مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە كاسىپكەرلىك كودەكسى جوباسىن ازىرلەۋدى تاپسىرعانىن جەتكىزدى. ول «قازاقستاندىق بيزنەس كونستيتۋتسياسى» بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. جاڭا كودەكستە قازاقستاندىق كاسىپكەرلەر قىزمەتىنىڭ جانە ولاردىڭ مەملەكەتپەن ارەكەتتەستىگىنىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى ايقىندالاتىن بولادى.
پرەزيدەنت «رۇقساتتار جانە حابارلامالار تۋرالى» زاڭ جوباسىن قابىلداۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. وندا بيزنەس-قۇرىلىمدارعا قاتىستى كەز كەلگەن بيۋروكراتتىق وزبىرلىقتان قورعاۋدىڭ ايقىن كەپىلدىكتەرى كورىنىس تاپپاق. ەلباسى تاپسىرماسى بويىنشا ۇكىمەت بۇل جوبانى ماجىلىسكە وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەنگىزەتىن بولادى.
سونىمەن قاتار, سوڭعى جىلدارى ەل تۇرعىندارى ەڭبەك داۋلارىنا قاتىستى ماسەلەنى ءجيى كوتەرەدى. دەموكراتيالىق قوعامدا جۇمىسشى مەن قىزمەتكەردىڭ قۇقىعى قورعالۋى ءتيىس. وسى ورايدا, جاڭا «كاسىپتىك وداقتار تۋرالى» زاڭ قابىلداناتىن بولادى.
پالاتانىڭ جاڭا سەسسياداعى العاشقى جالپى وتىرىسىندا ءماجىلىس توراعاسى ن.نىعماتۋلين ەلباسىنىڭ پارلامەنتشىلەرگە بەرگەن تاپسىرمالارىن ورىنداۋدا نەگىزگى زاڭ جوبالارى باسىمدىقپەن قارالاتىنىن ايتتى. سونىڭ ىشىندە پالاتا جەتەكشىسى ارىپتەستەرىن بيۋدجەتتە بولىنگەن قارجىلاردىڭ تيىمدىلىگى مەن ناقتى ناتيجەسىنە كوڭىل اۋدارۋعا شاقىردى. مەملەكەت قارجىسى جۇمسالاتىن ءىستىڭ بارلىعىندا ناقتى ناتيجە كەرەك ەكەنىن, پارلامەنتتە بيۋدجەت جوسپارى تۋرالى جوبانى قاراۋدا بۇدان باسقاشا بولۋى مۇمكىن ەمەستىگىن اتاپ ءوتتى.
ماسەلەن, بۇرىن ءبىز رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جوسپارى جوباسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالالارعا دۇرىس ءبولىنۋىنە ءمان بەرەتىن ەدىك, ەندى ناتيجەلى ورىندالۋىنا دا ايرىقشا كوڭىل بولەتىن كەز جەتتى دەپ ويلايمىن.
جۋىردا ۇكىمەتتەن كەلىپ ءتۇسكەن «2014-2016 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قورىنان 2014-2016 جىلدارعا ارنالعان كەپىلدىك بەرىلگەن ترانسفەرت تۋرالى» جانە «رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق بيۋدجەتتەر, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا, استانا بيۋدجەتتەرى اراسىنداعى 2014-2016 جىلدارعا ارنالعان جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەردىڭ كولەمى تۋرالى» زاڭ جوبالارى قارالدى.
بيۋدجەت شىعىستارىندا اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى باپتار بار. مەن ءوزىم «وسىمدىك شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ» جانە «فيتوسانيتاريالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ» دەپ اتالاتىن №214-215 بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردى جان-جاقتى زەردەلەدىم. ونىڭ ىشىندە «وسىمدىكتەردى قورعاۋ جانە وسىمدىكتەر كارانتينى» جانە باسقا كىشى باعدارلامالار بولدى.
سونداي-اق, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا بولىنەتىن سۋبسيديا ماسەلەسىنە نازار اۋداردىق. وسى سالادا ىستەپ جۇرگەندەردىڭ بارىنە بىردەي سۋبسيديا جەتپەيدى. قوي, تاۋىق ەتىن وندىرۋگە ارنايى قارجى قاراستىرىلعانىن قالايتىنىمىزدى بىلدىردىك. سونىمەن بىرگە, جەمىس-كوكونىس سالاسىنا دا بولىنەتىن سۋبسيديا كولەمىنە دە نازار اۋدارىلدى.
باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى سۋبسيديا قاراستىرىلعانمەن, ونى ءبولۋ جانە ونىڭ وندىرۋشىگە جەتۋى كوپ ۋاقىتتى الادى. مىسالى, وسىدان ەكى جىلداي بۇرىن سۋبسيديانى بەرۋدى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن سوزىپ ءجۇردى. بۇل جاعداي سوڭعى جىلدارى رەتتەلىپ كەلەدى. مۇنى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ اتقارعان وڭ ىستەرىنىڭ ءبىرى دەپ بىلەمىن.
ەلباسى پارلامەنتشىلەرگە ارناعان سوزىندە: «باستى باي-لىعىمىز – ەل بىرلىگىن ساقتاي وتىرىپ, بيىك ماقساتتارعا ۇمتىلۋ. سول ماقساتتارعا باستايتىن زاڭنامالىق العىشارتتاردى جاسايتىن – سىزدەر», دەپ بىزگە ۇلكەن سەنىم جۇكتەدى. بۇگىندە الدىمىزدا جاڭا مىندەتتەر تۇر. ونى ابىرويمەن ورىنداۋ ءبىزدىڭ پارىزىمىز.
ءاليحان تويباەۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى, «نۇر وتان» پارتياسى
فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى.
