شەكارا قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگى ارتادى
وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسىن كۇزەتۋ جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى بويىنشا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ قابىلدادى.
زاڭ جوباسىنا قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك شەكارا – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىز بەن ەلدىگىمىزدىڭ كەپىلى. بۇل زاڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ باسقارۋ قىزمەتىن وڭتايلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جانە ارنايى تەحنيكالاردى قولدانۋ ارقىلى مەملەكەتتىك شەكارانى كۇزەتۋ مەن قورعاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە جول اشادى.
«زاڭدا ماڭىزدى نورمالار قاراستىرىلدى. ولار پرەزيدەنتىمىزدىڭ مەملەكەتتىك شەكارانىڭ مىزعىماستىعىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋعا ارنالعان. قازىرگى تاڭدا الەمدە ءتۇرلى سىن-قاتەرلەردىڭ تۋىنداپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. سوندىقتان شەكارانى ۋاقىت تالابىنا ساي كۇزەتۋدىڭ جانە قورعاۋدىڭ مىقتى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزى زور. وسى ورايدا بۇگىن قابىلدانعان زاڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارى مەن شەكارا قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, شەكارامىزدىڭ بەرىكتىگىن قامتاماسىز ەتۋگە قىزمەت ەتەدى دەپ سەنەمىز», دەدى سەنات توراعاسى.
اتالعان زاڭ جوباسى جونىندە سەنات دەپۋتاتى نۇرجان نۇرسيپاتوۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قۇجات ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جانە مەملەكەتتىك شەكارانى قورعاۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان.
«ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ جالپى جۇيەسىنە قوسۋ, بىرىكتىرۋ ارقىلى شەكارا قىزمەتىنىڭ باسقارۋ مودەلى وڭتايلاندىرىلدى. اسكەري باسقارۋ ورگاندارى قۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ قاعيداتى وزگەرەدى. بۇرىن ول اسكەري پرينتسيپتە نەگىزدەلسە, ەندى اكىمشىلىك-اۋماقتىق جاعدايدى دا قاراستىرادى.
مەملەكەتتىك شەكارانى قورعاۋ مەن كۇزەتۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋ وتە ماڭىزدى. سونىمەن قاتار بۇل بارعان سايىن كەشەندى سيپاتقا يە بولىپ وتىرعان سىن-قاتەرلەر مەن قاۋىپتەرگە ءىس-قيمىل جاساۋ قاجەتتىگىنەن تۋىنداپ وتىر. مەملەكەتتىك شەكارانى قورعاۋ ورگاندارى ارالاس پرينتسيپ بويىنشا جاساقتالادى. قۇرامى اسكەري قىزمەتشىلەردى دە, قىزمەتكەرلەردى دە قامتيدى. وسىلاردى ەسكەرە وتىرىپ, ولاردى ءبىر ساناتتان ەكىنشى ساناتقا وتكىزۋ قۇقىعى قاراستىرىلعان», دەدى ن.نۇرسيپاتوۆ.
سونىمەن قاتار سەناتورلار «كەمە قاتىناسى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ قابىلدادى. سەنات توراعاسى بۇل قۇجاتتىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ بايلانىسىن نىعايتۋعا, كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا جانە تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«قازاقستاندىق فلوتتىڭ اشىق تەڭىزدەرگە شىعۋى ءۇشىن وسى كەلىسىم مەن زاڭنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى بار. بۇل قۇجات الداعى ۋاقىتتا رەسەيدىڭ ىشكى سۋ جولدارى ارقىلى قارا جانە جەرورتا تەڭىزدەرىندەگى پورتتارعا دەيىن تاسىمالداناتىن جۇك كولەمىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سول ارقىلى ەل ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەۋىنە ىقپال ەتەدى», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
زاڭ جوباسىن دەپۋتاتتارعا يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى بەرىك قاماليەۆ ءتۇسىندىرىپ بەردى. كەلىسىمنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرى ىشكى سۋ جولدارى بويىنشا كەمەلەردىڭ ترانزيتتىك وتۋىنە رۇقسات بەرۋ ءتارتىبىن جەڭىلدەتۋگە باعىتتالعان.
ۆيتسە-ءمينيستردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, جاڭا كەلىسىمگە سايكەس ترانزيتتىك وتۋگە ارنالعان ءوتىنىمدى قاراۋ مەرزىمى 10 كۇن بولىپ بەلگىلەندى. ال وعان رۇقساتتى رەسەي ۇكىمەتى ەمەس, رەسەيدىڭ كولىك مينيسترلىگى بەرمەك.
«رەسەيدىڭ ىشكى سۋ جولدارى ارقىلى تەك قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ جەڭىلدەتىلگەن تارتىپپەن ءوتۋ مۇمكىندىگى بار. ەۋرازيالىق وداققا مۇشە ەمەس كاسپي ماڭى ەلدەرى كاسپي پورتتارىنان قارا تەڭىز پورتتارىنا جۇك تاسىمالداۋ ءۇشىن قازاقستاندىق تاسىمالداۋشىلاردى تارتۋعا دايىن. اقتاۋ جانە قۇرىق پورتتارىنىڭ ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك مارشرۋتى بويىنشا مۇمكىندىگى ارتادى. كەلىسىمدى قابىلداۋ ارقىلى رەسەيدىڭ ىشكى سۋ جولدارىمەن ترانزيتتىك تاسىمال كولەمىن 2025 جىلعا قاراي شامامەن 250-300 مىڭ تونناعا ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر», دەدى ب.قاماليەۆ.
سونداي-اق كەلىسىم اياسىندا ەكىجاقتى تاسىمالداردى حابارلاما تارتىبىنە اۋىستىرۋ قاراستىرىلعان. جىل سايىن 1 ساۋىرگە دەيىن ۋاكىلەتتى ورگاندار ەكىجاقتى تاسىمالداردى جۇزەگە اسىراتىن كەمەلەردىڭ الدىن الا تىزىمدەرىن كەلىسەدى. قاجەت جاعدايدا بۇل تىزىمگە وزگەرىس ەنگىزۋ مۇمكىندىگى قارالعان.
«بۇل رەتتە كەلىسىم قابىلدانعاننان كەيىن قازاقستاندىق تاسىمالداۋشىلار ەرتىس باسسەينى شەگىندە عانا ەمەس, وب وزەنىنە دەيىن جۇك تاسي الادى. بۇدان بولەك, اتىراۋ, استراحان, ۆولگوگراد پورتتارى اراسىنداعى ەكىجاقتى تاسىمالداردى جاڭارتۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتىر. 2025 جىلعا قاراي وزەن تاسىمالدارىنىڭ كولەمىن 1,5 ملن تونناعا دەيىن جەتكىزۋ بولجانىپ وتىر.
كەلىسىمگە سايكەس, تاراپتار پورتتار قىزمەتتەرىنە تەڭ جاعدايلار جاسايدى, سونداي-اق كەمە جانە ەكيپاج مۇشەلەرىنىڭ قۇجاتتارىن ءوزارا تانيدى. بۇل باقىلاۋشى ورگانداردىڭ كەمەلەردى قاراپ-تەكسەرۋ راسىمدەرىن جەڭىلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ب.قاماليەۆ.
بۇدان بولەك, وتىرىستا دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى كوشى-قون سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى قابىلدادى. وسى كەلىسىم اياسىندا مەملەكەتتەر ازاماتتاردىڭ كوشى-قونى, كوشى-قون زاڭناماسىنىڭ بۇزىلۋى جانە زاڭسىز كوشى-قون جولدارى تۋرالى اقپاراتتاردى, سونداي-اق ەلدەردىڭ ءبىرىنىڭ اۋماعىندا تۇرۋعا نەگىزدەمەسى بار تۇلعالاردىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى جونىندەگى مالىمەتتەردى الماسۋعا مۇمكىندىك الادى.
وسى ماسەلە جونىندە بايانداما جاساعان ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرلان تۇرعىمباەۆ قۇجاتتىڭ ازاماتتىق تۋرالى اقپارات الماسۋعا, زاڭسىز كوشى-قونمەن كۇرەسۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىنە توقتالدى. اتاپ وتەرلىگى, كەلىسىمگە 2019 جىلى 25 قازاندا نۇر-سۇلتان قالاسىندا قول قويىلدى.
«ستاتيستيكا مەن اقپارات الماسۋعا مۇمكىندىك بار. ازاماتتار تۋرالى جەكە اقپارات الۋعا بولادى. ەكى ەل ۇكىمەتتەرى تاجىريبە الماسىپ, ءبىر-بىرىنە پراكتيكالىق كومەك كورسەتەدى. قازاقستان مەن بەلارۋس ازاماتتارىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى انىقتالادى. كوشى-قون سالاسىنداعى قىلمىستارمەن كۇرەسىپ, زاڭسىز كانالداردى جويۋعا بولادى», دەدى مينيستر.
وبلىستار قاراجاتىن قايتا قاراۋ قاجەت
وتىرىس كەزىندە سەناتورلار ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا بىرقاتار دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. سەناتور ءالي بەكتاەۆ تۇركىستان قالاسىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ بويىنشا بىرقاتار ماسەلەگە قاتىستى ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامينگە دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.
«تۇركىستان قالاسىندا سالىنىپ جاتقان كوركەم عيماراتتاردىڭ كوپشىلىگىن اۋىز سۋمەن, كارىز جۇيەسىمەن, ەلەكتر جەلىلەرىمەن, جىلۋ جۇيەلەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ شەشىلمەگەن. قالا كوشەلەرىنىڭ يرريگاتسيالىق جۇيەلەرى مەن ينجەنەرلىك-ينفراقۇرىلىمدارىنا قارجى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە قارالماعان. ينفراقۇرىلىمى شەشىلمەگەن عيماراتتارعا, تۇرعىن ۇيلەرگە تۇرعىنداردى قالاي ورنالاستىرۋعا بولادى, سول عيماراتتاردىڭ جۇمىس ىستەۋى مۇمكىن بە؟ ەرتەڭ ينفراقۇرىلىمداردى قايتا جۇرگىزگەن ۋاقىتتا سالىنعان جولدار مەن كوشەلەر قايتا بۇزىلماي ما؟» دەگەن ساۋال تاستادى دەپۋتات.
ول قالانى اباتتاندىرۋ جۇمىستارىن دا قۇرىلىس جوبالارىمەن ءبىر مەزگىلدە جۇرگىزۋدى ۇسىندى. سوندىقتان 2021-2023 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى قاراۋ بارىسىندا «Turkistan» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ قاجەت ەكەنىن جەتكىزدى. سونداي-اق كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ مەن كارىز جۇيەلەرىنە, ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قوسالقى ستانتسيا سالۋعا, تۇرعىن ۇيلەردى جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە شاقىردى. دەپۋتات جاڭادان سالىنىپ جاتقان قالا اۋماعىن اباتتاندىرۋعا, قالاداعى جاڭا تۇرعىن ءۇي الابىنا ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمداردى جۇرگىزۋگە, «ازىرەت سۇلتان» قورىق-مۇراجايىنىڭ اينالاسىن اباتتاندىرۋعا قاراجات ءبولۋدى سۇرادى.
دەپۋتات ءابدالى نۇراليەۆ جامبىل وبلىسى تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىستىق تابىسىن جاقسارتۋ جوباسىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ تۋرالى پرەمەر-مينيستر ا.ءماميننىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. سەناتور ءوزىنىڭ ساۋالىندا اۋىلدىق اۋماقتار كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ ماڭىزدى رەسۋرسى ەكەنىن ايتا كەلىپ, اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 2021 جىلعا دەيىنگى مەملەكەتتىك باعدارلاما جۇزەگە اسىپ جاتقانىنا توقتالدى.
«بۇگىنگى كۇنى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ تاراپىنان اتقارىلعان قاجىرلى ىزدەنىس پەن ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە اۋقىمدى ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلعان. وكىنىشكە قاراي, بەلگىلى سەبەپتەرمەن جوبانى قارجىلاندىرۋ 2020 جىلى توقتاپ قالعان. بۇگىنگى تاڭدا جوبانىڭ ەكىنشى كەزەڭىن ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. قاناتقاقتى جوبانىڭ ەكىنشى كەزەڭىن ودان ءارى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قوسىمشا 20 اۋىلدىق وكرۋگ ىرىكتەلىپ الىنعان. 3 631 جوباعا قاجەتتى قاراجات –11,5 ملرد تەڭگە», دەدى سەناتور ءابدالى نۇراليەۆ.
دەپۋتات جوبانى ودان ءارى جالعاستىرۋ جانە «2021-2023 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭ جوباسىنا تۇزەتۋ ەنگىزۋ ءۇشىن ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا تاپسىرما بەرۋدى سۇرادى. سەناتور ساۋالىنا ارىپتەستەرى دەپۋتاتتار مۇحتار جۇماعازيەۆ, دۇيسەنعازى مۋسين, قايرات قوجامجاروۆ جانە ەدىل مامىتبەكوۆ قول قويعان.
سەناتور اندرەي لۋكين ءوزىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا ەلىمىزدەگى ءۇش مىڭنان استام جۇمىسشى جالاقى الا الماي وتىرعانىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ قارىزى بۇگىنگى تاڭدا 1 ميلليارد 77 ميلليون تەڭگەگە جەتكەن كورىنەدى.
دەپۋتات ەلىمىزدەگى 50 كاسىپورىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن جۇمىسشىلاردىڭ تولەنبەگەن جالاقىسىنىڭ جالپى سوماسى 530 ميلليون تەڭگەدەن اسىپ كەتكەنىن ايتتى. سونداي-اق 190 قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيتىن 16 كاسىپورىننىڭ قارىزى 115 ملن تەڭگەنى قۇراپ وتىر, ونى بولاشاقتا دا تولەۋ مۇمكىن ەمەس كورىنەدى.
«الەۋمەتتىك شيەلەنىستەر مەن ەڭبەك قاقتىعىستارىنىڭ قاۋپىن باقىلاۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ, ءار كاسىپورىن ءۇشىن الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق يندەكسىن انىقتاۋ, ولاردى شەشۋدىڭ ناقتى شارالارىن ازىرلەۋمەن ءار پروبلەمالى كاسىپورىننىڭ جاعدايىن باعالاۋ جانە جۇمىس ىستەپ تۇرعان قالا قۇراۋشى ءارى ءىرى كاسىپورىندارعا ايرىقشا كوڭىل ءبولۋ كەرەك. ولاردىڭ جاعدايى ايماقتارداعى ساياسي-الەۋمەتتىك احۋالعا اسەر ەتەدى», دەدى اندرەي لۋكين.
اندرەي لۋكين جۇمىسشىلاردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىن باقىلاۋ ءۇشىن, سونداي-اق جالاقى بويىنشا بەرەشەكتىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن ەڭبەك كەلىسىمشارتتارىن ەسەپكە الۋدىڭ بىرىڭعاي جۇيەسىن قولدانۋدى ۇسىنادى.
ءبىلىم سالاسىنىڭ كەمشىلىگى كوپ
سەناتور اقىلبەك كۇرىشباەۆ ۇكىمەت باسشىسىنا جولداعان ساۋالىندا وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جۇمىسىنداعى تۇيتكىلدەرگە توقتالىپ ءوتتى. دەپۋتات ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ باسقارۋ جۇيەسىنە ەنگىزىلگەن رەفورمالاردان وزگە عىلىمي الەۋەتىنىڭ, ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى مەن ينفراقۇرىلىمىنىڭ ساپاسىنا ەرەكشە ءمان بەرۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋداردى.
ا.كۇرىشباەۆ شەتەلدىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندەگى تاجىريبەنى مىسالعا كەلتىرىپ, ەلىمىزدەگى جوو ستۋدەنتتەرىنە ىرگەلى عىلىمدار بويىنشا ءتيىستى دەڭگەيدە زاماناۋي ءبىلىم بەرە الماي وتىرعانىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار بىزدە الىنعان تەوريالىق بىلىمگە ءىس جۇزىندە ماشىقتانۋ ءۇشىن تاجىريبەلىك بازالار جوقتىڭ قاسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. شەتەلدىك الدىڭعى قاتارلى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ تاجىريبەسىن پايدالانا وتىرىپ, ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ وشاقتارىن عىلىمي-زەرتتەۋ وقۋ ورنى رەتىندە ايقىنداۋ عىلىمي جوبالاردىڭ ناتيجەلى بولۋىنا ءارى تاجىريبە جيناقتاۋدا تيىمدىلىككە ىقپال ەتەدى.
سەناتور جالپى ۋنيۆەرسيتەتتەردەگى باسقارۋ جۇيەسىنە رەفورما قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ارنايى عىلىمي كەڭەستىڭ القالى قۇرامىن تاعايىنداۋ جانە ونىڭ فۋنكتسيالارىن زاڭمەن بەكىتۋ قاجەتتىگى, ال رەكتورلاردى سول عىلىمي كەڭەستە سايلاۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتىلدى.
بۇگىندە رەسەي, گەرمانيا سەكىلدى مەملەكەتتەردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باسىم بولىگى زەرتتەۋ باعىتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتەر رەتىندە جۇمىس ىستەيدى. سەناتور ءدال وسى جۇيەنى ەلىمىزدە دە ەنگىزۋ جاستاردىڭ عىلىمعا ىقىلاسىن ارتتىرىپ, ساپالى مامانداردى دايارلاۋعا جول اشاتىنىنا سەنىمدى.
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس 2019 جىلى مامانداردى دايارلاۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك گرانتتا وقىعان ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىنىڭ تەك
40-74%-ى جۇمىسقا ورنالاسقان. تۇلەكتەردىڭ ءوز ماماندىعىنا ساي جۇمىسقا ورنالاسقانى تۋرالى ناقتى اقپارات تا جوق.
«ەگەر جاعداي وزگەرمەسە, ءبىز جىل سايىن بيۋدجەت قارجىسىنىڭ كەم دەگەندە 10 ملرد تەڭگەسىن ءتيىمسىز جۇمساپ وتىرامىز. بۇل دايەكتەر ەلىمىزدىڭ جوعارى ءبىلىم سالاسىنداعى ەلەۋلى كەمشىلىكتەردىڭ بەتىن اشىپ وتىر», دەدى سەناتور.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان ءالىمجان قۇرتاەۆ تۇركىستان قالاسىنداعى حالىقارالىق تۋريزم جانە مەيماندوستىق ۋنيۆەرسيتەتىن جابدىقتاۋعا جانە قاجىمۇقان مۇڭايتپاسوۆتىڭ 150 جىلدىعىنا ارنالعان مەموريالدى كەشەن قۇرىلىسىنا قاجەتتى قاراجات ءبولۋ ماسەلەسىن ءسوز ەتتى.
جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ ستۋدەنت قابىلداعان تۇركىستان قالاسىنداعى حالىقارالىق تۋريزم جانە مەيماندوستىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عيماراتتارى قاڭىراپ بوس تۇر. ويتكەنى وقۋ ورنىن جابدىقتاۋعا قاجەتتى قاراجات ءالى بولىنبەگەن.
دەپۋتات تۇركىستان قالاسىنىڭ وتاندىق تۋريزم سالاسىنداعى رولىنە نازار اۋدارىپ, وسى باعىتتا مامان دايارلايتىن ءبىلىم ورداسىنىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن ايتتى. الايدا ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن اشىلعان ۋنيۆەرسيتەت عيماراتتارىنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن جابدىقتالماعانىنا قىنجىلىس ءبىلدىردى.
«ازىرگە بۇل داۋ-دامايدان پاندەميا قۇتقارىپ تۇر دەۋگە بولادى. سەبەبى ستۋدەنتتەر ىندەتكە بايلانىستى قاشىقتان ءبىلىم الىپ جاتىر. قازىر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ءداستۇرلى ءبىلىم الۋعا كوشۋ ماسەلەسىن قوزعاپ جاتقانى بەلگىلى. مۇنداي جاعدايدا بۇل ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ستۋدەنتتەرى نە ىستەيدى؟», دەدى سەناتور.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگى وقۋ ورنىنا ارنايى 4 عيمارات بولگەن. ونىڭ ەكەۋى جاڭا بولسا, ەكەۋى جوندەۋدەن وتكىزىلگەن بۇرىنعى نىسان. سونداي-اق قازىرگى تاڭدا اتالعان ءبىلىم ورداسىندا 588 ستۋدەنت 6 باعىت بويىنشا ءبىلىم الىپ جاتىر. وسى ماسەلەنى وڭتايلى شەشۋ ءۇشىن سەناتور ءتيىستى قاراجات ءبولۋدى سۇرادى.
«قازىر حالىقارالىق تۋريزم جانە مەيماندوستىق ۋنيۆەرسيتەتى تولىق جۇمىس ىستەپ تۇرعان جوق. وقۋ ۇدەرىسى ءبىرىنشى كۋرستا عانا جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونى ەسكەرە وتىرىپ, 4 نەگىزگى عيماراتتىڭ بىرەۋىن جابدىقتاۋعا قاجەتتى 577 ميلليون تەڭگەنى 2021 جىلدىڭ بيۋدجەتىندە قاراستىرۋدى سۇرايمىز», دەدى ءالىمجان قۇرتاەۆ.
سونىمەن قاتار دەپۋتاتتىق ساۋالدا قازاقتىڭ داڭقتى پالۋانى قاجىمۇقان مۇڭايتپاس ۇلىنىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي سالىنۋعا ءتيىس مەموريالدىق كەشەن قۇرىلىسىنا دا قارجى بولىنبەگەنى ايتىلدى. ساۋالعا ءالىمجان قۇرتاەۆپەن بىرگە سەناتور ءالي بەكتاەۆ قول قويعان.
باقىتجان جۇماعۇلوۆ ءوز ساۋالىندا وقۋلىقتاردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. سەناتوردىڭ سوزىنە سەنسەك, كەيىنگى جىلدارى وقۋلىقتار ساپاسى مۇلدەم تومەندەپ كەتكەن.
«وقۋلىقتار تۋرالى سىن بۇرىن دا ايتىلاتىن. بىراق 2016 جىلدان بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جالعاسىپ كەلە جاتقان مۇنداي سىن بۇرىن-سوڭدى بولعان ەمەس. نەگە؟ ويتكەنى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى كەمبريدج مودەلىنە كوشە وتىرىپ, ونى پراكتيكا جۇزىندە ساراپتامادان وتكىزبەدى. وقۋلىقتار اسىعىس, ءۇستىرت جازىلدى, جىل سايىن ءۇش سىنىپ وسى جۇيەگە كوشىرىلدى. اۆتورلار مەن ساراپشىلاردىڭ جەتكىلىكتى دەڭگەيدە دايىندىعى مەن ايتارلىقتاي تاجىريبەسى بولمادى. ءارى وقۋ پاندەرى قالىپتاسقان مودەلگە سايكەس كەلمەدى», دەدى سەناتور.
دەپۋتاتتىق ساۋالدا وقۋلىقتاردىڭ قۇرىلىمى مەن مازمۇنى تەرەڭ وزگەرىستەرگە ۇشىراعانى ايتىلعان. بۇگىندە وقۋلىق ماتىندەرى, گرامماتيكالىق قاتەلەر, يلليۋستراتسيالار جانە تاعى باسقا ماسەلەلەر جۇرتشىلىق تاراپىنان سىنعا ۇشىراپ كەلەدى.
سەناتور ساراپتاما جۇرگىزۋ راسىمدەرى مەن تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋدى, وقۋلىق باسىلىمدارى ساراپشىلارىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋدى ۇسىندى. ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ادىستەمەسىن ازىرلەۋ, قاجەتتى قۇزىرەتىن جانە ولاردىڭ جاۋاپكەرشىلىك دارەجەسىن ايقىنداۋ كەرەك. وقۋلىق اۆتورلارىنىڭ وزدەرىنە دەگەن كوزقاراسىن دا وزگەرتۋ قاجەت. باسپالاردىڭ بارلىعى دەرلىك وقۋلىقتار جازۋعا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ عالىمدارىن, مەكتەپ مۇعالىمدەرى مەن ادىسكەرلەردى تارتادى. بارلىق تارتىلعان اۆتورلاردىڭ نەگىزگى جۇمىسى بار, ولار ءۇشىن شىعارماشىلىق دەمالىستار جوق. سەناتور تەرمينولوگيا ماسەلەسىنە دە توقتالدى.
«لينگۆيستەردىڭ ءوزى كەيبىر عىلىمي تەرميندەردى پايدالانۋدا ءبىر پىكىرگە كەلە المايدى. اۆتورلار تەرميندەردى ءار ساتتە ءارتۇرلى پايدالانىپ, شاتاستىرۋعا جول بەرەدى. وقۋ ادەبيەتىنە قاتىستى تەرميندەردى بەكىتۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزۋ قاجەت», دەدى باقىتجان جۇماعۇلوۆ.
