ساياسات • 30 قازان، 2020

داۋىس بەرۋ بارشاعا قولجەتىمدى

14 رەت كورسەتىلدى

ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا كوميسسيا مۇشەلەرى مەن سايلاۋ پروتسەسىنە باسقا دا قاتىسۋشىلاردى وقىتۋ جانە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى قارالدى.

كۇن تارتىبىندەگى ءبىرىنشى ماسەلە بويىنشا ءسوز العان ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ حاتشىسى سابيلا مۇستافينا ۇيىم قىزمەتى ەكى باعىتتا ۇيىمداستىرىلاتىنىن حابارلادى. ءبىرىنشىسى – 2019 جىلعى قاڭتاردان باستاپ تۇراقتى كاسىپتىك نەگىزدە جۇمىس ىستەيتىن اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارى مۇشەلەرىنىڭ كاسىبيلىك دەڭگەيىن ارتتىرۋ بولسا، ەكىنشىسى – وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندەر مەن وقىتۋ ماتەريالدارىن ازىرلەۋ.

ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى جول كارتاسى اياسىندا رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيلەردە سايلاۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ ءارتۇرلى ساناتىنان 1000-نان استام ادامعا 24 وقۋ شاراسىن، ونىڭ ىشىندە دارىستەر، سەمينارلار، ترەنينگتەر مەن ۆەبينارلار وتكىزگەن. سونىمەن قاتار داۋىس بەرۋ كۇنى سايلاۋدى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ جۇمىسى تۋرالى فيلم دايىندالادى.

وتىرىس بارىسىندا  ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى بەرىك يماشەۆ ەلەكتورالدى وقىتۋ سايلاۋ پروتسەسىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىكتەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سايلاۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلار پاندەميا جاعدايىندا قاشىقتان وقىتىلادى.

وتىرىستا وسك مۇشەسى ەرلان داۋىلباەۆ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن باياندادى. ول بۇۇ-نىڭ مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسياسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا 2017 جىلى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى جانىنان مۇگەدەكتەردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جۇمىس توبى قۇرىلعانىن حابارلادى. بۇگىنگى تاڭدا جۇمىس توبىنىڭ قۇرامى جاڭارتىلىپ، ونىڭ 15 مۇشەسىنىڭ 9-ى مۇگەدەكتەردىڭ قوعامدىق بىرلەستىكتەرىنىڭ وكىلدەرىنەن تاعايىندالدى.

«ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسياعا سايكەس مۇگەدەك ازاماتتاردى قوعامدىق ومىرگە بەيىمدەۋ جونىندە جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزۋدە. وسىلايشا، «2019 جىلى سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ قۇرامىن قالىپتاستىرۋ جونىندەگى ۇسىنىمداردى بەكىتۋ تۋرالى» قاۋلىسىنا سايكەس، ساياسي پارتيالارعا جانە وزگە دە قوعامدىق بىرلەستىكتەرگە جاستاردىڭ سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋى ەسەبىنەن مەريتوكراتيا، جۇمىستاعى ساباقتاستىق جانە جاڭارۋ قاعيداتتارىن ەسكەرۋ; گەندەرلىك تەڭدىكتى ساقتاۋ; سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ قۇرامدارىنا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردى قوسۋ تۋرالى ۇسىنىستارى ەسكەرىلدى»، دەدى ە.داۋىلباەۆ.

2019 جىلدىڭ قاڭتارىندا سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ قۇرامىن قالىپتاستىرۋ  كەزىندە قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ ۇسىنىسى بويىنشا 455 مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازامات كوميسسيا مۇشەسى بولىپ سايلاندى. ونىڭ ىشىندە 6 ادام وبلىستىق، 12 ادام قالالىق جانە اۋداندىق، 432 ادام ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ قۇرامىنا ەندى.

2018 جىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭىنا العاش رەت مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن ودان ءارى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان نورمالار ەنگىزىلدى. زاڭ بويىنشا ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسياسى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا قاجەتتى شارالار قابىلداۋى ءتيىس، بۇل رەتتە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار سايلاۋ كوميسسيالارىنا وسى باعىتتاعى جۇمىسقا جاردەمدەسۋگە مىندەتتى. سونداي-اق جاڭاشىلدىق داۋىس بەرۋگە ارنالعان ورىندى جابدىقتاۋ كەزىندە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ داۋىس بەرۋى ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاساۋىن مەڭزەيدى.

