تەاتر • 09 قاراشا, 2020

شامشىگە ارنالعان پرەمەرا

570 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

جاقىندا 86-ماۋسىمىنىڭ شىمىلدىعىن تۇرگەن الماتى مەملەكەتتىك قۋىرشاق تەاترى العاشقى پرەمەراسىن بەل­­گىلى كومپوزيتور, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ءشامشى قال­داياقوۆتىڭ 90 جىلدىعىنا ارناپ, ءان ەركەسىنىڭ مەرەيتويىنا ەرەكشە تارتۋ جاسادى. جەتى اي بۇرىن كارانتينگە جابىلسا دا, جاس كورەرمەنىمەن بايلانىسىن ۇزبەي, ونلاين فورماتتا جۇمىس ىستەگەن قۋىرشاق تەاترىنىڭ ء«ومىر-وزەن» اتتى بۇل قويىلىمى ءبىر ساعاتقا جۋىق ءان پاديشاسىنىڭ سىرلى اۋەنىمەن سۋسىنداتىپ, ۇلتتىق ەسترادا ونەرىنە جاڭالىق اكەلگەن وتكەن جىلدارعا ساپار شەككىزىپ, ساحنا ارقىلى ساياحات جاساتتى.

شامشىگە ارنالعان پرەمەرا

قويىلىم ەڭ الدىمەن كورەر­مەن­دەردىڭ وزىنە ءشامشى اندەرىن ورىنداتۋدان باستالدى. ال ءدۇيىم قازاق دالاسىندا, اسىرەسە ەرەسەك, ەگدە قاۋىمنىڭ اراسىندا ءشامشىنىڭ ءانىن شىرقامايتىن, قۇلاققا سىڭگەن تانىس اۋەن ەستىل­گەندە, توسىرقاپ تۇرىپ قالاتىن ادام بار ما, ءسىرا؟ سەزىم قىلىن شەرتىپ, جۇرەكتى ءلۇپىل قاققىزا­تىن ساعىنىشقا تولى ليريكالىق ان­دەردىڭ ءبىر-ءبىر شۋماعىن ءار كو­رەرمەن جۇرگىزۋشى ارتىسپەن بىر­گە شابىتتانا شىرقاپ, شالقىعان كوڭىل تەك شىمىلدىق اشىل­عاندا عانا سابىر تاۋىپ, با­سىلعانداي بولدى. «اق بانتيك», «قايىقتا», «انا تۋرالى جىر», «ارىس جاعاسىندا», «كەشىكپەي كەلەم دەپ ەڭ», ء«ومىر-وزەن» – كومپوزيتوردىڭ قاي ءانىنىڭ دە كوم­پوزيتسيالىق قۇرىلىمى, تا­قى­رىبى ساحنالىق قويىلىمعا ءوز-وزىنەن سۇرانىپ تۇرعانداي. رەجيسسەر ەركەبۇلان قابدىل ءشام­شىنىڭ حالىق اراسىنا كەڭ تا­راعان اندەرىنىڭ مازمۇنىن ءبىر ارناعا توعىستىرىپ, قوس عا­شىق­تىڭ ماحاببات حيكاياسىنا نەگىزدەگەن. ال سپەكتاكلدىڭ سۋ­رەتشىسى – التىناي ءجۇسىپالى.

1

قۋىرشاق تەاترىنىڭ اياداي زا­لى ءاپ-ساتتە ءان پاديشاسىنىڭ ادەمى الەمىنە اينالىپ شىعا كەل­دى. رەجيسسەر ە.قابدىلدىڭ جاس كورەرمەنگە ءشامشى اندەرىنىڭ ومىر­­­شەڭدىگىن, تالانت تابيعاتى­نا جا­­سىرىنعان سىردى تۇسىندىرگىسى كەل­گەنىن, كومپوزيتور اندەرىن نا­سي­حاتتاۋدى ماقسات تۇتقانىن اڭ­عارماۋ مۇمكىن ەمەس. قازاق ونە­رىنىڭ تۇتاس ءبىر ءداۋىرىن ور­كەندەتۋ­گە ايىرىقشا ۇلەسىن قوس­قان ءان سەركەسىنىڭ مۋزىكالىق مۇراسى بۇگىنگى جاس بالالارعا جات بولماي, كەرىسىنشە, جۇرەگىنەن ورىن تاۋىپ جاقىنداي ءتۇسۋى ءۇشىن ساحنالىق تا­سىلدەردى كەڭىنەن پاي­دالانعان. ءان تابيعاتىنا ساي, وبرازعا لايىق, وتە ءساندى تىگىلگەن قۋىرشاقتاردىڭ قاتىسۋىمەن ورىندالاتىن ءاربىر ءان جاندى اسەر تۋعىزادى. ۇلتتىق قۇنارى باسىم, ءان وزەگىنەن ۇشىپ شىق­قان اناعا, دوسقا, تۋعان جەرگە دە­گەن سۇيىسپەنشىلىك, مەيىرىم, سىي­­لاستىق, ىزگىلىك سەزىمى بالا بو­­­يىندا جاڭادان قالىپتاسىپ كە­لە جاتقان ادامگەرشىلىك قاسيەت­تەر­مەن ۇشتاسىپ, وتانشىل ازامات بولىپ ءومىر سۇرۋگە جەتە­لەي­تىنى ءسوزسىز. «ەڭ باستى ماقسا­تى­مىز – ءشام­شى اندەرىن وسكەلەڭ ۇر­پاق­قا ناسيحاتتاپ, ۇلتتىق قۇندى­لىق­تاردى دارىپتەۋ. ءتول ونەرىن تانىپ وسكەن بالانىڭ كەلەشەكتە ءوز ەلى مەن جەرىنە دەگەن ماحابباتى مول بولادى», دەيدى ەركەبۇلان قابدىل.

بالالارعا ءشامشى قالداياقوۆ­تىڭ اندەرىن تانىستىرۋ قويى­لىمى ساحناداعى ءساتتى قادامنىڭ ءبىرى. سپەكتاكلدە مادەنيەت سالا­سىنىڭ ۇزدىگى ماقسات كا­ما­لوۆ جانە «ساحناگەر» ۇلت­تىق تەاتر بايقاۋى ء«ۇمىت» نومي­نا­تسياسىنىڭ يەگەرى اراي ساقتا­عا­نوۆا ەكى جاستىڭ ماحابباتى لي­نياسىندا ويناسا, ارايلىم با­يىر­بەكوۆا, رۋسلان ءابۋ, شوقان قۇل­نازاروۆ, باقىتجان كايۋوۆ, اسەم چايالكانوۆا, سالتانات تو­رە­باي, عالىم امانگەلدى ۇلى, گۇل­بارشىن ءونىمباي سىندى جاس ار­تىستەر جارتى عاسىر بويى قالا­نى دا, دالانى دا تەربەتىپ كەلە جات­قان اسەم اندەردى تامىلجىتا ورىندادى.

1

ايتا كەتكەن ءجون, قۋىرشاق تەات­رى بۇعان دەيىن اقىن مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ شىعارماشىلىعىن ارقاۋ ەتكەن «مەن دەپ ويلا...» ات­تى قويىلىمدى ساحنالاعان. قا­زاقتىڭ تاعى ءبىر ونەر يەسى ءشامشى قالداياقوۆقا ارنالعان كەزەكتى قويىلىم – وسى تۋىندىنىڭ زاڭ­دى جالعاسى.

 

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار