مۇمكىندىككە ۇيلەس مىندەت

وتاندىق دارىلەردى جەرگىلىكتى وسىمدىكتەر تۇرلەرىنەن جاساپ, شى­عارۋدى بۇدان ون بەس جىل بۇرىن باس­­تاعان ءبىزدىڭ عىلىمي-زەرت­تەۋ ورتا­لىعى ادامدار دەنساۋ­لىعى ءۇشىن ماڭىزى مەيلىنشە زور بۇل ءىستى ودان ءارى جەتىلدىرۋدى مەرەي­لى مىندەت ساناي­دى. ءسوز ورايىندا ايتا كەت­كەن­دە, قازىر قازاقستاندىق فارما­تسەۆ­تيكا ونەركاسىبىنىڭ كوش­باس­شىسى بولىپ تانىلىپ وتىرۋى­مىزعا ەل­با­سى­­نىڭ قولداۋ-قامقور­لى­عى­نىڭ ۇلكەن ىقپالى ءتيىپ كەلە­­دى. العاشقى قادام­نان-اق ىستەرىمىز بەن ىزدەنىس­تەرىمىزدىڭ, سوعان قاتىس­تى ماسەلە­لەر­دىڭ ۇدايى نازاردا ۇس­تالۋى سالاعا قاندايلىق جاۋاپكەر­شىلىك جۇكتەلۋىن كورسەتەدى. ەلباسى جولداۋىندا ءتول دارىلىك پرەپارات­تاردىڭ ىشكى تۇتى­نۋ­داعى ۇلەسىن 50 پايىزعا كوتەرۋ قاجەت­تىگى العا قويىلۋى, ءبىرىنشى كەزەكتە بىزگە ارتىلعان تاپسىرما دەپ بىلەمىز. بۇگىندە ەلىمىزدە ءدارى-دارمەك­تەر­گە سۇرانىس ازىرگە نەگىزىنەن سىرت جەرلەردەن جەتكىزىلۋ ارقىلى وتەلىپ جۇرگەندىگى جاسىرىن جاي ەمەس. ال قۇلاش كەڭەيگەن, ۇمتىلىس ۇلعايعان شاقتا وسىناۋ ولقىلىق­تىڭ ورنىن الداعى بەس جىلدا تولتىرا الۋى­مىزعا مۇمكىندىك بار دەۋىمىزگە بو­­لا­دى. بۇعان قاجەتتى بازالىق جاع­دايلار جاسالعان­دىعى, ەندى ونى نىعايتىپ, دامىتۋعا قادام بەرىكتىگى سەن­دىرەدى. سونىڭ ناقتى ءبىر مىسا­لى رەتىندە حولدينگ جانىنان فيتو­پرەپاراتتار شىعا­را­تىن وندىرىستىك كەشەننىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى كەزەگى بىلتىردان بەرى جۇمىس­قا كىرىس­كەندىگىن اتار ەدىك. بيىل سالى­نا باستاعان ءۇشىنشى كەزەگى اسا ما­ڭىزدى ءونىم كولەمىن ارتتىرا تۇسەدى. ارينە, ەڭ باستىسى باسەكەگە قابى­لەتتى, وتىمدىلىگى جوعارى ءدارى­لەر­دى كوپ­تەپ شىعارۋ ماقسات تۇتى­لادى. ماسە­لەن, قاتەرلى ىسىككە قارسى قول­دانى­لاتىن “ارگلابين­گە” سۇرانىس بۇعان دەيىن دە از ەمەس ەدى, شيپالىق قاسيەتى الىسقا تانىلعان سايىن تاپ­سى­رىس بەرۋ وسكەن ۇستىنە ءوسىپ وتىر. قازىرگى كەز­دە ەلىمىزدە ونكولو­گيا­لىق اۋرۋ­دىڭ ءار تۇرىنە 150 مىڭ­نان استام ناۋقاس شالدىققان بولسا, وكىنىشكە قاراي, سيرەۋى سەلدىرەي قويماۋدا. اتالعان پرەپاراتقا سۇرا­نىس جىلى­نا 5 ميلليون امپۋلانى قۇراي­دى. ونىمەن قامتاماسىز ەتىلۋدى تولىق ەڭسەرۋىمىز – جەتىس­تىكتەرىمىزدىڭ ءبىرى. بارلىق ونكولو­گيالىق كلينيكالار “ارگلا­بيندى” زارۋلىكسىز پايدالانا الادى. جالپى, الماتى, استانا, شىم­كەنت, پاۆلودار قالالارىندا ورىن تەپكەن فارماتسەۆتيكالىق ءوندىرىس­تەر قاراعاندىدا قۇرىلعان رەسپۋب­ليكالىق فارماتسەۆتيكالىق كلاستەر اياسىندا بىرىگىپ جۇمىس ىستەيدى. ورتاق مۇددە جولىنداعى ءوزارا تىعىز باي­لا­نىس تۇرعىن­دار­دىڭ دەنساۋلى­عىن ساقتاۋ, قورعاۋ ءۇشىن ىنتىماقتى جاۋاپ­­كەر­شىلىكتى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان. بۇل سالانى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋدە اتقارىلار ءىس-شارالار جەتىپ-ارتىلادى. وسى ورايدا ءمۇم­كىندىگىنشە تەزىرەك دارىلىك زاتتار ساپاسىن حالىقارالىق ستاندارتتار تالابىنا جەتكىزۋ كەرەكتىگى وزەكتى ماسەلە. تۇيىندەپ توقتالعاندا, زەرتحانالىق, كلينيكالىق, ءوندىرىس­­تىك, ديستريبيۋ­تەرلىك جانە ءدارى­حانالىق قاعيداتتار­دىڭ ەرەجەلەرى (GLP, GCP, GMP, GDP, GPP) ورىندالۋى جولعا قويى­لۋ­عا ءتيىس. 2015 جىلدان باستاپ GMP ۇلتتىق ستاندارتى مىندەتتى بولىپ سانالا­تىندىعىنا وراي الدىن-الا دايىن­­­­دىقتى شيراتا ءتۇسۋ كەشەۋىل­دەتىلمەگەنى ءجون كورىلەدى. سونىمەن قاتار فار­ما­تسەۆتيكا­لىق ونەر­كاسىپتى ءور­كەندەتۋدىڭ سترا­­­تەگيالىق نەگىزىنە سالا­نىڭ يننو­ۆا­تسيا­­لىق باعىت­تا دامىتىلۋى الى­نۋى قاجەت. وسى ورايدا شەتەل­دىك جانە وتاندىق ين­ۆەستور­لاردى تارتۋ ارقىلى جەرگى­لىكتى عالىمدار­دىڭ عىلىمي بەلسەن­دىلىككە ىنتا­سىن كۇ­شەيتۋگە ىڭعاي­لى العى­شارت­­تار جاسا­لار ەدى. ەكىن­شى جاعى­نان, ولار­دىڭ ءتيىمدى جوبا­لارىن ءوندىرىس­كە ەنگىزۋگە مەملەكەت­تىك قولداۋ كور­سەتىلۋدىڭ ارتىقتىعى جوق دەر ەدىك. رەتى كەلگەندە توقتالىپ وتەر جاي, بۇگىندە ءوتىمدى دەگەن وتاندىق ءدارى-دارمەكتەردىڭ ءوزىن سىرتقى رىنوكقا شىعارۋ قيىن. ويتكەنى, ءبىرازى GCP تالاپتارى بويىنشا كلينيكالىق سىناقتاردان وتپەگەن. بۇل ءۇشىن دە كەڭ كولەمدە ينۆەس­تيتسيا تارتىلۋى كەرەكتىگى بايقالىپ وتىر. مۇنىڭ سىرتىندا كەدەندىك راسىمدەگى كەدەرگىلەر بار. ەندىگى ءبىر ماسەلە, دارىلىك پرە­پاراتتاردى جارنامالاۋ جايىنا تىرەلەدى. مۇنىڭ سەبەبى, “دارىلىك قۇرالدار تۋرالى” زاڭعا سايكەس بۇعان شەك قويىلعان. سوندىقتان كوپشىلىك وزىمىزدە شىعارىلاتىن ءدارى-دارمەكتەر تۇرلەرىن, شيپالىق قاسيەتتەرىن جەتكىلىكتى بىلە بەرمەي­دى. وسىعان بايلانىستى وسى ءونىم­دەر­دىڭ جۇرتشىلىققا تانىمال بولۋى, وتىمدىلىگى جوعارىلاۋى ءۇشىن جارناماعا جول اشىلۋى قاجەت. بىزدىڭشە, قازاقستاندىق فارما­تسەۆتيكالىق ءوندىرىستى قالىپتى جولعا قويۋدا مىناداي ماسەلەلەر­دىڭ شەشىمى تابىلعانى ءجون سياق­تى. اتالعان سالا كاسىپورىن­دارى­نىڭ جۇمىسىن جاڭعىرتۋى جانە جاڭا وندىرىستەر قۇرۋى ءۇشىن جەڭىل­دەتىلگەن نەسيە ءبولىنۋى, سون­داي-اق ايتالىق رەسەيدە وتان­دىق پرە­پا­رات­تاردىڭ تىركەلۋى شىعىنىن قار­جىلاندىرۋ قاراستىرىلۋى كەرەك. كوڭىلىمىزگە قونىپ جۇرگەندەي, عىلىمنىڭ سوڭعى ۋاقىتتاردا ۇيىم­­دىق, قۇرىلىمدىق, كادرلىق, قار­جىلىق قامتاماسىز ەتىلۋ جاعى ايتارلىقتاي جاعىمدى وزگەرىستەرگە ۇشىرادى. وسى باعىتتاعى رەفور­ما­لاۋدى تەرەڭدەتۋ ماقساتىندا “عى­لىم تۋرالى” جاڭا زاڭنىڭ دايىن­دالىپ جاتۋى ۇلكەن ءۇمىت ارتتىرادى. كوپ كۇتتىرمەي قابىلدانۋى قالانادى. ومىردەگى جاڭالىقتاردان, جاڭعىرۋ­لاردان قالىس قالماي, العا ۇمتىلۋعا اۋاداي قاجەت قۇجات. مۇمكىندىككە ۇيلەس مىندەتىمىز ايقىن ءارى بيىك. ول وتاندىق فار­ما­تسەۆتيكانىڭ جولىن وڭعارتا بەرۋ. سەرعازى ادەكەنوۆ,  “فيتوحيميا” حالىقارا­لىق عىلىمي-وندىرىستىك حولدينگى” اق باسقارما­سى­نىڭ توراعاسى, اكادەميك. قاراعاندى.