بۇل ماسەلەگە قاتىستى «شىراق» مۇگەدەك ايەلدەر قاۋىمداستىعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى ءلاززات قالتاەۆا پىكىرىن ءبىلدىردى. ول ءوز سوزىندە سايلاۋ جۇيەسى مۇم­كىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە كوڭىل ءبولىپ وتىرعانىن، سوڭعى بىرنەشە جىل ىشىندە كوپ نارسە وزگەرگەنىن اتاپ ءوتتى.

سايلاۋ ۋچاسكەسىندە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار ءۇشىن قولايلى جاعداي جاسالۋى كەرەك ەكەنى ايتىلدى. اتاپ ايتقاندا، تاكتيلدى كورسەتكىشتەر، ارنايى كومپيۋتەرلەر، سونداي-اق زاعيپتار، ناشار كورەتىندەر جانە ناشار ەستيتىندەر ءۇشىن ارنايى قۇلاققاپتار، ۇستەلى بار جاسىرىن داۋىس بەرۋگە ارنالعان كابينا، ياعني قوسىمشا جارىقتاندىرۋى، ترافارەتتەرى، وپتيكالىق تۇزەتۋ قۇرالدارى جانە وزگە دە جابدىقتار بولۋى  كەرەك.

الداعى سايلاۋ ناۋقانىنا دايىندىق كەزىندە ماۋسىم ايىندا 10 048 سايلاۋ ۋچاسكەسى تەكسەرىلگەن ەكەن. ناتيجەسى بويىنشا سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ 95،6%-ى (9606) ءبىرىنشى قاباتتا ورنالاسقان، 83،6%-ىندا (8113) عيماراتقا كىرە بەرىستە پاندۋستار بار. بۇل 79،8%-ىنىڭ (6473) قۇرىلىس نورمالارى مەن ەرەجەسىنە ساي ەكەنىن كورسەتتى. سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ 72%-ىندا (6889) عيماراتقا كىرە بەرىستە تۇتقالار بولسا، تەك 37%-ىندا (3597) عيماراتقا كىرە بەرىستە تاكتيلدى كورسەتكىشتەر بار ەكەن. ال 372 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە نەمەسە 4%-ىندا اربامەن جۇرەتىن مۇگەدەكتەر ءۇشىن ارنايى ليفت جۇمىس ىستەيدى.

وسىعان بايلانىستى ورتسايلاۋكوم جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا قاجەتتى جاعدايلار جاساۋدى ۇسىنىپ وتىر. اۆتوكولىككە ارنالعان تۇراقتار، پاندۋستار، ليفتىلەر، تاكتيل­دى كورسەتكىشتەر، جاسىرىن داۋىس بەرۋگە ارنالعان ارنايى قۇرالدار ورناتۋ قاجەت. ودان بولەك  سايلاۋ ۋچاسكە­لەرىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ، قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ كومەگىمەن سۋردواۋدارماشىلار، تيفلوسۋردواۋدارماشىلار تارتىلۋى دا مۇمكىن. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار سون­داي-اق سايلاۋ ناۋقانى كەزەڭىندە ماتىندىك فايلداردى دىبىس­تىق نەمەسە تاكتيلدى سيگنالدارعا اينالدىراتىن ەكران، كومپيۋتەرلىك باعدارلامالار مەن تيفلوتەحنيكالىق قۇرال­داردى ارنايى مەكەمەلەردەن الۋعا سايلاۋ كوميسسيالارىنا جاردەم كورسەتۋى قاجەت.

وتىرىسقا ساياسي پارتيالاردىڭ وكىلدەرى، ورتالىق مەملەكەت­تىك ورگانداردىڭ، قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى، ەلەكتورات­تىق وقىتۋ سەرىكتەستەرى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارى، بەينەكونفەرەنتسبايلانىس رەجىمىندە اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارى جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار